16 хүн буудаж хөнөөсөн Америк цэрэг цаазын ялаас мултрав

2013-06-11

Америкийн цэргийн шүүх хамгийн сүүлд 1961 онд цаазаар авах ял хэрэглэж байсан тул хэвлэлүүд Р.Бэйлсийг цаазаар авахуулах нь гарцаагүй гэж үзэж байлаа.

Өнгөрсөн оны гуравдугаар сард 16 жирийн афган иргэний амийг хөнөөсөн Америкийн цэргийн албан хаагч Роберт Бэйлс цаазаар авах ялаас мултарч чадав. Тэрбээр хэргээ хүлээсэн бөгөед мөрдөн байцаалтад тусалсан, өөрөөр хэлбэл хамтран ажилласныг нь шуух харгалзан үзжээ. Одоо түүнийг хугацаанаас өмнө суллагдах эрхтэй юм уу, эрхгүйгээр бүх насаар нъ хорих ял хүлээж байна. Харин олон хүний амийг яагаад хөнөөх болсон нъ тодорхойгуй хэвээр байна.

39 настай цэрэг Р.Бэйлсийн намтар бусдынхаас ялгагдах зүйлгүй эхэлжээ. 2001 оны есдүгээр сарын 11-ний явдлаас хойш америкчууд эх оронч үзлээр давалгаалсан тэр үед Р.Бэйлс цэргийн албанд элссэн байна. 2012 оны гуравдугаар сар гэхэд тэрбээр гадаад улсад хийсэн цэргийн дөрвөн ажиллагаанд оролцоод байсан бөгөөд үүний гурав нь Иракт болжээ. Иракт Р.Бэйлс хөлдөө шархдаж, тархиндаа гэмтэл авсан байна. Сүүлийн буюу дөрөв дэх томилолтоо авахдаа тэрбээр ахлах түрүүч цолтой, арав гаруй одон медаль хүртээд байв. 2012 оны хоёрдугаар сард Р.Бэйлс Афганистаны Кандагар мужийн Беламбэй мужид очжээ. "Кандагарын хядлага" гэж хожим нэршсэн дуулиант хэргийг Р.Бэйлс чухам тэнд үйлдсэн юм. Энэ нь Вьетнамын дайнаас хойш Америкийн нэг цэрэг ганцаараа хамгийн олон хүний аминд хүрсэн хэрэг билээ.

2012 оны гуравдугаар сарын 11-ний шөнө Р.Бэйлс цэргүүдтэй архи уугаад гар буу, автомат буу нэг нэгийг авч баазаасаа гарчээ. Тэгээд нэг тосгонд хүрч очуутаа захын айлд явж ороод шууд дөрвөн хүнийг газар дээр нь буудаж хөнөөсөн бөгөөд эргэж бааздаа очоод бусдыгаа сэрээж, яаснаа хэлсэн боловч хэн ч итгэсэнгүй, буцаад унтаад өгсөн гэдэг. Тэгэхээр нь Р.Бэйлс өөр нэг тосгон руу явжээ. Улмаар айл айлын хаалгыг нээн, унтаж буй хүмүүсийг буудаад л яваад байсан гэдэг. Хүмүүсийн олонх нь толгойдоо буудуулан газар дээрээ нас барсан бөгөөд тэр тосгонд бүгд 12 хүн амиа алдсан байна. Р.Бэйлс тэднийг хөнөөгөөд зогсохгүй 10 цогцсыг цуглуулж шатаагаад бааздаа буцжээ. Энэ бүх явдал таван цагийн хугацаанд үргэлжилсэн бөгөөд амь үрэгдсэн хүмүүсийн дунд есөн хүүхэд, гурван эмэгтэй хүн байсан юм.

