харгис хэрцгий нь байдаг вэ гэдэгт тайлбар өгч байна. Бүр хүн төрөлхтөн араатан ба золиос гэж хоёр хуваагдсан бөгөөд эхнийх нь хоёр дахиа шууд утгаар нь идчихдэг байжээ. Гэхдээ хамгийн аймшигтай нь тэр цаг үеэс хойш юу ч өөрчлөгдсөнгүй.

АНУ-ын Иллинойсын Их сургуулийн Эрдэм шинжилгээний лабораториос явуулсан судалгааны үндэс нь Оросын эрдэмтэн Борис Поршневын онол байлаа. Өнгөрсөн зууны 70-аад оны эхээр тэрээр "бидний өвөг дээдэс маань каннибалууд байсны ачаар ухаант хүмүүн үүссэн" гэдэг зоригтой таамаглалыг дэвшүүлсэн юм.

Манай лавлах

Борис Федорович Поршнев (1905-1972) шинжлэх ухааны доктор, профессор. Түүний амьдралын гол бүтээл "Хүмүүний түүхийн эхлэлийн тухай" ном нь нас барсан хойно нь хэвлэгдсэн байна. Зөвлелтийн үед хүн хөдөлмөрийн үр дүнд мичнээс үүссэн гэдэг марксизм-ленинизмийн онолоос зөрсөн түүний санаа дэмжлэг олоогүй билээ. Харин уг номыг өнөөгийн цаг үед хэвлэснээр дэлхийн шинжлэх ухааны хүрээнийхний дунд жинхэнэ шуугиан тариад байна.

Хүн хундээ чоно

Хүмүүс яагаад бие биенээ тодорхой шалтгаангүйгээр байнга устгаж, тамлаж, зовоож байдаг байгаль дахь цорын ганц бодгалиуд юм бэ? гэдэг асуултанд Поршнев бүх л амьдралынхаа туршид хариулт олохыг хичээж иржээ. Хамгийн догшин араатан амьтад хүртэл бие биендээ ингэж ханддаггүй ийм харгис авир хаанаас гараад ирэв ээ? Энэ эрдэмтэн дээрх асуултын хариултыг ухаант хүн үүссэн түүхээс олжээ.

Антропологч Сергей Звягинцев ярихдаа,

- Антропогенезийн (хүний хөгжлийн) шинжлэх ухааны бүх үзүүлэлтүүдэд дүн шинжилгээ хийснээр Поршнев, бидний өвөг дээдэс мах идэх дуртай хэдий ч хэзээч анчид байгаагүй гэсэн дүгнэлтэнд хүрчээ. Тэд ургамлын гаралтай хүнс иддэг байсан ч хамгийн гол нь цогцсоор хооллодог байжээ гэв. Поршневийн онолоор бол хүний өвөг дээдэс нь эгц босоо явдаг хүн дүрстнүүд байсан бөгөөд эрдэмтэн түүнийг австралопитек болон архонтуудын дундах шилжилтийн төрөл, троглодитууд гэж нэрлэсэн байна. Тэд хурц шүд, хумс болон хурдан тавхайгүй, араатан амьтдад өрсөлдөгч болж чадахгүй байсан учир хойд хоёр хөл дээрээ босчээ. Троглодитууд нь араатан амьтдын дараа үлдэж хоцорсон зүйлүүдийг л идэхээс аргагүйд хүрсэн ажээ. Үлддэг зүйлс нь ч өчүүхэн, арьс, яс төдийхөн. Гэхдээ ясанд тансаг идээ болох тархи, чөмөг байдаг. Түүнийг гаргаж авахын тулд ясыг чулуугаар цохин буталж, мөн чулуугаар арьснаас нь махыгхусч авч сурсан байна. Чулуу болон галаа зөөж явах нь тэдний гарыг хөгжүүлж, хөл дээр нь босгож, нурууг нь тэгшилсэн аж. Троглотидууд нас барсан овог нэгтнүүдээ ч цээрлэлгүй хүртчихнэ. Дараа нь сүүлчийн мөстлөгийн үетэй холбоотой ээлжит эрс хүйтрэлт болжээ. Ургамлын гаралтай хүнс алга болж, араатнуудын болон тэдгээрийн олзнуудын зарим нь мөхөж, зарим нь дулаан газар орон руу нүүсэн байна. Харин троглотидууд бие биенээ идэж эхэлжээ. Аажмаар адельфофаги буюу өөртэйгөө ижил амьтдыг идэх явдал нь троглодитуудын төрлийн шинж тэмдэг, хэвийн явдал болсон байна. Тэгэхэд харин бусад амьтдын хувьд каннибализм нь хааяа л нэг тохиолддог.

