Өнгөрсөн хавар эцэг, эхчүүдийг хөдөлгөөнд оруулаад авсан цэцэрлэгийн бүртгэл өчигдөр албан ёсоор эхэллээ.

Эцэг, эхчүүдийг хөдөлгөөнд оруулаад авсан гэхийн учир нь цэцэрлэгийн бүртгэлийг намар биш хавар хийх тухай БШУ-ны сайдын албан даалгавар байсан юм.

Гэвч цаг хугацааны хувьд тохироо нь бүрдээгүй юу ямартай ч уламжлал ёсоороо цэцэрлэгийн бүртгэлийг намар зохион байгуулахаар болсон билээ.

Хавар бүртгэх сургаар цэцэрлэгийн үүдийг сахиж байсан эцэг, эхчүүд намар зохион байгуулахыг сонсоод энэ зуныг сэтгэл амар өнгөрүүллээ. Харин одоо тэд цэцэрлэгийн гадаа хонон, өнжин дугаарлах нь.

Монголын амьдралд болж, бүтэхгүй зүйл олон байгаагийн нэг нь өнөөх л сургууль, цэцэрлэгийн асуудал.

Өнгөрсөн жилийн хувьд цэцэрлэгийн гадна хонон, өнжин дугаарлаад ч хүүхдээ цэцэрлэгт бүртгүүлж чадаагүй тухай иргэд гомдоллож байсан. Харин энэ жилийн хувьд байдал ямар байгааг сурвалжлахаар Сонгинохайрхан дүүргийн 19 дүгээр хороог зорилоо.

“Тэтгэвэрт гарсан” цэцэрлэгүүд

Тус хорооны хувьд огт цэцэрлэггүй бусдыгаа бодвол гурван ч цэцэрлэг бий гэнэ. Харамсалтай нь энэ жил тус хороонд орших 26 дугаар цэцэрлэгийг нураахаар болсон байна. Учир нь аль социализмын үед баригдсан тус цэцэрлэгийн барилгын ашиглалтын хугацаа нь дууссан тул акталсан аж.

Уг нь аль дээр “тэтгэвэрт нь гаргах” байсан ч 19 дүгээр хорооны хүн амын нягтаршлаас болоод яах ч арга байгаагүй тухай цэцэрлэгийн эрхлэгч учирлаж байлаа.

Ингээд тус хороонд байх 92 болон 148 дугаар цэцэрлэгүүдэд хүүхдүүдийг хувааж, бүртгүүлэхээр болжээ. Энэ тухай эцэг, эхчүүд саяхан мэдсэн гэнэ. Учир нь өнгөрсөн хавар цэцэрлэгийн бүртгэл явуулахыг сонсоод очиход намар бүртгэнэ гээд явуулсан аж.

Ингээд цэцэрлэгийн бүртгэл энэ сарын 19-нөөс орон даяар эхлэх талаар сонсоод очиход эрхлэгч нь “Манайх энэ жил хүүхэд хүлээж авах боломжгүй ээ. Яамнаас нураах шийдвэр гарсан” хэмээн мэдэгджээ. Ингээд эцэг, эхчүүд 92 болон 148 дугаар цэцэрлэгийн үүдийг сахих шаардлага тулгарч. Гэхдээ ирэх долоон хоногоос хүүхдүүдээ бүртгүүлэх юм байна.

Учир нь энэ долоон хоногт цэцэрлэгүүд үндсэн буюу хуучин суралцаж байсан хүүхдүүдээ бүртгэх юм байна. Харин шинэ цэргүүдээ ирэх даваа гарагаас эхлэн бүртгэх ажээ.

26 дугаар цэцэрлэг иймэрхүү байдалтай байсан тул 92 болон 148 дугаар цэцэрлэгүүдийн байдалтай танилцахаар цааш явлаа.

Энэ жилийн хувьд бүртгэл харьцангуй тайван явагдаж байв. Учир нь БШУЯ-наас гаргасан шийдвэртэй ч бас холбоотой байх. Тэтгэвэрт гарах болсон нь ганц 26 дугаар цэцэрлэгээр зогсохгүй. Нийслэлийн хэмжээнд ашиглалтын хугацаа дууссан барилгад үйл ажиллагаа явуулж байгаа цэцэрлэгүүд олон бий. Үүний цөөн хэдийг нь энэ жил акталж, нураахаар болсон байна.

Тухайлбал, Баянгол дүүргийн XII хорооны хүүхдүүдийг элсүүлэх ёстой 15 дугаар цэцэрлэг мөн актлагджээ. Тиймээс мөн л XI хорооны хүүхдүүдийн ангиас булаацалдах нь.

