BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Эсүүд хүчилтөрөгчийг мэдэрч дасдгийг судалсан эрдэмтэд Нобелийн шагнал хүртэхээр боллоо

Нобелийн ээлжит долоо хоног өнөөдөр анагаахын салбарын шагналтнуудыг зарласнаар эхэллээ. Энэ удаа Анагаахын Нобелийн 


хороо энэ жилийн шагналыг  эсийн хүчилтөрөгчид дасан зохицох талын судалгаа хийсэн  Уильям Кейлин, Питер Рэтклифф, Грэг Семенц нар хүртэж байгаагаа  зарлав.

“Эсүүд нь хангалттай хэмжээний хүчилтөрөгчийг мэдэрч тэдэнд дасан зохицдог гэсэн нээлтийнхээ төлөө эдгээр эрдэмтэд шагналыг авч байна” хэмээн Анагаахын Нобелийн хороо мэдээлэв.

Тэд хүчилтөрөгчийн янз бүрийн төвшиний хариу болгон  игенийн идэвхийг зохицуулдаг моекулын механизмыг тогтоолоо гэж хорооны мэдэгдэлд онцолжээ.

ХХ зууны эхээр цусан дахь хүчилтөрөгчийн төвшний өөрчлөлтийг организм мэдэрдэг гэсэн ерөнхий ойлголт  байлаа. Хэрэв тэр нь  бага байгаа бол тийм байдлыг гипокси гэдэг аж. Энэ үеэр  эритропоэтин (EPO) гормоны нягтрал нэмэгдэн цусны улаан эсийг  боловсруулж  эхлэнэ.  Гэхдээ энэ үйлдлийн молекулийн ба генетикийн механизм нь тодорхойгүй байлаа.

Америкийн Жон Хопкинсийн их сургуулийн Грег Семенза (Gregg Semenza) ба Оксфордын их сургуулийн Петер Ратклифф (Peter Ratcliffe) хоёр хүчилтөрөгчийн төвшинд эритропоэтин ялгаруулдаг бөөрний эсүүдээс гадна  организмын бүх эсүүд мэдрэмжээ гаргадаг гэж тогтоов.

Эсүүд хүчилтөрөгчийг мэдэрч дасдгийг судалсан эрдэмтэд Нобелийн шагнал хүртэхээр боллоо

Грег Семенза 1991 - 2001 онуудад  индукцийн-үзэгдлийн хүчин зүйлийн   гипокси болон хүчилтөрөгчийн хамаарлаас гарах деградаци-өөрчлөлтийг  судлан тогтоожээ. Энэ бүгд нь  хүчилтөрөгчийн дутагдалтай эсийн хийж буй тэмцлийн молекулийн болон генетикийн механизмыг  ойлгоход тус боллоо.

Гипоксийн байдалд (hypoxia-inducible factor, HIF) идэвхиждэг  уургийг Семенза 1991 онд илрүүлэн нээжээ. Үүний зэрэгцээ олон тооны генийн ажиллагааг идэвхижүүлдэг  HIF-1 альфа гэсэн тусгай хүчин зүйлийг нээжээ. Одоо HIF-1a хүчин зүйл нөлөөлдөг зуу гаруй ген мэдэгдээд байгаа.  Хүчилтөрөгчийн төвшинг хянах нь маш чухал. Тэр нь  эсийн эрчим хүчний гол эх булаг юм. Ердийн нөхцөлд хүчилтөрөгч хангалтай бол эсэнд HIF-1a уураг бага. Тэр ньустгагддаг бөгөөд түүнийг хүчилтөрөгчийн хамаарлын эвдрэл буюу деградаци гэдэг.

Өмнөх судалгаагаар, HIF-1a  нь өөртөө убиквитин гэх уургийн жижиг хэсгийн  тэмдгийг авч явдаг нь тодорхой болсон юм. Тэр тэмдгээр нь эсэд хэрэггүй янз бүрийн молекулуудыг дахин боловсруулдаг уургийн цогцолбор болох протеасомыг таньдаг ажээ. Харин тэр тэмдэг хэрхэн үүсдэг нь огт мэдэгдэхгүй байлаа.