Хядлагын тухай мэдээ нэг ёсны шок болж, тэртэй тэргүй олигтой биш байсан АНУ, Афганистаны харилцааг нэгмөсөн хорлож орхив. Америк цэргүүд Коран судар шатаасанд хилэгнэж байсан афганчууд улам улангасч, эсэргүүцлийн хөдөлгөөн газар сайгүй түймэр мэт аслаа. Улмаар америкчууд тус улсад явуулж байсан цэргийн бүх ажиллагаагаа гурван долоо хоногийн хугацаагаар зогсоов. Барак Обама Афганистаны Ерөнхийлөгч Хамид Карзайтай утсаар ярьж уучлал гуйхаас аргагуйд хүрчээ. Хохирогсдын аргэрийнхэн болоод шархадсан хүмүүст нөхөн төлбөр өгөхдөө амь үрэгдсэн нэг хүнд 50 мянга, шархадагсдад 10 мянган доллараар тооцсон нь Афганистаны хэмжүүрээр бол үзэгдэж дуулдаагүй их мөнгө байв.

Харин Р.Бэйлсийг нэн даруй баривчилж АНУ руу илгээсэн бөгөөд тэрбээр өнөөг хүртэл Вашингтон мужийн Льюис-Маккорд баазад хоригдож байна. Хэрэг нь цэргийн шүүхэд шилжсэн Р.Бэйлст прокурор цаазаар авах ял төлөвлөснөө мөн оны арваннэгдүгээр сард мэдэгдсэн юм. Америкийн цэргийн шүүх хамгийн сүүлд 1961 онд цаазаар авах ял хэрэглэж байсан тул хэвлэлүүд Р.Бэйлсийг цаазаар авахуулах нь гарцаагүй гэж үзэж байлаа.

51 жилийн өмнө цаазаар авахуулсан цэргийн албан хаагч нь 11 настай охиныг хүчирхийлээд амийг нь хөнөөсөн этгээд байжээ. Р.Бэйлсийн өмгөөлөгч шүүхэд түүнийг хамгаалахдаа, "Кандагарын хядлага"-д гэмт этгээд өөрөө биш, харин дайн буруутай хэмээн мэтгэж байна. Р.Бэйлсийн сэтгэцийг гэмт хэрэг үйлдэх хүртэл нь өөрчилсөн хүчин зүйл бол чухам дайн гэж өмгөөлөгчид нь үзэж байгаа юм. Мөн Иракт хүнд шархдсаных нь дараа түүнийг Афганистанд илгээсэн Пентагон мөн энэ хэрэгт буруутай гэнэ.

Өмгөөлөгчдийнх нь үзэж байгаагаар Р.Бэйлс сүүлчийн томилолтод явахаасаа өмнө гэмтлийн дараах сэтгэцийн өөрчлөлтөд нэрвэгдээд байжээ. Дайнд оролцож байгаад авсан биеийн болон сэтгэлзүйн хүнд гэмтлийн дараа бий болдог энэ өвчнөөр Америкийн цэргийнхэн, ахмад дайчид шаналах нь тун элбэг байдаг.

2008 оны мэдээгээр Афганистан, Иракаас буцаж ирсэн Америкийн цэргийн албан хаагчдын 18 хувь нь энэ болон сэтгэцийн бусад хямралт өвчнөөр өвчилжээ. Гэмт хэрэг үйлдэхийнх нь өмнөх Р.Бэйлсийн сэтгэл хөдлөлийн байдал бүрэлдэн тогтоход нөлөөлсөн бусад шууд бус хүчин зүйлийг ч өмгөөлөгчид нь тогтоохыг чармайж байгаа юм. Тухайлбал гэр бүлийн амьдрал нь тогтворгүй байсан (Р.Бэйлсийн эхнэр нь хоёр хүүхэдтэйгээ АНУ-д байжээ) санхүүгийн бэрхшээл тохиолдсон зэрэг үндэслэлийг тэд шүүх бүрэлдэхүүнд гаргаж тавьжээ. Хэрэг гарахаас хэдхэн хоногийн өмнө Р.Бэйлсийн эхнэр Вашингтон муж дахь байшингаа худалдахаар зар өгсөн бөгөөд үнэ нь тун хямд байсан гэнэ. Мөн тэр өдөр нэг ангийнх нь цэрэг дэлбэрэлтэд өртөн хөлгүй болохыг харсан нь Р.Бэйлсийн сэтгэл санаанд нөлөөлсөн баиж болзошгүй аж. Хэрэгтний ялыг хөнгөрүүлэхийн тулд өмгөөлөгчдийн хамгийн чухалчилж буй үндэслэл бол Р.Бэйлс хэрэг үйлдэхийнхээ яг өмнө согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэсэн явдал юм. Үүнээс гадна тэрбээр янз бурийн тайвшруулах эм байнга уудаг байжээ. Бие махбодод тайвшруулах эм, стероид, спирттэй холилдвол хүн хяналтаа алдах шалтгаан болдог хэмээн өмгөөлөгч нар үзэж байгаа юм.

