Аз нь хаясан Америк

Tweet

Аз нь хаясан Америк

2013-07-30

Нэгэн цагт ТТГ-ын гэрээт ажилтан байсан Эдвард Сноудэн

Москвагийн “Шереметьево” нисэх буудлын дамжин өнгөрүүлэх бүст бүтэн сарыг өнгөрөөв. Зургадугаар сарын 23-нд түүнийг Хонконгоос энд ирэхэд олон хүн “Терминал” кинонд бүтээсэн Том Хэнксийн дүртэй тоглоом болгон адилтгаж байлаа. Сарын дараа тоглоом нь шоглоом болж, америкчууд Э.Сноудэний паспортыг хүчингүй хэмээн зарласнаар тэрбээр “Шереметьево”-д наашаа ч үгүй цаашаа ч үгүй болж, хувь заяа нь Оросын цагаачлалын албаны гарт орох нь тэр. Хаанахын хэн болох нь тодорхойгүй болсноос гадна Э.Сноудэний нэр хүнд ч уруудаж, ардын баатар биш яах учраа мэдэхээ больсон азгүй нөхөр болж хувирав.

“Шереметьево”-д Э.Сноудэний байсаар байгаатай холбоотойгоор ганцхан асуулт тавигдаж буй нь АНУ-ын хүсэлтийг биелүүлэхгүй байх зоригтой зарим улс, эсвэл ОХУ-аас тэрбээр орогнол авч чадах уу гэдэг асуулт. Венесуэл, Болив, Колумб зэрэг улс түүнийг хүлээж авахад бэлэн гэдгээ мэдэгдсэн ч зохих бичиг баримт нь бүрдэж байж л тэрбээр Москвагаас гадагш нисэх боломжтой юм. Хяслантай нь тэр бичиг баримт нь тийм ч амар бүтдэг эд биш аж. Шулуун шударга нь дэндсэн зарим орос хажуугаар нь гал дээр тос нэмж байх бөгөөд Владимир Жириновский гэхэд л түүнийг Америкийн шоронд зэвсгийн наймааны хэрэгт сэжиглэгдэн хоригдож буй Виктор Бут, хар тамхины хэрэгт холбогдсон Константин Ярошенкогоор шууд сольчихоё гэж байна. Ойлгомжтой шалтгаанаар В.Жириновскийг дэмжиж буй К.Ярошенкогийн ээж “Энэ америкаар бид ямар үлийгээ хийх юм бэ?” гэжээ.

Оросын эрх баригчид Э.Сноудэнийг яахаа одоо хүртэл мэдэхгүй байгаа бололтой. Америкчуудыг араасаа гүйлгэж тоглох боломж олдсон нь Кремльд зугаатай байгаа хэдий ч нөгөө талаасаа бол энэ чигээрээ бол уйдна гэж нэг юм бас бий. Э.Сноудэнийг шилжүүлэн авах нь Б.Обамагийн засаг захиргааны хувьд зарчмын асуудал гэдгийг Цагаан ордон Москвад ойлгуулахаараа л нэг болсон. Харин В.Путин болохоор “за” ч гэдэггүй, “үгүй” ч гэдэггүйгээр үл барам, биеэ аятайхан авч явна гэвэл нэг хэсэгтээ манайд амьдарвал амьдраг л дээ гэсэн маягтай үг дуугарсан нь ч бий.
Хэргийн эзэн өөрөө болохоор, гаргасан үйлдлээрээ АНУ-д хор хохирол учруулаагүй гэдэг билээ. Их Британийн “The Guardian” сонины сайн танил Гленн Гриноулдаар дамжуулж хэлэхдээ Э.Сноудэн АНУ-ын Үндэсний аюулгүй байдлын албаны бүтэц, ажлын зарчмыг тодорхой харуулсан нууц схемийг өөртөө байгаа гэсэн юм. Тэр асар нууц материалаа олон нийтэд юу юугүй дэлгэчихнэ гээгүй ч, тэр нь хүний гарт орвол Америкийн тусгай албаны нарийн нандин ажлууд мөчийн дотор сүйрнэ гэнэ.