Түүний тайллыг Гиппель-Линдаугийн (von Hippel-Lindau, VHL) гэх удамшлалын  өвчний асуудал болон хорт хавдрын талын мэргэжилтэн Америкийн эрдэмтэн Уильям Келин (William Kaelin) хийжээ. VHL ялгаруулдаг уураг л хүчил төрөгчийн ердийн нөхцөлд деградацийн үйлдлийг эхлүүлдэг байна.

Эсүүд хүчилтөрөгчийг мэдэрч дасдгийг судалсан эрдэмтэд Нобелийн шагнал хүртэхээр боллоо

Уильям Келин, Петер Ратклифф, Грег Семенза (зүүнээс баруун тийш)

Нобелийн эдгээр нээлтүүд нь хорт хавдрын эсрэг эм бүтээхэд туслана гэж шинжээчид хэлж байна. Хэрэв ямар нэгэн шалтгаанаар гипоксийн хүчин зүйл үйлчилгээгээ зогсоовол зүрхний шигдээс, цус харвалтын эрсдэл эрс нэмэгдэнэ. Тэр нь хөгширч буй организмд явагддаг. Ер нь хүмүүс гипоксийг муухан, дунд зэргээр даадаг. Учир нь тэдэнд  HIF чухал үүрэгтэй.

Семенза, Ратклифф, Келин нарын бүтээл  хорт хавдар ба зүрх судасны системийн өвчинтэй HIF-1a хүчин зүйлээр дамжуулан тэмцэх  бас нэг замыг нээж байна. Хэрэв хавдарт түүний синтезийг  унтраавал хорт хавдрын эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдлаар мөхөх юм. Зүрх судамны өвчинд харин эсрэгээр энэ  хүчин зүйлийн ялгаруулалтыг ихэсгэвэл эсүүдэд гипокситай тэмцэх боломжийг өгнө.

Өнгөрсөн онд Анагаахын Нрбелийн шагналыг Жеймс Эллисон, Тасүкүю Хонзе нар  хорт хавдрын дархлааны эмчилгээний талаар хийсэн нээлтээрээ авч байлаа.

Анагаахын Нобелийг 1901 оноос хойш 109 удаа гардуулж, шагналыг 216 хүн авсан юм. Шагналтнуудын дундаж нас нь 58 бөгөөд хамгийн залуу шагналтан нь 1923 онд 32 насандаа инсулиныг нээсэн гэж Нобель хүртсэн Фредерик Бантинг болсон бол онкогенийн вирусийг нээсний төлөө 1966 онд шагналтан болсон 87 настай  Пейтен Роус  хамгийн хөгшинд нь тооцогддог.

Ойрын өдрүүдэд бусад номинацийн шагналтнуудыг зарлах юм. Тухайлбал аравдугаар сарын 8-нд Физикийн Нобелийн хороо, 9-нд Химийн Нобелийн хороо, 10-нд Утга зохиолын Нобелийн хороо шийдвэрээ танилцуулна. Аравдугаар сарын 11-нд Норвегийн нийслэл Осло хотноо Энх тайвны шагналтнууд тодорно. Альфред Нобелийн дурсгалд зориулан 1968 оноос хойш олгогдож байгаа Шведийн төв банкны эдийн засгийн шагналтнуудын аравдугаар сарын 14-нд зарлагдснаар Нобелийн долоо хоног дуусна.

Альфред Нобель (1833-1896)  өөрийн гэрээслэлд анагаахыг шагналтнуудыг тодруулах эрхийг 1810 онд байгуулаад одоо дэлхийн анагаахын боловсрол, шинжлэх ухааны гол төвүүдийн нэг болсон Стокгольмын Каролинийн их сургуульд өгчээ. Түүний дэргэд байгуулагдсан Нобелийн хорооны байнгын таван гишүүн нь өөрийн ээлжид шинжээчдийг урин зөвлөгөө авах эрхтэй. Нэр дэвшигчдийн талаар тодорхойлолт авах хугацаа нь энэ жилийн нэгдүгээр сарын 31-нд дуусан ба дараа нь тэднээс сонгон шалгаруулах ажиллагаа явагджээ.

2018, 2019 оны уран зохиолын Нобелийн шагналтан зэрэг тодорно

Энэ жилийн Нобелийн долоо хоногийн онцлог нь уран зохиолын 2018 ба 2019 оны хоёр шагналтан шууд тодорхой болох явдал юм.

