BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Ураан, цацраг, бэлчээр ба учиртай “илүү” толгой (I)

Нэг. Эдийн засгийн эсэргүү бослого


ХХ зууны сүүлийн хагас. Монгол хэлнээ “цацраг туяа эмнэлэг”гэдэг үг хэвшиж байхад дорнод Монголын талд урааны хайгуул хийгдэж, анхны нууц уурхай ашиглалтад орж байлаа. Хүйтэн дайны үе үүнтэй давхцаж таарсан тул Америкчууд хүн төрөлхтнийг устгахаар бэлтгэсэн цөмийн бөмбөгийн тухай сурталчилгаа үүнтэй зэрэгцэв. Хорт хавдрыг эмчлэхэд хэрэгтэйгээс гадна, хүн алахад хэрэглэдэг “цацраг” гэдэг зүйлийг нүүдэлчид ийнхүү ойлгож авлаа. Малчин, ажилчин, ухамсартай сэхээтний социалист Монголын иргэд “Манай талын цацраг идэвхт бодис эрүүл энхэд үйлчилдэг. Харин Америкийн талын радиац бөмбөг болж хүн алдаг” гэх маягийн бүдүүвч томъёололтой үлдэв.

Манай уран бүтээлчид Америкийн атомын бөмбөгт хэлэгдсэн охины дурсгалд зориулсан дуу шүлэг олноор зохиов. Баяр наадмын концертийн хөтөлбөрт заавал ордог нэгэн сонгодог дуунд:

Дайсан биднээс далдуур

Дарь хүхрээ бэлдэн байж

Алаг үрсийн минь толгой дээр

Атомын бөмбөг зэхэж байнаа хө хэмээн гарна.

  Цөмийн бөмбөг хийхэд их хэмжээний дарь бас хүхэр ордог, тэрийгээ далдуур бэлдэж авдаг байсан байх нь ээ.

Харин Мардайн урааны "ач тусын тухай” дуу бол гараагүй, яагаад гэвэл уурхай нууц байсан. Нууц дуу зохиолтой биш, тийм үү?

      Харин Урааныг хайж эрэх судлах явцад байтугаа, олборлоход хор хөнөөл гардаг тухай ямар ч үг хэл БНМАУ-д гарч байгаагүй юм. Дорнод аймаг дахь Мардайн урааны уурхай улсын нууцад байсан нь байгаль орчинд хортой зүйлийг олон түмнээс нууж байсан хэрэг биш. Харин, цөмийн зэвсгийн түүхий эд олборлож байгаа “Монгол-Зөвлөлтийн ах дүүгийн нууц”-ыг Америк, ялангуяа Хятад мэдэх учиргүй гэсэн үзэл суртлаар тайлбарлагдана. Харамсалтай нь, нууцын эзэн Монголчууд л үүнийг мэдэх хориотой, мэдсэн бол ярих хориотой байснаас биш дэлхий даяараа л андахгүй байсан юм.

    Ерээд оны заагаар дэлхийн социалист систем задарч, түүний цөм байсан ЗХУ тарав. Тэд БНМАУ-д нууц концессоор ашиглаж байсан Мардайн уурхайгаа хаялаа. Монгол ч энэ далимд эрх чөлөө, ардчиллын замаар орж ирлээ.

    Одоо, цацраг идэвхит бодисыг эргэцүүлэх, Дорнодын ураан байгаль орчинд хортой эсэх талаар чөлөөтэй ярих боломж нээгдэв. 

    "Нээлттэй хаалга"-аа тунхагласан Монгол орныг дэлхий дахинд нээлттэй эрх чөлөөт улс байгаа юм байна гэж бодсон, улмаар Засгийн газраас зарласан “Гуравдагч хөршийн бодлого”-д нь үнэмшсэн хөрөнгө оруулагчид бөөнөөрөө орж ирсэн байдаг, энэ үеэр. 