Хамран суралцах тойрог буюу гал унтраах арга

Цэцэрлэгийн бүртгэл өчигдрөөс орон даяар эхэлж, энэ сарын 28-ныг хүртэл үргэлжлэх юм. Энэ жил наймдугаар сарын 19-нөөс 23-ны хооронд өмнөх хичээлийн жилд цэцэрлэгт явж байсан хүүхдүүдийг бүртгэх бол 26-28-ны хооронд шинээр элсэгчдийг бүртгэхээр болсон нь эмх цэгцтэй байхад нөлөөлжээ. Тиймээс ч цэцэрлэгүүдийн үүдэнд дугаарлах эцэг, эхчүүдийн тоо харьцангуй бага байв.

Өнгөрсөн жилийн өдийд цэцэрлэгт хүүхдээ бүртгүүлэх гэсэн эцэг, эхчүүд хонон, өнжин дугаарлаж байсан юм. Гэхдээ ганц цэцэрлэггүй хорооны хувьд байдал хэвээрээ.

Тухайлбал, СХД -ийн IV хорооны хувьд сургууль, цэцэрлэггүй. Тиймээс ч зэргэлдээ орших III хорооны сургууль, цэцэрлэгт хамрагддаг. Тиймээс ч СХД -ийн 80 дугаар цэцэрлэгийн хувьд энэ жил шинэ хүүхэд огт бүртгэхгүй гэдгээ аль эрт хавар мэдэгдсэн. Харин тус хорооны иргэдийн хувьд шинээр бүртгүүлэх ёстой буюу хоёр настнууд олон бий. Гэвч шинэ хүүхэд бүртгэхгүй ээ гэдгийг албан ёсоор мэдэгдсэн учир яах ч аргагүй.

Танилтай нэг нь танилаараа дамжуулан, мөнгөтэй хэсэг нь хандив өгч хүүхдүүдээ оруулах биз. Гэхдээ арын хаалга ч гэсэн хязгаартай. Ингээд үлдсэн хэсэг нь огт цэцэрлэггүй айлаас айл дамжин, эмээ, өвөө, ах, эгчийгээ царайчлан өвлийг өнгөрүүлэх үүрэгтэй.

Шинэ, хуучин элсэгчдийг ийнхүү ялгах нь хамран сурах тойргийг тодорхой болгох гэснийх ажээ. Хамран сурах тойрог гэдэг нь шинээр элсэх хүүхдүүдэд хамаатай юм. Тойргийн бус хэдий ч өмнө нь цэцэрлэгтээ явж байсан хүүхдүүд үргэлжлүүлэн явж болох аж. Өөрөөр хэлбэл, шинээр элсэх хүүхдүүд зөвхөн амьдран суугаа тойргийнхоо цэцэрлэгт бүртгүүлэх учраас бүртгэлийн эмх цэгцийг бодолцож, эхний таван өдрийг хуучин элсэгчдийг, сүүлийн гурван өдөр шинээр элсэгчдийг бүртгэж байгаа нь энэ ажээ.

Гэвч хамран суралцах тойргийг шинэчлэн тогтоосон нь гал унтраах төдий арга юм. Тухайлбал, СХД-ийн III хорооны хүүхдүүдийн хамран суралцах тойргийг шинэчлэн тогтоосон юм билээ. Харамсалтай нь тус хорооны хүүхдүүд хэдхэн алхаад орчихдог байсан сургууль, цэцэрлэгтээ хамрагдаж чадахгүйд хүрчээ. Тэд үүний оронд хэдэн уул давж хүрэх хол сургууль, цэцэрлэгт суралцах болсон байна. Автобусаар л хүрч, очих сургууль, цэцэрлэг нь тэдний шинэ хамран суралцах тойрог. Энэ мэтчилэн амьдралд нийцэхгүй дүрэм, журам олон бий.

Хамран суралцах тойргийг шинэчлэн тогтоосон нь олон эцэг, эхчүүдэд таалагдахгүй байгаагийн нэгээхэн жишээ нь энэ. Албаны хүмүүсийн зүгээс энэ нь огт сургууль, цэцэрлэггүй хороодын асуудлыг шийдвэрлэхээр гаргасан журам хэмээн тайлбарлаж буй. Гэхдээ хэдийг хүртэл энэ мэтчилэн гал унтраах арга хэрэглэх юм бэ гэх асуулт олон эцэг, эхчүүдийн цээжинд бий.

“Ногоон карт”-тай хүүхдүүд

Шинээр элсэгчдийг тусдаа өдөр гарган бүртгэх шийдвэр таалагдахгүй байгааг энэ үеэр эцэг, эхчүүд хэлж байв. Учир нь хоёр настнуудыг ирэх даваа гарагаас эхлэн бүртгэнэ. Гэвч цагаа тулахаар хүүхдийн тоо бүрдчихсэн гээд халгаадаггүй тухай эцэг, эхчүүд гомдоллож байна.