Энэ шагналын олгодог Шведийн  академи өнгөрсөн оны тавдугаар сард гишүүдийнх нь тоо  цөөрсөн учир  ялагчийг зарлахаа хойшлуулсан юм. Академийн гишүүн яруу найрагч Катарина Фростенсоны нөхөр бөгөөд соёлын нэртэй зүтгэлтэн Жан-Клод Арно олон тооны эмэгтэйчүүдэд бэлгийн дарамт үзүүлсэн хэргээр  мөрдөн байцаалт явагдсан дуулиан академийн нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж, цөөн тооны гишүүний саналаар шагналтаныг тодруулах нь академийн нэр хүнд унасан нөхцөлд болж бүтэхгүй гэж Нобелийн хорооны мэдэгдэлд нь  өгүүлсэн байлаа.

Нобелийн шагнал гардуулах ёслол  ирэх арванхоёрдугаар сарын 10-нд буюу Нобель нас барсан өдрөөр Стокгольмын филармонийн танхимд болно. Цэцгээр чимэглэгдсэн түүний тайзанд Шведийн ван XVI Карл Густавын гараас шагналтнууд  Нобелийн хөрөгтэй алтан медаль, дипломыг гардан авна. Энэ онд номинаци бүрийг дагалдах мөнгө  өмнөх жилийнх шигээ 9 сая крон (өнөөгийн ханшаар 914,5 мянган ам.доллар байх юм).  Энэ жилд швед мөнгөний ханш суларсан учир  түүнийг доллараар тооцоход багасчээ.

Eagle.mn

Эсүүд хүчилтөрөгчийг мэдэрч дасдгийг судалсан эрдэмтэд Нобелийн шагнал хүртэхээр боллоо
Бусад мэдээ ▼

1
01-20
Жуулчдад олгох визийн журмыг чангатгаж магадгүй байна

2
01-20
БНСУ: ОХУ, Монгол Улстай эдийн засгийн хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхэд анхаарна

3
01-20
"Чулуун царгил"-ыг биет бус соёлын өвд бүртгэжээ

4
01-20
80 шахуу онц аюултай гэмт хэрэгтэн Парагвайн шоронгоос оргожээ

5
01-20
Төрийн банк байт харвааны тамирчдыг дэмжин ажиллана

6
01-20
Нийслэлийн мандатыг хасахгүй байхыг АН-ын дарга С.Эрдэнэ хүслээ

7
01-20
Магадгүй нөгөө хэдийн казинодож буй бичлэг удахгүй гараад ирвэл битгий гайхаарай

8
01-20
УИХ-ын гишүүн Д.Тогтохсүрэн: Би казино тоглоогүй, сонирхож үзье гээд орсон

9
01-20
Жүжигчин Г.Ананд согтуугаар жолоо барьж явах үедээ ноцтой осол гаргажээ

10
01-20
С.Эрдэнэ: Д.Эрдэнэбат гишүүн казино тоглоогүй, сонирхоод орсон гэсэн

11
01-20
УИХ-ын дарга Занданшатар танаа илгээх ил захидал

12
01-20
Зургаан аймгийн 23 сум зудтай байна

13
01-20
Жүжигчин Г.Ананд согтуугаар жолоо барьж, хүний аминд хүрчээ

14
01-20
Сонгуульд аль "НАМ" ялах бол...

15
01-20
​Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд ШХАБ-аас урилга иржээ

16
01-20
АШУҮИС-ийн захирал асан Г.Батбаатар "хүний их эмч"-ийн хуурамч диплом олгосон байж болзошгүй байна

17
01-20
Нэмж ирсэн 50,000 ширхэг угаарын хий мэдрэгчийг айл өрхүүдэд хүргүүлж байна

18
01-20
"Ливерпүүл" 21 дэх хожлоо авч, хоёрдугаар байрын багаас 16 оноогоор тасарлаа

19
01-20
Таван гишүүнтэй дэд хорооны ИРЦ ХҮРСЭНГҮЙ

20
01-20
Парист болох “Их дуулга” тэмцээнд 21 хүнтэй баг оролцохоор бэлтгэл сургуулилтаа хангаж байна

21
01-20
"БАЙРТАЙ БОЛОХ ИЙМ АМАРХАН" хөтөлбөрийн азтанаар С.Мандахцэцэгийн гэр бүл шалгарлаа