Э.Сноудэнийг Москвад ирсэн даруйд Оросын тагнуулч асан Анна Чэпмэн гэр бүл болох саналыг Твиттерээрээ дамжуулан тавьсан юм. Улмаар Э.Сноудэний гэх Твиттер хуудаснаас хэн нэг нь зөвшөөрсөн хариу өгсөн билээ. Гэвч Э.Сноудэн Твиттер ашигладаггүй нь илэрсэн бөгөөд ямар ч байсан энэ сэдэв олны анхаарлыг нэг хэсэгтээ татсан юм. Авгай авах шахсан нь ийм боловч Э.Сноудэн өөрийн гэсэн өмгөөлөгчтэй болсон нь харин үнэн билээ. Нэртэй хуульч Анатолий Кучерена түүнд эрхзүйн туслалцаа үзүүлэх санал тавьсныг хүлээн авснаасаа хойш Э.Сноудэн хамаг мэдээллээ түүнээр дамжуулан өгөх болсон байна.
А.Кучеренагийн хэлснээр, Э.Сноудэнтэй гэрлэх хүсэлтэй орос бүсгүй ганц А.Чэпмэн ч биш, Москвагийн голдуу олон хүүхэн санал тавьсан аж. Сууя, нийлье гэсэн хүүхнүүдээс гадна эд материалаар тусалья гэсэн харчууд ч цөөнгүй байгаа гэнэ. А.Кучерена өөрөө ч тэднээс хоцрохыг хүсээгүй бололтой бөгөөд Э.Сноудэнд өнгөт зурагтай орос хэлний цагаан толгой бэлэглэжээ. Дэлхийн хамгийн хүчирхэг тагнуулын байгууллагаас нуугдан, нисэх буудалд хоног төөрүүлж буй хүнд энэ нь чухам оносон бэлэг ч байж болох юм.
   Мөн Э.Сноудэний нэрийн өмнөөс хэн нэгэн нь Оросын хүчний байгууллагад алба хааж байсан хүмүүсийн үйлдвэрчний эвлэлд хандан тусламж хүссэн мэдээ өнгөрсөн долоо хоногт тарав. Өөрөөр хэлбэл Э.Сноудэн энэ үйлдвэрчний эвлэлд элсэхийг хүссэн ажээ. Хуучин бууны хугархайнууд энэ хүсэлтийг нь авч хэлэлцээд, юу юугүй байгууллагадаа элсүүлчих нь юу юм, гэхдээ эн тэргүүнд хэрэгцээтэй байгаа зүйлсийг нь дамжин өнгөрүүлэх бүст хүргэж өгч туслая хэмээн шийдсэн байна. “Шинэ хувцас, дулаан бүтээлэг, цахилгаан хэрэгслийн зай, цэнэглэгч мөн гэрийнхэнтэйгээ харилцаж байг гэж бодоод iPad өгөхөөр болсон” хэмээн үйлдвэрчний эвлэлийн төлөөлөгч Алексей Лавров хэлжээ. Гэвч Э.Сноудэнийг үйлдвэрчний эвлэлд хандсан гэдгийг А.Кучерена удалгүй үгүйсгэж, энэ явдлыг “өдөөн хатгалга” гэсэн байна. Чухам хэн яагаад ийнхүү өдөөн хатгасан нь тодорхойгүй боловч тийм этгээдүүд үнэхээр байгаад, Э.Сноудэнийг тойрсон сохор зоосны үнэгүй дуулианыг нэг дэвэргээд авъя гэж бодсон бол санасандаа хүрэх нь тэр.

Э.Сноудэн Оросыг ердөө л гуравдагч оронд гарахдаа дамжих газар гэж үзэж байсан нь долдугаар сарын сүүлээр өөрчлөгдөж, үлдэх, ажил хийх, амь зуух талаар дуугарч эхэлжээ. Зургадугаар сарын 24-нд Э.Сноудэнийг нисэх буудлаас гарах зөвшөөрөл авсан гэх мэдээлэл тарсан боловч амьдрал дээр тийм зүйл болсонгүй. Өмгөөлөгч нь энэ явдлыг цагаачлалын байгууллагын хүнд сурталтай холбон тайлбарласан бөгөөд бас яаж дуугүй байх вэ гэсэн шиг “Тэр орос хэл үзэж байгаа, сайн ч сурах шинжтэй” гэсэн юм. А.Кучерена үүний хажуугаар Э.Сноудэнийг шилжүүлэн өгнө үү гэсэн АНУ-ын хүсэлтийг хуулинд харш хэмээн тэмдэглэв. “Улс төрч, дипломатчдынх нь энэ байр суурь АНУ хүний эрх, эрх чөлөөг хэрхэн үл хэрэгсдгийг л харуулж байна. ОХУ тэдний шаардсан зоргоор энэ хүний юмыг пүүгээнд нь хийж өгөөд л, онгоцонд суулгаад явуулчих юм гэнэ” хэмээн А.Кучерена цухалдан хэлжээ.

Оросын эрх баригчид иргэдийнхээ үндсэн эрх, эрх чөлөөнд харин ч хэрхэн ханддагийг харгалзаж үзвэл түүний энэ мэдэгдэл эмгэнэлтэй бөгөөд инээдтэй юм. Э.Сноудэнийг тал талаас нь хүрээлэн улам бүр шахсаар буй нөхцөл байдал нь ч мөн ийм байна. Хоёр их гүрний дипломат сөргөлдөөний хөлөг дээр шатрын хүү болон ийш тийш түлхүүлж буй энэ хүн ойрын үед эрх чөлөөгөө олж, сонголтоо толгой мэдэн хийх эрхтэй болох нь юу л бол. Бүхэл бүтэн системийн өөдөөс хуруугуураа чичилж байхын оронд Анна Чэпмэний гэрлэх саналыг хүлээж аваад дараагийн ажлаа бодсон нь түүнд өлзийтэй байж ч мэдэх юм.

Б.Амгалан

Эх сурвалж:Өдрийн шуудан