Гэхдээ бас төрлөө хадгалж үлдэх зөн нь мөн л нойрмоглосонгүй. Овог омог нэгтнүүддээ бариулж идүүлэх айдас нь бидний өвөг дээдсийн тархинд тэсч амьд үлдэхэд шаардлагатай хүчтэй түлхэц өгчээ. Ингэж каннибализм нь троглодитыг сэтгэдэг хүн болгон хувиргасан байна.

Хамгийн секси амьтан

Звягинцев цааш нь ярихдаа,

- Ойролцоогоор энэ үед манай өвөг дээдэс галыг ашиглаж сурсан байна. Поршневийн үзэж байснаар хоёр чулууг хооронд цохиж боловсруулж байх үед энэ явдал тохиолдлоор болсон бололтой. Энэ үйлдлийн үеэр оч үсэрч үүний улмаас түймэр гарч байсан байх. Гэвч энэ цаг үед ухаан суусан байсан бодгалиуд гал нь зөвхөн шатаагаад зогсохгүй бас дулаацуулдаг болохыг ойлгожээ. Яг энэ байнгын дулаантай болсны ачаар ирээдүйн хүмүүс үржлийн улирлын мөчлөгөөс хамаарахаа больсноор хүмүүс бүтэн жилийн турш эвцэлдэж, үржихэд бэлэн "хамгийн секси амьтан" болон хувирсан байна. Энэ нь ч бас өвөг хүмүүст каннибализмын нөхцөлд тэсч үлдэхэд нь тус болсон аж гэв.

Хэн ч хамгаалахаа больсон хөгшин болон өвчтэй нэгнийгээ юуны түрүүнд иддэг байсан бол эмэгчин нь өөрийнхөө үр зулзаганыхаа төлөө үхтлээ тэмцэхэд ч бэлэн байдаг. Эмэгчингийнхээ төлөө эрэгчин нь босох нь цөөнгүй бөгөөд аюулгүй байдлын төлөө тэд нэгдэж байжээ. Тийм болохоор Поршневийн онолоор бол гэр бүлийн анхны дүр төрх нь мөн л каннибализмын ач тус ажээ. Ойролцоогоор энэ үеэр л үг ярианы анхны үр хөврөл бий болсон байна. Махчин түрэмгий нэг хэсэг нь гарцаагүй золиос болох нэгэндээ тэдэнд захирагдах ёстой гэдгийг нь ойлгуулах, тушаал өгөхийн тулд үүнийг ашигладаг. Түрэмгий нэгтнүүдэд нь их хөгжсөн байдаг сэнхрүүлэх, хүчээр ойлгуулах суггести хэмээх гоц үзэгдэл нь манай өнөөгийн цаг үед ч сайн танил шүү дээ. Гитлер, Сталин болон бусад дарангуйлагчид хүмүүст ховсдон нөлөөлөх ямар их хүчтэй байсныг санахад л хангалттай.

Хэрэв чадвал намайг бариач!

Поршневийн санал дэвшүүлснээр яг тэр үг ярианы үүсэл дөнгөж эхэлж байх тэр үед л ирээдүйн хүмүүс түрэмгий махчин бол энхийг эрхэмлэгч гэж тодорхой хуваагдаж эхэлсэн байна. Махчид нь хамгийн хүчтэй, түрэмгий бөгөөд тэд ямар ч сэтгэл санаа зовсон юмгүйгээр овог нэгтнээ гударч орхидгийн дээр бас тэдэнд зөв юм хийж байна гэж ойлгуулчихна. Ийнхүү хожим нь хүнээр тахил өргөх цуст ёс заншил бүрэлдэн тогтжээ. Энхийг эрхэмлэгчид нь арай сул дорой, бас тайван бөгөөд омог нэгтнээ идэх нь сайн биш, бас эрт орой хэзээ нэгэн цагт өөрсдийнх нь ээлж ирнэ гэдгийг ойлгодог тул өөр хоол хүнс эрж хайхыг дээрд үздэг байж. Амьд тэсч үлдэхийн тулд тэд нэгдэж оршин амьдрах шинэ газар нутгийн эрэлд явдаг байсан аж. Идүүлэхээс айдаг байсны ачаар л хүмүүс бүх дэлхий даяар ингэж өргөн тархан суурьшсан байна. Цагийн аясаар бие биенээсээ айх айдас нь хүмүүсийг овог отог болон хуваагдахад хүргэж янз бүрийн хэл, ёс заншлаар тусгаарлах, хожим нь үндэстэн, шашинтан, улс болон хуваагдахад хүргэсэн ажээ. Гэвч бусдаас айж эмээх, таагүй хандах явдал өнөө хүртэл бидний дотор байсаар байна. Тэр айдас нь арьс өнгөөр ялгаварлах, үндсэрхэг үзэл, еврейг үзэн ядах г.м. болоод бусад үзлүүдийн хэлбэрээр илэрч байгаа юм. Звягинцев мөн ярихдаа,

