Ц.Даваасүрэн: “Оюутолгой”-н хөрөнгө оруулалт нэмэгдвэл Монголын талд ногдох өрийн хэмжээ өснө

2013-07-25

УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны дарга Ц.Даваасүрэнтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-УИХ-ын Төсвийн байнгын хороо ажлаа тайлагнаж байна. УИХ-ын хаврын чуулганы үеэр хэчнээн асуудал хэлэлцсэн бэ. Хэр үр дүнтэй ажилласан гэж та дүгнэж байна вэ?

-Хаврын чуулганы хугацаанд Төсвийн байнгын хороо нийт 16 удаа хуралдаж, 44 асуудлыг хэлэлцсэн. Түүний 27 нь хуулийн төсөл юм. Нөгөөтэйгүүр УИХ-ын бусад шийдвэрийн төслүүдийг хэлэлцэж, нэгдсэн хуралдаанд оролцуулж батлуулах ажлыг зохион байгуулж ажилласан. Мөн төрийн байгууллага, аж ахуйн нэгж болон иргэдээс 74 албан тоот хүлээж авч, хариуг нь өгсөн. Манай байнгын хороонд хэлэлцэхээр төлөвлөгдсөн хэд хэдэн хууль байдаг. Өөрөөр хэлбэл, ирэх жилийн төсвийн хүрээний мэдэгдэл, дараагийн хоёр жилийн төсвийн төсөөлөл, өнгөрсөн жилийн төсвийн гүйцэтгэл зэрэг хуулиуд байдаг. Тус хуулиудын өнгөрсөн хаврын чуулганы хуралдаанд хэлэлцэгдэж, хуулийн дагуу батлагдсан байгаа. Түүнчлэн 2014 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл болон 2015, 2016 оны төсвийн төсөөллийг хуулийн хугацаанд УИХ-аар хэлэлцүүлж, батлуулсан. Мөн 2012 оны төсвийн гүйцэтгэлийг хэлэлцэж баталсан. Бусад байнгын хорооны эрхлэх асуудлын хүрээнд 25 хуулийг хэлэлцэж баталсан.

-Өнгөрсөн хугацаанд танай байнгын хороо татварын тухай хуулиудад нэлээд анхаарал хандуулсан. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Татварын өөрчлөлттэй холбоотой нэлээд хэдэн хууль өнгөрсөн хугацаанд хэлэлцэгдэж батлагдсан. Тодруулбал, мод модон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхтэй холбоотой болон газрын тос, занар гэх мэт стратегийн ач холбогдолтой бараа бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн татварын асуудлаар холбогдох хуулиудад өөрчлөлт оруулсан. Мөн УИХ-ын хаврын чуулганы явцад бид ажлын хэсэг байгуулж, зарим тодорхой асуудлуудаар шалгалт хяналтын чиг үүргээ гүйцэтгэсэн. Зарим яамдуудын мэдээллийг сонссон. Тодруулбал, 2013 оны төсвийн хэрэгжилтийн явц байдалтай уялдуулаад Худалдан авах үйл ажиллагааны газартай танилцсан. Тэр дундаа шинэ байгууллага учраас хэрвээ бараа бүтээгдэхүүн үйлчилгээ худалдан авах үйл явц удаашрах юм бол манай орны хувьд төсвийн хэрэгжилт удаашрах нөхцөл байдал үүсдэг.

Мөн Гаалийн ерөнхий газар дээр очиж ажилласан. Энэ үеэр ажиллахдаа гол анхаарсан зүйл нь Төсвийн орлогын гүйцэтгэлтэй холбогдуулж ажилласан. Төсвийн орлогын гүйцэтгэлийн эхний хагас жилийн байдлаар харахад төлөвлөсөн хэмжээнд хүрээгүй. Өөрөөр хэлбэл, эхний хагас жилийн гүйцэтгэлээс харахад Гаалийн орлогын төлөвлөгөөний биелэлт 60 хүрэхгүй хувьтай байсан. Энэ нь манай гадаад худалдаа импорт өмнөх оны төвшинөөс буурсантай холбоотой. Бид өнгөрсөн жилийн өдийд 3,5 тэрбум ам.долларыг оруулж ирсэн байдаг. Гэтэл энэ жил 3,3 тэрбум ам.долларын импортыг оруулж ирсэн байдаг. Тэгэхээр 200-аад сая ам.доллараар импорт буурсан гэсэн үг. Гэтэл энэ хэмжээгээр татварын орлогод сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа. Харин нийт дүнгээр гаалийн татвар, татварын орлогыг авч үзэхэд төсвийн орлогын биелэлт 84 хувьтай байна.

