Хятад, Энэтхэгийн хилийн маргаанд цэргүүд нь оролцож эхлэв

2013-07-30

Хятадын цэргүүд Уттараханд мужинд нэг цаг орчим хугацаанд байрлажээ.

Хятад, Энэтхэг хоёр хэзээнээсээ л хилийн маргаантай байсан. Энэ асуудлаа цэгцлэхийн тулд өнгөрсөн долоо хоногт хоёр талын дипломатчид шинэ хэлэлцээр хийсэн юм. Гэвч түүний дараахан Хятадын Ардын чөлөөлөх армийн цэргүүд Энэтхэгийн Уттараханд мужийн нутаг руу хил зөрчин нэвтэрчээ. “Энэ бол маш их санаа зовоосон асуудал боллоо” хэмээн Уттараханд мужийн цэргийн дарга “Voice of Russia”-д мэдээлсэн байна.

Энэтхэгийн тал үүнийг зориуд зохион байгуулсан үйлдэл хэмээн үзэж байгаа юм. Учир нь цэргүүд шөнө Уттараханд муж руу нэвтэрсэн бөгөөд тэдний тоог гаргах боломжгүй байжээ. Уттараханд муж бол маргаантай нутаг дэвсгэрт тооцогддог билээ. Ямартай ч сүүлийн долоон сарын хугацаанд Хятадын цэргүүд Энэтхэгийн хилээр 150 удаа хууль бусаар нэвтэрсэн гэх мэдээлэл бий. Үүнээс улбаалаад Энэтхэг, Хятадын цэргийн харилцаа хурцадмал болж эхэлсэн хэмээн шинжээчид үзэж байна.

Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард Энэтхэгийн Ладах мужид Хятадын цэргүүд мөн л хил зөрчин нэвтэрч гурван долоо хоногийн турш байрласан юм. Түүнээс хойш гурван сарын дараа Хятадын цэргүүд дахин Ладах мужийн нэгэн тосгонд очжээ. Энэ мэтчилэн 10 өдрийн дотор таван удаагийн тохиолдол гарсан байна. Харин Чумар орчимд өнгөрсөн сард гурван ч удаа хятад цэргүүд нэвтэрчээ. Түүнчлэн тэд Энэтхэгийн агаарын бүс рүү зөвшөөрөлгүй орсон байна. Үүний дараахан Энэтхэгийн армийн төлөөлөл Хятадын талтай хэлэлцээр хийхээр нэг бус удаа оролдсон аж. Дээрхээс гадна Араначал-Прадеш, Жамму, Кашмир зэрэг мужид хятадууд нэвтэрчээ.

Ийнхүү Хятад, Энэтхэгийн хилийн маргаанд цэргийн армийн салбарынхан нь оролцож эхлэв. Эдгээр хоёр орон нь батлан хамгаалах салбартаа хамгийн их хөрөнгө зарцуулдаг. Хоёулаа цөмийн зэвсэгтэй. Тиймээс хоорондын харилцаа нь хурцадвал нэлээд асуудал үүсч магадгүй хэмээн шинжээчид таамаглаж байна. Уг нь тэд хилийн зурвасыг нарийн тогтоогоогүй байгаа учир газар нутгийн маргаанаас болж сөргөлдөөнд хүрэхгүй хэмээн тохиролцож, гэрээ байгуулсан. Гэвч Хятадын цэргүүд удаа дараа хил зөрчиж байгаа нь энэтхэгчүүдэд таалагдахгүй байна.

Өнгөрсөн тавдугаар сард Хятадын Ерөнхий сайд Ли Көциан Энэтхэгт айлчилсан. Хилийн чинад дахь анхны айлчлалаа тус улсаас эхэлсэн нь Хятадын тал хилийн маргаанд онцгой их анхаарал хандуулж байгаагийн нэг илрэл байсан бололтой. “Бээжингийн эрх баригчид хоёр орны харилцаанд онцгой ач холбогдол өгч байгаа” хэмээн Ли Көциан өөрөө ч “Синьхуа” агентлагт өгсөн ярилцлагадаа онцолж байсан юм. Энэхүү айлчлалын үеэр хоёр орны худалдааг өргөтгөх мэтийн асуудлыг хэлэлцэж тодорхой ахиц дэвшил ч гарсан. Хоёр орны хоорондын худалдааны эргэлт 66.5 тэрбум ам.доллар байсан бол 2015 он гэхэд энэ тоог 100 тэрбум ам.долларт хүргэхээр төлөвлөсөн юм. Харин газар нутгийн маргааныг хоёр орны Ерөнхий сайд хаалттай хуралдан хэлэлцсэн. Гэвч Кашмир мужийн Гималайн нуруу орчим дахь газар нутгийн маргааныг шийдвэрлэхийн тулд тодорхой ахиц гараагүй билээ.