- Нялх хүүхэд танихгүй хүнийг хараад хэрхэн айдгийг сана л даа. Гадны хүнээс айх айдас бидэнд генетикийн төвшинд байгаа юм. Гэхдээ бас тэдгээр нялхас зарим хүмүүс рүү дуртай очдог мөртөө зарим руу нь очихоос айдаг. Учир нь тэдний өмнө аюултай араатан байна уу эсвэл сайн санаат хүн байна уу гэдгийг тэд зөнгийн төвшинд мэдэрч байдаг аж. Харамсалтай нь өсч том болох тусам энэ зөн нь алга болдог. Хэдийгээр орчин үеийн хүн-араатнууд биднийг идэж чадахгүй боловч тэдний зүгээс таагүй явдал гарч болзошгүйг анхаарч л байх хэрэгтэй.

Харь элгийн хун бидний дунд

Поршневийн сургаалыг дагагсад нотлохдоо, орчин үеийн хүмүүс эрт дээр үеийн өнөөх хуваарийг уламжилж авсан байдаг гэлцдэг. Тиймээс одоо дөрвөн өөр төрлийн хүмүүс байгаа аж. Тэдний хоорондын ялгаа нь тархины бүтцэнд буюу бүр тодруулбал сэтгэлийн хөдлөлийг хариуцдаг түүний багаахан хэсэгт байгаа юм. Эхний төрөл нь - араатнууд буюу хүчирхэг, түрэмгий, хувиа бодсон, хүнд бодлоо тулгаж чаддаг, цогцсон дээгүүр туучаад өнгөрөхөд бэлэн хүмүүс байдаг. Тэд улс төр болон бизнест тэргүүлэгч болох нь цөөнгүйгээс гадна гэмт хэргийн ертөнц рүү орох нь илүү олонтаа. Хоёр дахь төрөл нь араатнуудыг дуурайгч, зальжин хүмүүс бөгөөд нэг их хүчирхэг биш боловч зальжин, хорон муу санаатай хүмүүс. Тэд ихэвчлэн араатнуудын дэргэд байх бөгөөд тэдний дотны туслагчид нь болдог. Махчин бус хоёр төрөл нь хүчирхийллийг төрөлхийн хүлээж авдаггүй зөнгөөрөө ялгардаг. Эхнийх нь диффузийн төрөл ("диффузи - түгэх тархах) -хамгийн олонхыг бүрдүүлдэг, хамгийн жирийн хүмүүс юм.

Тэд өөрсдийнхөө эгэл жирийн ашиг сонирхлоор амьдардаг, бусдын үгэнд амархан үнэмшдэг. Хоёр дахь нь неоантропууд буюу амархан үнэмшдэггүй, өндөр ёс суртахуунтай хүмүүс. Тэднээс дэлхийн алдартай удирдагчид, нигүүлсэнгүй үзэлтнүүд, хүнлэг энэрэнгүй үзэлтнүүд төрдөг. Хүмүүс янз бүрийн төрөлд хуваагддагийн тод жишээ нь хорих газрууд юм. Гэмт хэрэгтнүүдийн овгорууд болон дархлагдсан хулгайч нарын суудлыг тэнд араатнууд эзэлдэг. Тэдний бараа бологсод, дотны хүмүүс нь зальжин этгээдүүд. Үндсэн олонх нь диффузний хүмүүс байна. Тэгээд омог бардам ганцаар явагчид буюу неоантропууд байна. Тэд араатнуудын эсрэг сөрөн зогсдог ба ингэснээр хүмүүний нийт цогц дунд сайн муугийн тэнцвэр хадгалагдаж байдаг ажээ.