22
01-20
Ерөнхий консул асан Э.Мөнх-Очир Ерөнхийлөгчийн зөвлөх болжээ

23
01-20
Харри, Меган нар хатан хааныг төлөөлөхгүй

24
01-20
Конор эргэн ирж, 40 секундэд яллаа

25
01-20
АНУ-ын элчин сайдын сахал Солонгосчуудыг бухимдуулж байна

26
01-20
“DARKHAN ICE CUP” мөсний загасчлалын тэмцээн боллоо

27
01-20
Д.Тогтохсүрэн нарын нэр бүхий гишүүд мөрийтэй тоглосон уу

28
01-20
Тэтгэврийн шинэчлэл ба хүлээлт

29
01-20
Хошууч генерал Р.Сүхбатыг Батлан хамгаалахын ерөнхий хянан шалгагч болгох нь

30
01-20
Леонарда Ди Каприогийн Хөвсгөл нуурын эрэг дээрх аялал энэ долоо хоногоос эхлэнэ

31
01-20
Австралид хүчтэй аадар бороо оржээ

32
01-20
Гал тахих ёс

33
01-20
Оффшороос орж ирсэн 74.9 сая ам.долларыг улсад авах нь...

34
01-20
ОХУ-д өрнөж буй улс төрийн үйл явдлын тухай асуулт, хариулт

35
01-20
Улстөрчид ном бүтээх бус хуулийн төсөл санаачлах ёстой

36
01-20
Хуулийн засаглалаа самарсан Хууль зүйн сайдын шилжилт

37
01-20
УИХ-ын даргын “казино”-тай айлчлал

38
01-18
“Анна"-г бүтээх АЖ Н.Сувдын "өөрчлөлт"

39
01-18
Өөрөөсөө илүү “Орос баавгай” гаргаж ирэх сонирхол Путинд байхгүй

40
01-18
Маргааш НӨАТ-ын сугалааны тохирол маргааш болно

41
01-18
Шинжлэх ухаан: Бидэнд бүхий л амьдралын зүй тогтолыг ойлгоход тусалдаг

42
01-18
С-500-гийн тухай Хятадын хэвлэлд

43
01-18
Төрийг тэнэгүүдээс цэвэрлэх үү

44
01-18
Мөнгө хүүлэгчдэд хариуцлага тооцъё

45
01-17
Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийг баталлаа

46
01-17
6 аймгийн 23 сум цагаан зудтай байна

47
01-17
С.Хишигжаргал: БНСУ-д бусдын өгзөгний зургийг нууцаар дарахад л 5-10 сая воноор торгуулж, тав хүртэлх жилийн хорих ялаар шийтгүүлэх хуулийн заалттай

48
01-17
Хятадын хүн 1.4 тэрбум давжээ

49
01-17
Х.Оргил-Эрдэнийг удахгүй шүүхэд шилжүүлнэ

50
01-17
Эрдсийн эдийн засгийн тойм

51
01-17
Залилах гэмт хэргийг олон аргаар үйлдэж байна

52
01-17
Төлбөрийн картын хэрэглээ ба залилах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлье!!!

53
01-17
Хар тамхины хэргээр хятад иргэдийг цагдан хорьжээ

54
01-17
Дуунаас хурдан тийрэлтэт нисэх онгоц 2024 онд нисэж эхэлнэ

55
01-17
Мэдээлэлгүйгээр далимдуулсан луйвар

56
01-17
Ш.Алтантуяагийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг шуурхай шийдвэрлэхийг Малайзын парламентаас хүслээ

57
01-17
Матад, Халхгол сумд Петрочайна дачин тамсагаас 1 тэрбум 735 сая орчим төгргийн хөрөнгө оруулалт ав

58
01-17
Жэймс Бонд эрэгтэй хэвээр үлдэнэ

59
01-17
Үнэт металл, чулууны арилжаа, үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлал эрхэлдэг 6,000 гаруй нэгжид СЗХ хяналт тавина

60
01-17
Төрийг тэнэгүүдээс цэвэрлэх үү

61
01-17
Сураггүй болсон 3 настай охиныг нохойтой нь хамт эсэн мэнд олжээ

62
01-17
Газраа чөлөөлсөн 29 өрхийн хохирлыг хууль журмын хүрээнд яаралтай барагдуулах үүрэг өглөө

63
01-17
18,400 өрх толгойлсон аавууд байна

64
01-17
Зам, тээврийн хөгжлийн яам тойрсон аллага, авлигын хэргүүд

65
01-17
Герман улс хүрэн нүүрснээс татгалзах төлөвлөгөөгөө зарлалаа

66
01-17
TRQ 2020 онд "Оюу толгой"-н гүний уурхайн төсөлд $1.2-1.3 тэрбумыг зарцуулна

67
01-17
Хойд хөршид юу болоод байна вэ?