   Хоёр мянганы заагаар олон улсын ажиглагчид Монголыг ирээдүйг маш өөдрөгөөр харж, маргаашийн Кувейттэй зүйрлэн “Воол стрийт жорнал” нэг дугаараа энэ сэдэвт зориулж хүртэл байлаа. Гэтэл юм бүхэн нэг л сониноор эргээд явчих нь тэр. 2000-аад оны заагаар, 

   Орос удирдлагад хуучин КГБ-ын зүтгэлтнүүд гарч ирснээр Зөвлөлтийн үеийн нөлөөллийн бүсээ сэргээх,хуучин дагуул улсуудаа эргүүлэн цуглуулах (БНМАУ нь Зөвлөлтийн сателлит буюу Москва захиргаатай формаль тусгаар тогтнолтой улс байсныг сануулах юун) хадгалах бодлого баримталж эхлэв. Үүнийгээ ч тэд нуусангүй, “Зөвлөлт Холбоот улс тарсан нь сүйрэл байсан” гэсэн ярилцлага хүртэл өглөө.Одоо тэд сүйрлийн хохирлыг арилгах нээ. Яаж гэдгийг хэн ч төсөөлөөгүй боловч энэ бодлогын хэрэгжилтийн оргил нь өнөөгийн Украйны дайн болоод байгааг дэлхий даяараа харж байна. 

    Зөвлөлт маягийн шинэ Орос улсыг сэргээх үзэл санаанд нэг объект, Москвагийн хуучин дагуул асан Монгол улсад Америк, Канад, Францын хөрөнгө оруулагчид ороод ирсэн байв. Тэр үед. Тэр ч бүү хэл, Монголчууд Эгийн гол дээр УЦС бариад гэрэл цахилгааны хувьд Оросын хараат байдлаас бүрмөсөн гарах дээрээ тулсан байсан цаг. УЦС-ын шав тавих ёслолд оролцохоор Малайзын ерөнхий сайд Мхатир хүрэлцэн ирлээ.

   Гэнэт ар араасаа сонин сонин үйл явдлууд өрнөж, ид шидийн гэмээр хүчээр Эгийн голын УЦС нуран унасан ба уг ажилд санаа тавин зүтгэж байсан Ардчилсан хувьсгалын эцэг С.Зориг алагдав. Эдгээр хэрэг явдалтай холбогдуулан УИХ-ын хэсэг гишүүн шоронд орж, зарим нь нас барлаа.( Эгийн голын УЦС-ын төсөл дээр амжилттай туршигдсан, Монгол улсын Эдийн засаг, эрчим хүчний тусгаар тогтнолын эсрэг тэмцэл өнөөдөр баруун бүсийг эрчим хүчээр учиртай, Ховд-Увсын зааг дээрх УЦС-ын эсрэг “Малчдын хөдөлгөөн” болон өөр үргэлжилж явна. Энэ УЦС баригдснаар манай улсын баруун бүсийн эрчим хүчний хангамж Оросын хараат байдлаас гарах юм)

    Чухам энэ үеэс л Монголд байгаль хамгаалах чиг баримжаатай төрийн бус байгууллага борооны дараахь мөөг шиг олширч зарим мэдээллээр 20 гаруй мянга болжээ. Ийнхүү Монголын төрийг Засгийн газар нь бус тодорхой зорилго бүхий төрийн бус байгууллагууд “жолоодсон” хориод жил эхэлсэн юм.

     Европ, ялангуяа Зүүн Европын орнуудыг Оросын хийн нийлүүлэлтээс хамааралтай хэвээр байлгахын тулд тэндхийн “Ногоон хөдөлгөөн”-үүдийг Москвагаас асар их мөнгөөр санхүүжүүлж байсан баримт саяхан ил болсон билээ. Тэд “байгаль орчныг хамгаалах” нэрийн дор улс орноо Оросын гаазнаас өөр эрчим хүчний эх үүсвэргүй байлгахын төлөө “тэмцэж” байсан нь ийнхүү илчлэгдсэн хэрэг.

    Манай зарим “ногоон” хөдөлгөөн, “улаан” эх орончдын байгаль ба эх орноо хамгаалах тугийн дор улс орныхоо эдийн засгийн тусгаар тогтнолын эсрэг ухамсартайгаар болон санаандгүй тэмцснийг харуулах санхүүгийн баримтууд ил гарах нь гагцхүү цаг хугацааны хэрэг юм.