Гэхдээ жирийн амьдралд араатныг жирийн энхийг эрхэмлэгчээс хэрхэн ялгах вэ? Иллинойсийн Их сургуулийн эрдэм шинжилгээний лабораторид 29-өөс 55 насны эрэгтэй эмэгтэй нийлсэн 364 хүний дунд туршилт явуулж ёс суртахууны төвшинг нь хэмжсэн байна. Тархинд үүнийг шууд хоёр хэсэгт хариуцдаг бөгөөд нэг нь тархины хальсанд, нөгөө нь сэтгэл хөдлөлийг зохицуулдаг хэсэг болох арал (Insula) дээр байдаг аж. Туршилтын явцад хүмүүс өлсгөлөнд нэрвэгдсэн хүүхдүүдэд хүнс хуваарилах тухай асуултанд хариулж, зүрх зүсэм аймаар дүрс бүхий зураг үзэцгээжээ. Туршилтанд оролцогчдыг шийдвэр гаргаж байх хооронд эрдэмтэд тэдний тархины идэвхийг соронзон-резонанс томографийн тусламжтайгаар бүртгэж байв. Сканердсан байдлаас үзвэл гучин хүн сэтгэлийн ямар нэг хөдөлгөөн бараг үзүүлээгүй бол дөчин хоёр хүнд бага зэрэг хөдөлж, хоёр зуун наян таван хүний сэтгэл илэрхий хөдөлж, хорин дөрвөн хүнд бүр дэндүү хүчтэй хөдөлж байжээ. Эдгээр үзүүлэлтүүд нь хайрлаж өрөвдөх сэтгэл нь бага байх тусмаа араатны зөнг илүү их удамшиж авсан байдаг гэсэн Поршневийн онолыг давхар нотолж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл ийм хүмүүсийн гол шинж тэдмэг нь ойр дотныхноо өрөвдөх хайрлах сэтгэл байхгүйд оршино. Азаар, туршилтаас үзэхэд сайхан сэтгэлтэй, хүнлэг хүмүүс бидний дунд хамаагүй олон юм даа.

Анагаах ухааны доктор Лазаревскийн тайлбар

-Шинжлэх ухааны хүрээнд Борис Поршнев палеопсихологийн салбар буюу евөг хүний сэтгэл зүйн талаарх бүтээлүүдээрээ танил юм. Гэхдээ орчин үеийн хүмүүсийг араатан ба араатан биш гэж ангилах тухай онол нь ердеө таамаглал төдий юм. Тэгээд бас нэлээд аюултай шүү. Хүмүүс өөрсдийнхөө орчин тойронд араатнуудыг тодруулаад л, Поршневийн орчин үеийн дагалдагчдын санал болгож байгаагчлан нийгмээс тусгаарлах гэж оролдвол яах вэ гэж төсөөлөөд үз дээ.

Ийм учраас Евгеникад /хүний үожил селекцийн тухай сургаал/ ойр иймэрхүү онолд тун болгоомжтой хандах ёстой юм.

Хүний махан хүнстэнгүүд бидний дунд

Орчин үеийн хүмүүсийн амьдралын зарим нэг баримтууд нь өвөг дээдсээс уламжлагдан өвлөгдөж ирсэн каннибализмыг нотлон илэрхийлж байдаг. Жишээ нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед япончууд олзлогдсон америкчуудын элгийг сугалж аваад түүхийгээр нь иддэг байжээ. Хятадууд өнөөг хүртэл үр хөндүүлэн гаргаж ирсэн ураг болон зулбасан ургийг хүнсэндээ хэрэглэдэг ба эдгээрийг тусгай ресторанууд болон зарим эмнэлгүүд худалдаалдаг аж.

Папуа Шинэ Гвинейд саявтархан л хууль гарч нас барсан овог нэгтнийхээ тархийг идэхийг хориглосон байна. Мөн африкийн олон ч омог аймгуудад манайхны "ура" гэдэг дайчин уриа нь орчуулбал "мах" гэж орчуулагддаг байна.

ЭХ СУРВАЛЖ: АЛАГ ХОРВОО