Тавны өдөр эхэлсэн шүүх хурал дээр Р.Бэйлс өмгөөлөгч нараасаа үг дуу цөөтэй байсан боловч хийсэн хэргээ хүлээхдээ тоомжиргүй маягтай байв. Хэрэг хийсэндээ гэмшиж, амь үрэгдсэн хүмүүсийн ар гэрээс уучлал гуйх байх хэмээн олон хүн түүнийг харж байсан боловч тэгсэнгүй. Тэр шөнө болсон явдлын талаар юу ч санахгүй байна хэмээн өмнө нь мэдүүлж байсан тэрбээр олон хүний аминд хүрснээ ямар ч байсан хүлээн зөвшөөрсөн юм. Гэхдээ цогцоснуудыг шатааснаа огт санахгүй байна гэсэн бөгөөд өөрийгөө ийм үйлдэл хийсэн хэмээн бодож байгаагаа өчжээ. Ингэхдээ лалын шашинтнуудын хувьд цогцос чандарлах нь ёсноос гажууд тул эсрэгээр нь зориуд тийн үйлдсэн байж тун болзошгүй гэсэн байна.

Архи, стероид хэрэглэдэг байснаа хүлээхдээ тэрбээр стероидыг зөвхөн хүчтэй байхын тулд бус "үзэн ядалтыг нэмэгдүүлдэг" болохоор нь хэрэглэдэг байсан гэжээ. Чухам яагаад ийм хэрэг үйлдсэнийг нь түүнээс шууд асуухад тэрбээр, энэ асуултыг өөртөө "хэдэн сая удаа тавьсан" гээд "ухамсартай ямар ч шалтгаан байгаагүй" гэсэн гэнэ. Мөрдөн байцаалтад тусалсныг нь шүүх сайшаасан нь Р.Бэйлст цаазаар авах ял оноох боломжгүй болгож байгаа юм. Одоо түүнд бүх насаар нь хорих ял оноох нь тодорхой бөгөөд харин шоронд насаа барахаас нь өмнө суллаж болох эсэхийг наймдугаар сарын 19-нд болох тангарагтны шүүхээр шийдэх юм. Энэ хойгуур Афганистанд, нэг жилийн өмнө болсон хядлагыг эсэргүүцсэн уур амьсгал намжжээ. Эсэргүүцлийн улмаас АНУ цэргээ өмнө төлөвлөсөн хугацаанаас наана гаргахыг завдаж байсан боловч одоо 2014 онд гардгаараа гарахаар болсон байна. Гэхдээ Р.Бэйлст цаазаар авах ял оноохгүй болсныг, амь үрэгдсэн хүмүүсийн ар гэрийнхэн эгдүүцэн хүлээж авчээ. Тэдний нэг нь ВВС News агентлагийн сурвалжлагчид хэлэхдээ "Бид нар Америкийн 16 цэргийг алсан бол тэд биднийг өршөөх байсан уу?" гэжээ.