   Тэдний хүсэл шаардлагаар Монголын төр гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг шахсан хууль гаргалаа. Дааж давшгүй (68 хувь хүртэл татвар авахаас эхлээд, хөрөнгийнхээ талыг манайд бэлэглэх хүртэл заалттай ) татвар, төрийн албаныхны нэхэх авилга, эх оронч төрийн бусчуудын рэкээт энэ гурав нийлээд гадаадын хөрөнгө оруулагчдын “толгойг залгив” гээч боллоо. Мөнөөх “Сэрэлт” киноны маарамба “Орос эмч, галзуу Бумаа хоёр нийлээд ганц охины чинь толгойг залгиж дээ” гэж оношлодог шиг.

    Үүлэн чөлөөний нар шиг бяцхан сиймхийг ашиглан С.Баяр тэргүүтэй эвслийн Засгийн газрын хийж амсан гэрээгээр ажлаа нэгэнт эхлүүлсэн Оюутолгой,  тэвчээр заасаар өдий хүрсэн Францын “Ариава” зэрэг ганц нэгхэн  төсөл л тэсч үлдсэн билээ. 

    ХХ зууны болхи технологитой Эрдэнэтийн үйлдвэрийг бөөн магтаал, “ашиглалтад орохоор тэгж баяжна, ингэж жаргана” гэсэн суртал нэвтрүүлэг дунд барьж байсан бол өнөөдрийн байдлаар дэлхийд ганцхан супер технологи-уурхайн гүндээ хүдрээ боловсруулах Оюутолгойг бараг л хараал зүхэл дундуур ашиглаж эхэлж байна.

   Зүгээр ч үлдээгүй юмаа. Оюутолгойн гэрээг байгуулсан, уг гэрээг сунгахад оролцсон Ерөнхий сайд С.Баяр, Сангийн сайд С. Баярцогт нарын олон улс төрч шоронд оров. Тэдэнтэй цуг Орос-Монголын төмөр замтай зэрэгцүүлэн Америкийн хөрөнгөөр төмөр зам барихыг оролдсон Да.Ганболд, Монголын эдийн тусгаар тогтнолын нэгэн багана болох учиртай “Таван толгой”-г хөдөлгөнгөө алдсан экс ерөнхий сайд М.Энхсайхан нар “дээлээ толгой дээгүүрээ” нөмрөв. 

    Мэдээж тэднийг “Оюутолгойн гэрээ байгуулсан”, “төмөр зам барих гэсэн” хэмээн яллаагүй ч, хэрэгтэн болгож харагдуулах, нийгэмд дайсан болгож үнэмшүүлэх ажлыг урт хугацаанд системтэй хийж ирсэн нь харагддаг.

   Ингээд ч зогссонгүй. Бурхан минь, энэ зуур Монгол улс “гуравдагч хөрш” гэдэг үгээ хэрэглэхээс түдгэлзэх, “Төвийг сахих бодлого”-оо ярихаа байх зэрэг нууц шийдвэр хүртэл аль хэдийнээ гарсан байгаа юм даа, ёстой нээрээ. 

  Үүнтэй зэрэгцэн Монголд “ногоон” хөдөлгөөн идэвжлээ. “Ногоон хөдөлгөөн”-үүдийн гол зорилго байгаль хамгаалах нэрийн дор тус улсад орж ирсэн гурав дахь орны хөрөнгө оруулагчдын эсрэг чиглэв. Монголд хөрөнгө оруулна гэхээр уул уурхайгаас өөр салбар байгаагүй нь сайхан далим боллоо. Үүн дээр хэд хэдэн хүчин зүйл сайхан далим болж ташуур өглөө. Юуны өмнө нүүдэлчдийн уламжлалт “бэлчээрээ харамлах” үзэл санаа гадаадын буюу Оросын биш хөрөнгө оруулагчдыг хөөх ажлын үзэл санааны туг болов. Улмаар, Малчдыг хамгаалах, эх орноо хамгаалахг эх мэтариун нэр барьсан “эсэргүүцэх боломжгүй” кампанит ажлаар нэр төр олохыг хүсэгсэд тэдэн дээр нэмэгдэв.