Хятадын хувьд маргаантай газар нутаг олон бий. Өмнөд болон зүүн Хятадын тэнгис дэх арлуудыг өөрсдийн эзэмшилд тооцсон ч түүнийг нь Япон, Өмнөд Солонгосын эрх баригчид хүчтэй эсэргүүцсэн юм. Тэр ч байтугай парламентын сонгуулиар ялж гарч ирсэн шинэ эрх баригчид нь “Бид газар нутгаа Хятадад өгөхгүй” хэмээн сурталчилгаагаа хийж байсан билээ. Өөрөөр хэлбэл, тэдний хувьд буулт хийх ямар ч бодолгүй гэсэн үг юм. Харин Энэтхэгийн хувьд Гималай орчмын бүс нутгийн эзэмшлийн асуудал нь хурцдаж байна. Өмнө нь энэ бүс нутгийг эзэмшилдээ авахын тулд 1962 онд хоёр тал багахан хэмжээний дайн хийж байсан. Тиймээс Хятадын Засгийн газрын энэ удаагийн бодлого нь илт нөгөө талаа өдөөн хатгасан шинжтэй ч байж болох юм. Үүнтэй холбоотойгоор Харвардын их сургуулийн профессор Жосеф Нью “Орос, Хятад мэтийн их гүрнүүдийн газар нутгийн төлөөх тэмцэл хэзээ ч дуусдаггүй” хэмээн дурьдаж байв.

Хэдийгээр эзэмшил нь тодорхойгүй байгаа гэх боловч Гималай орчмын бүс нутагт энэтхэгчүүд голдуу амьдардаг. Тиймээс өнгөн дээрээ аль улсынх гэдэг нь мэдэгдэхгүй байгаа мэт боловч үнэн хэрэгтээ аль хэдийнэ Энэтхэгийн харьяанд орсон гэж болохоор. Тэгэхээр хятадууд зөөлөн бодлого явуулбал эцэст нь газар нутгаа алдана хэмээн тооцсон байж болох юм. Магадгүй энэ шалтгаанаар цэргээ үе, үе маргаантай бүс нутаг руу явуулж байгаа бололтой. Гэхдээ тухай бүрт нь Энэтхэгийн талтай хэлэлцээр хийж, цэргээ эргүүлэн татсаар байгаа. Чухам хэр удаан энэ хэвээрээ байх вэ гэдэг нь л тодорхойгүй байна.

Өнгөрсөн сард Хятадын цэргүүд Бутан руу зөвшөөрөлгүй нэвтрэн орсон. Бутан хэмээх энэхүү жижиг улс нь Энэтхэг, Хятадын дунд байрладаг. Гэхдээ энд Энэтхэгийн нөлөө асар их. Эдийн засаг нь бүхэлдээ шахуу Энэтхэгийн зээл тусламжаас хамаардаг. Түүнчлэн зах зээлд хэрэглэдэг валют нь Энэтхэгийн рупий. Хэдийгээр НҮБ-ын гишүүн, тусгаар улс боловч Энэтхэгийн нөлөөн дор хэтэрхий удаан оршин тогтносон орон. Гэтэл хятадууд Бутаныг өөрсдийн харьяаны улс мэтээр аяглаж, цэргээ нэвтрүүлсэн юм. Угтаа бол энэ нь Бутаны газар нутаг дахь Энэтхэгийн нөлөөллийг багасгах зорилготой байсан бололтой. Бутаны эрх баригчид хятадуудад найр тавьж байгаад нь энэтхэгчүүд дургүйцэж буйгаа олон удаа илэрхийлснээс дээрх дүгнэлтийг хийж болохоор. Ямартай ч Хятадын Засгийн газар маргаантай газар нутгуудаа өөрийн болгохын тулд цэргээ хөдөлгөж эхэлсэн гэдэг нь л маргах аргагүй үнэн юм.

Т.Элиса