Энэ нь цаашид татварын орлогын хэрэгжилтийг нэлээд сайн зохион байгуулах, төлөвлөсөн хэмжээнд хүргэх асуудал байна гэдэг нь анзаарагдсан. Хэрвээ бид 1,5 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтад чиглэсэн санхүүжилтийн асуудлыг хийгээгүй байсан импортын хэмжээ бүр буурах байсан. Импорт буурч байна гэдэг нь эдийн засгийн идэвхжил муу байна гэсэн үг. Тэр хэмжээгээр татварын орлого биелэхгүй байж болох нөхцөл үүсч болзошгүй. Тиймээс энэ чиглэлд бид нэлээд анхаарч ажилласан. Цаашид мөн төсвийн шинжилгээний албатай болох. УИХ-ынхаа бүтцэд төсвийн төлөвлөлтийг хэлэлцүүлгийг хэрэгжилтийн явцад нь дүн шинжилгээ судалгаа хийдэг, УИХ-д зөвлөдөг албатай болъё гэсэн чиглэлээр хууль эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх зорилгоор хуулийн төслийг боловсруулж хэлэлцүүлэхээр бэлдсэн байгаа. УИХ-ын намрын чуулганаар энэхүү албаны хууль, эрхзүйн орчинг бүрдүүлнэ.

-“Оюутолгой”-н асуудалд хэрхэн анхаарч байна вэ?

-Төсвийн байнгын хорооноос хэд хэдэн ажлын хэсэг гаргаад ажиллаж байгаа. Түүний дотор нэлээд анхаарал татаж байгаа ажлын хэсэг нь Оюутолгойнх байгаа. Үүнийг УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар ахалж байгаа. Оюутолгой дээр бид нарын санааг зовоож байгаа болон цаашид гэрээг сайжруулах ёстой гэсэн хэд хэдэн асуудал бий. Өөрөөр хэлбэл, Оюутолгойн анхны хөрөнгө оруулалтын хэмжээ байнга өсч байгааг цаашид цэгцэлнэ. Одоогоор 7.1 тэрбум ам.доллар болсон. Цаашид 13 тэрбум ам.доллар болно гэж байгаа. Тэгэхээр ийм болбол Монгол талын 34 хувьд ногдох өрийн хэмжээ өснө. Тодруулбал 13 тэрбум ам.доллар гээд бодохоор дөрвөн тэрбум ам.доллар орчим нь Монголын Засгийн газар ард түмний өр болж үлдэнэ. Тиймээс бид үүнийг 7.1 тэрбум ам.доллар биш техник эдийн засгийн үндэслэлд заасны дагуу 4.1 тэрбум ам.доллар байх ёстой гэсэн чиглэлээр ажиллана. Мөн Оюутолгой үйл ажиллагаа эхлээд баяжмалаа экспортолж эхэлсэн байгаа. Харин хөрөнгө оруулалтын гэрээн дээр баяжмалын экспортын бүх орлогыг гадаадад хадгалж зарцуулна гэсэн манай улсын эдийн засаг тэр дундаа валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх чиглэлд ашиггүй ийм заалт орсон. Бид энэ чиглэл дээр Засгийн газар ажиллаж байгаа гэж ойлгож байгаа.

-Хадгаламж банкийг Төрийн банктай нэгтгэж байгаа нөхцөл байдалд ямар байр суурьтай байна вэ?

-Банкны асуудал манай байнгын хорооны эрхлэх асуудалд байдаггүй зүйл. Банктай холбоотой арга хэмжээний талаар авч хэрэгжүүлж байгаа ямар нэгэн мэдээлэл алга. Гэхдээ Төрийн банк нь татаж аваад Хадгаламж банкийг эрсдэлээс хамгаалж байгаа нь сайн зүйл шүү дээ. Ингэснээр эдийн засагт сөрөг нөлөөлөл гаргахгүй байхаас урьдчилан сэргийлсэн арга хэмжээ авсан нь сайн хэрэг. Харин нэг анхаарал татсан зүйл төрийн өмчийн үйлдвэрийн газраас баталгаа гарсан асуудал нь цаашид бизнесийн үйл ажиллагаанд нь сөрөг нөлөөлөл үзүүлэх вий гэсэн болгоомжлол бас байна.

Б.Пүрэвжав