 Монголын эдийн засгийн тусгаар тогтнолын эсрэг тэмцэлд санаандгүйгээр чухал үүрэг гүйцэтгэх болсон бэлчээрээ харамлах үзэл санаа гэж юу вэ?

Энэ ийм учиртай юм...

Үргэлжлэл бий.

Ураан, цацраг, бэлчээр ба учиртай “илүү” толгой (I)
Бусад мэдээ ▼

1
08-10
Германд хүүхэд сармагчны цэцгээр халдварласан анхны тохиолдол илэрчээ

2
08-10
Энхтайваны гүүрнээс Гандийн гудамж хүртэлх замыг хаана

3
08-10
Л.Энх-Амгалан: Жилд уул уурхайн 2000 лиценз олгосон тохиолдол бий

4
08-10
ОХУ-аас нүүрс импортлохыг хориглох ЕХ-ны шийдвэр хэрэгжиж эхэллээ

5
08-10
Хятадад “Langya” нэртэй шинэ вирус гарав

6
08-10
М.Уранцэцэгийн "UFC"-гийн эхний тулааны тов зарлагдлаа

7
08-10
Гэр бүлийн хүчирхийллийн 107 дуудлага бүртгэгджээ

8
08-10
Л.Мөнхбаатар: Төр захиргааны зарим байгууллагыг Хөшигийн хөндий рүү нүүлгэх Засгийн газрын тогтоол эцэслэн батлагдлаа

9
08-10
Шинэчлэн батлагдсан ХӨНГӨЛӨЛТТЭЙ ОЛГОХ 590 эмийн жагсаалт

10
08-10
Японы Ерөнхий сайд Засгийн газартаа халаа сэлгээ хийнэ

11
08-10
ОХУ-аас нүүрс импортлохыг хориглох ЕХ-ны шийдвэр хэрэгжиж эхэллээ

12
08-10
Чэжү рүү ВИЗГҮЙ зорчих эрхийг ХЯЗГААРЛАХ талаар хэлэлцэв

13
08-10
Зеленський: Крым Украиных, бид хэзээ ч өгөхгүй

14
08-10
Увс аймгийн Сагил суманд 3.6 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болов

15
08-10
ДЭМБ: Халдварт өвчинд сармагчны буруу байхгүй

16
08-10
Өмгөөлөгч Б.Баасанцогтыг цагдан хорилоо

17
08-10
Соёлын яамыг “эзэгнэсэн” ах дүүс буюу ах нь наадам найруулж, дүү нь тэрбумын өртөгтэй тендерүүдийг “түүдэг”

18
08-10
Дундаж давхаргынхан туйлдаж, авсан цалин нь амьжиргаандаа хүрэлцэхээ байв

19
08-10
Манай улс өнгөрсөн сард 148 орноос бараа бүтээгдэхүүн импортолжээ

20
08-10
Тайванийн Зэвсэгт хүчин арлын өмнөд хэсэгт сургуулилалт хийж эхэлжээ

21
08-10
Голуудын усны түвшин үерийн түвшинг 10-30 см даван үерлэж байна

22
08-10
Хариуцлага алдсан зарим албан тушаалтныг ажлаас нь чөлөөлжээ

23
08-10
"Энхтайвны билэг тэмдэг болсон Монгол Улсад айлчилж байгаадаа баяртай байна"

24
08-10
“Ryanair” компанийн ажилчид ажил хаялаа

25
08-10
Б.Хаш-Эрдэнэ: Боомтуудаа нээж байгаа нь эдийн засгийг сэргээхэд ач холбогдолтой

26
08-10
Нийслэлд өдөртөө бага зэргийн бороотой

27
08-10
Тендер оройтуулсан төсвийн захирагч нарт хариуцлага тооцох уу

28
08-10
Цэцэрлэгийн бүртгэлийг гурван үе шаттайгаар явуулна

29
08-09
Монгол Улсын ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Ван Итэй уулзав

30
08-09
Ван И ярьж байна

31
08-09
Хятадад жолоочгүй такси албан ёсоор явж эхэллээ

32
08-09
Л.Энх-Амгалан: Сугалаагаар цэцэрлэгт хамрагддаг тогтолцоог албан ёсоор халлаа