68
01-17
Г.Уянга УИХ-ын 2020 оны сонгуульд АН-аас нэр дэвшинэ

69
01-17
ТӨХК-ийн удирдах албан тушаалтнууд ХОМ-ийн хяналт шалгалтаас гадуур байна

70
01-17
​Дмитрий Медведев долоон жил Ерөнхий сайдаар ажиллахдаа Оросын нийгэм, эдийн засгийг ингэж өөрчилжээ

71
01-17
Хар тамхи зөөвөрлөсөн консул Б.Баттүшигийн гар утасны мэдээллийг сэргээж байна

72
01-17
Эхнэрийг нь алсан эмэгтэйтэй гэрлэсэн Африкийн Лесото улсын ерөнхий сайд огцорлоо

73
01-17
Сонгогчдоосоо зугтаж, тойргоо солигсод

74
01-17
Тэтгэврийн зээлээр Салхитын ордоо ломбардчихлаа, дараагийн зээлд аль ордоо ломбардах вэ хэдүүлээ

75
01-16
Тойргоо булаацалдсан гишүүн Н.Оюундарь, Д.Өнөрболор нарын хэрүүл нэг юм дуулгана шүү!

76
01-16
“Чингис” архины хоосон шил ба эх орон

77
01-16
Монгол Чонон дүрст Нохой

78
01-16
Бразилын кофены экспорт өсжээ

79
01-16
У.Хүрэлсүхийн “хандив авахгүй” гэснийх нь цаана бохир мөнгө урсаж байж болзошгүй

80
01-16
Тегераны дэглэмд хэдхэн сарын нас үлдээд байгааг Ираны дүрвэгч ханхүү хэлжээ

81
01-16
М.Оюунчимэг: Ус бохирдуулсны төлбөр жил ирэх тусам буурч байна

82
01-16
Харилцан ашигтай, хамтдаа хөгжих хэлэлцээр нь дэлхий нийтэд итгэл төрүүлнэ

83
01-16
Орос улсын засгийн газар огцорсон шалтгаан

84
01-16
Бүх зээлийг тэглэгч, бүх зовлонг гэтэлгэгч, амилсан бурхдын авшиг дүр... Аая, сүртэй юу

85
01-16
Сэтгэл амар амьдаръя...

86
01-16
С.Зоригийн хэргээр “занималдсаны” учир тайлагдав

87
01-16
Долоо хоногийн бороо (өгүүллэг)

88
01-16
"Петро дачин тамсаг" болон Халхгол, Матад сумдын хоорондох хэлэлцээр төрийн ордонд явагдаж байна

89
01-16
Лионель Месси: "Роналдутай хийсэн өрсөлдөөн онцгой байсан бөгөөд үүрд үлдэх болно"

90
01-16
Д.Дорлигжавыг дүүгийнх нь хамтаар цагдан хорьжээ

91
01-16
Сар шинийн баяраар Монгол, Хятадын хилийн авто замын боомтууд амарна

92
01-16
Гурвын нэг мэтээр нэгдүгээр хүн шиг засаглах Путиний гэнэтийн шийдвэр

93
01-16
Авлигачдын эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг гэмт хэрэг гэж хэлж болно

94
01-16
Элчин сайд Р.Болд Туркийн ШУА-ийн Ерөнхийлөгчтэй уулзав

95
01-16
Угшил

96
01-16
Монголчууд IQ-гийн түвшнээрээ дэлхийд есдүгээрт бичигдэж байна

97
01-16
Стив Морел: Mонгол соёл тал нутаг шигээ уудам учраас бүгдийг нь бага багаар сурах хэрэгтэй

98
01-16
Хууль бусаар мод бэлтгэх, ан амьтан агнах, гол, нууруудад загас агнахыг хориглоно

99
01-16
Мандаж явсан хэд минь “маргааш” ачигдах гээд сандарч явна

100
01-16
Харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдаан энэ сарын 26-нд болно