Аль хэдийнэ арын хаалганы хүүхдүүд “ногоон карт”-аа халаасалчихсан байдаг аж. Өөрөөр хэлбэл, тэд бүртгэлийн өдрөөс өмнө аль хэдийнэ асуудлаа цэгцэлчихээд санаа амар сууж байдаг ажээ.

Гэхдээ асуудлын учир нь эцэг, эхчүүдэд ч тэр, цэцэрлэгүүдэд ч тэр байгаа юм биш. Ердөө л бодлого үгүйлэгдэж байгааг эрхгүй сануулж байна. Учир нь цэцэрлэгүүдийн үндсэн хүчин чадал бол 150 хүүхдийн суудалтай. Гэвч жил бүрийн хичээлийн жилд 240-280 хүүхэд хамрагддаг тухай цэцэрлэгүүдийн эрхлэгч учирлаж байна. Улмаар нэг ангид 40-50 хүүхэд суралцдаг аж. 2-3 настнууд нэг ангид 40-үүлээ байна гээд та төсөөлөөд үз дээ.

Эцэс, төгсгөлгүй ажил...

Юун өнөөх хүүхэд бүрт хүртэх боловсрол. Сургалтын чанар. Эсэн мэнд эцэг, эхчүүдэд нь 17.00 цагт хүлээлгэж өгвөл их юм болох биз. Гэтэл энэ хичээлийн жилд актлагдсан заримынх нь хүүхдүүдийг ойролцоох цэцэрлэгүүдэд хувааж өгөхөөр болжээ. Ачаалал улам бүр нэмэгдэнэ гэсэн үг. Тиймээс ч энэ хичээлийн жилд цэцэрлэгүүд нэмж 20-40 хүүхэд бүртгэх боломжтой гэдгээ учирлалаа.

Зургаан настнуудын хувьд ч ялгаагүй. Уг нь барууны орнуудад бол нэг ангид 10 орчим хүүхэд тоглох маягаар хичээллэдэг. Гэтэл Монголд бүх зүйл эсрэгээрээ. Үүнээс гадна хичээлийн жил эхлэхэд хэдхэн хоног үлдчихээд байхад цэцэрлэгүүд зуун задгай байдалтай байгаа нь энэ үеэр ажиглагдав.

Тэдний засвар дуусаагүй, нөгөө хэсгийнх нь багш нар нь ажилдаа ороогүй байгаа гэнэ. Зарим нь бүртгэлээ 12.00 цагаас эхлүүлнэ гэсэн гээд эцэг, эхчүүд дугаарлаад зогсч байгаа харагдсан. Тэр ч бүү хэл зарим цэцэрлэгүүд дотроосоо хаалгаа түгжчихээд бүртгэлээ явуулж байна гэсэн яриа ч чих дэлсээд авсан.

Бөмбөөхөн, Бүжинхэн, Нархан...

Мэдээж төрийн бус өмчийн буюу хувийн цэцэрлэгүүд бий. Гэхдээ тэд чанар, чансаанаасаа шалтгаалаад харилцан адилгүй үнэтэй.

Гэр хорооллын гудамжинд барьсан хоёр давхар мансардтай байшингийн гадна “Бүжинхэн цэцэрлэг” гэх хаяг хадсан байх юм. Бетонон хашаа, тоосгон байшинтай цэцэрлэгийн ханшийг сонирхвол сарын 120 мянган төгрөг гэнэ. Төлбөрийн чадвартай нэгнийх нь хувьд “Бүжинхэн”-дээ өгнө үү, “Лууванхан”-даа оруулна уу хамаа юун. Гэхдээ энэ бүхний цаана өнөөх л сургалтын чанар, стандартын асуудал бий.

Хоёр давхар байшинтай, гаднаа тоглоомын талбайтай бол хувийн цэцэрлэг гэж ойлгодог нөхдүүд бий. Уг нь тэдний үйл ажиллагаа явуулах эрхийг нь Нийслэлийн Боловсролын газраас олгодог юм билээ. Гэхдээ гэр хорооллын гудамжинд байгаа цэцэрлэгүүдэд хэрхэн хяналт тавьдаг нь эргэлзээтэй.

За тэгээд хотын төвд үйл ажиллагаа явуулж байгаа заримынх нь хувьд ч нэг их дээрдээд байх зүйлгүй. Хувийн цэцэрлэгт өгөх боломжгүй, арын хаалгагүй нэгнийх нь хувьд хүүхдээ гэртээ хараад суух сонголт үлдэх шив.

Уг нь гэртээ хоёр жил хүүхдээ харсан эхчүүдэд мөнгө тэтгэмж олгох талаар яригдаж буй. Гэхдээ улс орны эдийн засаг чилээрхэж эхэлсэн энэ үед илүү, дутуу зардлаа танах учиртай. Цэцэрлэгийн бүртгэл өчигдөр орон даяар эхэллээ. Эхний өдрийн дүр зураг нэг иймэрхүү.

Х.Өнөржаргал