33
08-09
Японд иргэдийг “омикрон”-ы вакцинд хамруулна

34
08-09
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга А.Гутерреш нар мод тарилаа

35
08-09
“Шарилжгүй Улаанбаатар” аян наймдугаар сарын 13-ны өдөр хүртэл үргэлжилнэ

36
08-09
Удахгүй гарах IPhone 14-ийн талаарх баримтууд

37
08-09
Цэцэрлэгийн бүртгэл МАРГААШ ЭХЭЛНЭ

38
08-09
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга А.Гутеррешийг хүлээн авч уулзав

39
08-09
Антонио Гутерреш: Монгол Улс сэргээгдэх эрчим хүчний хангамжийн сүлжээнд зэсийн нөөцөөрөө томоохон тоглогч болох боломжтой

40
08-09
УИХ-д суудал бүхий намд олгодог мөнгийг С.Эрдэнэ хувьдаа завшсан баримт дэлгэгдлээ

41
08-09
Шинэ эрин үе ба NFT салбар

42
08-09
Гадуур ажил хийж байсан ялтнууд оргожээ

43
08-09
2022-2023 оны хичээлийн жилийн ЕБС-иудын хамран сургах тойрог

44
08-09
Авто замын цэвэрлэгээ, усалгаа, чийгшүүлэлтэд саарал ус ашигладаг

45
08-09
Өвөрхангай аймагт гадуур ажил хийж байсан хүмүүжигчид оргожээ

46
08-09
CU Mongolia “дээрэм” хийжээ

47
08-09
ГЕГ: Самнасан ноолуурын 86 хувийг Итали улсад импортолжээ

48
08-09
Наурызын баярыг хүн төрөлхтний соёлын биет бус өвийн төлөөллийн жагсаалтад бүртгүүлнэ

49
08-09
“Baidu” БНХАУ-д автомат жолоодлоготой такси үйлчилгээний анхны зөвшөөрөл авлаа

50
08-09
Эрдэнэт үйлдвэр: Агаарын чанарын суурин станцыг Баян-Өндөр сумын Говил багт суурилуулжээ

51
08-09
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан ёсны айлчлал эхэллээ

52
08-09
Сөүлд байгаа монгол иргэдийн АНХААРАЛД

53
08-09
Сөүлд сүүлийн 80 жилд байгаагүй хүчтэй аадар бороо оржээ

54
08-09
БНСУ-ын төвийн бүсийн усархаг борооны улмаас долоон хүн амиа алдаж, зургаан хүн сураггүй алга болжээ

55
08-09
Антонио Гутерреш манай улсад анх удаагаа хүрэлцэн ирлээ

56
08-09
Таван хүүхэд тутамд нэг харагчтай байх стандарт тогтоолоо

57
08-09
БНХАУ-ын хоригууд эдийн засагт ноцтой нөлөө үзүүлэхгүй гэж Тайвань мэдэгдлээ

58
08-09
ОХУ-ын иргэдэд хилээ хаахыг В.Зеленский Барууны орнуудад уриалжээ

59
08-09
Төгрөгийг тавиад туучихлаа даа, Төвбанкны ерөнхийлөгч өө?!

60
08-08
"Хүүгийн минь гурван жилийн турш уусан эмийг Солонгост 2000 онд хэрэглэхээ больсон юм билээ"

61
08-08
ХНХЯ-ны харьяа БНСУ дахь төвийн даргыг шалгаж эхэлсэн гэв үү

62
08-08
Монголчуудын “үр могой” болсон “Женко” Х.Баттулгад хэзээ хариуцлага тооцох вэ?

63
08-08
Эрүүл мэндийн сайд С.Энхболд НҮБ-ын Хүн амын сангийн Тэргүүн Др.Халид Шарифиг хүлээн авч уулзав

64
08-08
ЦАЛИН : 9 эмнэлэг эмч, ажилчдынхаа цалинг 20-40 хүртэлх хувиар НЭМЭЭД БАЙНА

65
08-08
Өчигдөр 114 жолооч согтуугаар жолоо барьж, 124 хүн эрүүлжүүлэгджээ

66
08-08
Монголын ХАМГИЙН БАЯН САЙДТАЙ танилц

67
08-08
Хараа, Ерөө, Хэрлэн голын усны түвшин маргааш 5-15 см-ээр нэмэгдэнэ

68
08-08
БГД-ийн Газрын албаны удирдлагуудын хэргийг шүүхэд шилжүүлнэ

69
08-08
Нурах эрсдэл үүссэн түшиц ханыг засварлаж байна

70
08-08
Соёлын яамыг “эзэгнэсэн” ах дүүс буюу ах нь наадам найруулж, дүү нь тэрбумын өртөгтэй тендерүүдийг “түүдэг”

71
08-08
Хятад улс цэргийн сургууль хийхээр Бохайн булангийн зарим хэсгийг хаажээ

72
08-08
Андуурагдсан гүйлгээ завшвал ГЭМТ ХЭРЭГТ тооцогдоно

73
08-08
Японы Ерөнхий сайд агсан амиа алдсанаас хойш нэг сарын хугацаа өнгөрч байна

74
08-08
Монгол Улс, БНХАУ-ын Гадаад Харилцааны сайд нарын хамтарсан мэдэгдэл бүрэн эхээрээ

75
08-08
Уул уурхайгаас хамааралтай “Доголон” эдийн засаг

76
08-08
Андуурч хийсэн гүйлгээг завшвал гэмт хэрэгт тооцно

77
08-08
КОВИД-19 | Сүүлийн 24 цагт 179 шинэ тохиолдол бүртгэгдлээ

78
08-08
“Тэрбум мод” хөтөлбөрийг Хятадын тал дэмжинэ гэв

79
08-08
Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын төслийг эрчимжүүлэхээр тохиролцлоо

80
08-08
ГОЛОМТ БАНК: Тендерийн нээлттэй сонгон шалгаруулалтад урьж байна

81
08-08
Guardian: Их Британийн зургаан сая өрх төлбөрөө төлөхөд хэцүү байна

82
08-08
Ван И: Хятад улс танай найдвартай, урт хугацааны түнш байх болно

83
08-08
Тайванийн эрх баригчид: Хятадын арми Тайвань руу довтлох сургуулилалт хийж байна

84
08-08
Дэлхийг түгшээсэн БНХАУ, Тайваний нөхцөл ДАЙНЫ ТҮВШИНД ШИЛЖИХГҮЙ гэв

85
08-08
Палестин, Израилын мөргөлдөөний бүсэд гал зогсоох хэлэлцээр хэрэгжиж эхэлжээ

86
08-08
Хугацаат цэргийн алба хаагч живж нас барсан асуудлыг ШАЛГАЖ байна

87
08-08
БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И Монголд айлчлахаар хүрэлцэн ирлээ

88
08-08
Дипломат паспорт өвөртөлсөн даргын хүүхдүүд буюу Гадаад харилцааны яаманд хийгдсэн 15 ТОМИЛГОО

89
08-08
Оросын шүүх Америкийн сагсан бөмбөгийн одод есөн жилийн хорих ял оноолоо

90
08-08
Автомашины үнэ 30-40 хувиар нэмэгдэв

91
08-08
Өнөөдөр аавуудын баярын өдөр

92
08-08
Багийн Засаг даргаас 200 тэрбумыг нэхэмжилжээ

93
08-08
Ц.Ууганбаярыг "...Оргон зайлж болзошгүй" гээд хилийн хориг тавьжээ

94
08-08
Хурандаа Ч.Ариунаа Япон Улсад докторын зэрэг хамгаалсан онцгой байдлын анхны алба хаагч боллоо

95
08-08
Ван И гэж хэн бэ?

96
08-08
Даншиг наадмын үеэр Сонгинохайрхан дүүргийн ТЦҮ-ний 57 ажилтан, УБЗАА-ны хэлтсийнхэн орчны цэвэр байдлыг ханган ажиллажээ

97
08-08
Баян-Өлгий Д.Баурыжаны мэдлийнх болчихож

98
08-08
Ван И гэж хэн бэ?

99
08-08
Хятад, Европын төмөр замын ачаа тээвэрлэлт нэмэгджээ

100
08-08
АСЕАН-ы эцсийн баримт бичгийг батлахад хүндрэлтэй байгааг мэдэгдэв