НЭГ. НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ

1.2  Аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын нягтлан бодогчдыг /цаашид суутгагч гэх/ татвар төлөгч иргэдээс албан татварыг ногдуулан суутгаж, төсөвт шилжүүлэх, тайлагнахад арга зүйн удирдлагаар хангахад  зааврын зорилго оршино.
1.3 Суутгагч Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн  11.1.1-11.1.6, 12.2, 13.1.2-13.1.4,15.1-д заасан заалтуудын хүрээнд албан татварыг хуулийн хугацаанд ногдуулж, суутгасан татварыг холбогдох төсөвт төвлөрүүлж, тайлагнахад энэхүү зааврыг  үйл ажиллагаандаа баримтална.

ХОЁР.   ТАТВАР НОГДУУЛЖ, ТӨСӨВТ ТӨЛӨХ ТАЛААР
Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 26 дугаар зүйлд  заасны дагуу суутгагч нь  татвар төлөгч иргэний дараахь орлогуудад албан татвар ногдуулж, хуулийн хугацаанд харъяа дүүргийн Татварын албаны дансанд шилжүүлнэ.
2. Цалин, хөдөлмөрийн хөлс, шагнал, урамшуулал болон тэдгээртэй адилтгах хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогод албан татварыг дараахь байдлаар ногдуулна:
2.1 Үндсэн болон гэрээт ажиллагсадын хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогод албан татвар ногдуулахдаа хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогоос эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг /ажил эрхлэлтийн орлого дээр унаа, хоолыг  нэмсэн дүн/ хасч тооцох бөгөөд төлбөл зохих татвараас хуулинд заасны дагуу хөнгөлөгдөх татварыг хасна. Харин шууд бус орлогод албан татвар ногдуулахдаа орлогын  дүнгээс  нь 10 хувиар  тооцно.
Жишээ нь: “Говь” ХК-ийн ажилтан “Ө” 2012 онд ажил эрхлэлтийн орлогоор 6.0 сая төгрөг, улирлын ажлын үр дүнгийн шагналд 1350.0 мянган төгрөг, унаа хоолны мөнгө 1285.0 мянган төгрөг авсан гэвэл иргэн “Ө”-ийн ажил эрхлэлтийн орлого 7350.0 мянган төгрөг болно. Шууд бус орлого 1285.0 мянган төгрөг болно.Татварын тооцооллыг хийвэл:

1 .Жилийн ажил эрхлэлтийн орлого /6000.0+1350.0/                          7350.0 мян/ төг
2. Эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалд төлсөн
шимтгэл тооцох нийт орлого /7350.0+1285.0/                                 8635.0 мян/төг                                                                                        
3.Эрүүл, мэндийн болон нийгмийн даатгалд  
төлсөн шимтгэл                                                                                  863.5  мян/төг
4. Татвар ногдох орлого  /7350.0 -863.5/                                              6486.5 мян/төг
5. Төлбөл зохих албан татвар                                                                648.6 мян/төг
6. Хуульд заасны дагуу хөнгөлөгдөх татвар                                         84.0 мян/төг
7.Төлбөл зохих татвар                                                                            564.6 мян/төг
8. Шууд бус орлого                                                                                  1285.0 мян/төг   
9. Шууд бус орлогоос   төлбөл зохих татвар                                       128.5 мян/төг
Иргэн “Ө”-ийн жилд нийт төлбөл зохих албан
Татварын дүн /564.6+128.5/ мянган төгрөг болно.                              693.1 мян/төг
2.2 “Ажил олгогчоос ажилтан, түүний гэр бүлийн гишүүнд олгосон тэтгэмж болон түүнтэй адилтгах орлого”-д албан татвар ногдуулахдаа  Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1-д заасан “хууль тогтоомжид тусгайлан заасны дагуу олгож байгаа тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр”-аас  бусад буюу  тухайн байгууллагын хөдөлмөрийн дотоод журамд заасны дагуу олгогдсон тэтгэмжээс 10%-иар албан татвар ногдуулна.
Жишээ: “Сант” сургуулийн багш “Н”-ийн ар гэрт гачигдал гарсантай холбогдуулан түүний ажлын  газар нь  тэтгэмж болгон 300.0 мянган төгрөгийг захирлын тушаалаар 2012 оны 5 дугаар сарын 15-нд олгожээ.”Сант” сургуулийн захиргаанаас олгож буй 300.0 мянган төгрөгийн тэтгэмж нь иргэн “Н”-д ажил олгогчоос ажилтан, түүний гэр бүлд олгож байгаа тэтгэмжийн орлого болох тул сургуулийн санхүү 30.0 мянган төгрөгийн албан татварыг суутган авч 6 дугаар сарын 10-ны дотор харъяа татварын албанд шилжүүлнэ.
2.3  “Ажил олгогчоос ажилтан, түүний гэр бүлийн гишүүнд өгсөн бэлэг”-т мөнгөн аяга, зурагт, хөргөгч гэх мэт биет хөрөнгөөр өгсөн зүйлүүд хамаарна. Бэлэг  дурсгалын зүйлд  албан татвар ногдуулахдаа тухайн эд зүйлийн  зах зээлийн үнийн дүнгээс 10%-иар албан татвар тооцно.
Жишээ: “Хас” ХХК-ийн  ажилтан “О”  Улсын  баяр наадмаар “Алтан гадас” одонгоор шагнуулсан тул компанийн захирлын тушаалаар “О”-д 250.0 мянган төгрөгийн бэлэг дурсгал авч өгөхөөр болсон. Энэ тохиолдолд  компанийн санхүү нь бэлэглэлийн орлогоос 25.0 мянган төгрөгийн албан татвар суутган дараа сарын 10-ны дотор харъяа татварын албанд шилжүүлнэ.
2.4 “Төлөөлөн удирдах зөвлөл, хяналтын зөвлөл, орон тооны бус зөвлөл  болон бусад зөвлөл, хороо, ажлын хэсгийн гишүүний цалин хөлс, шагнал, урамшуулал, тэдгээртэй адилтгах орлого”-д   албан татварыг ногдуулахдаа үндсэн ажлын газраас олгож байгаа цалин болон Төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс олгож байгаа цалинг тусад нь тооцно.
Жишээ: “Их өргөө” ХХК-ийн захирал “Г” тухайн компанийн Төлөөлөн  удирдах зөвлөлийн гишүүнээр ажилладаг.  “Г”-д үндсэн ажлын газраас хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогод 1500.0 мянган төгрөг, ТУЗ-ийн гишүүний цалинд 500.0 мянган төгрөг олгодог бол  “Г”-ийн орлогоос албан татварыг суутгахдаа тус тусд  нь тооцно. ТУЗ-ийн цалин 500.0 мянган төгрөгөөс  албан татвар 50.0 мянган төгрөг суутган сард 7.0 мянган төгрөгийн татварыг хуульд заасны дагуу чөлөөлж, харъяа татварын албанд 43.0 мянган төгрөгийг сар  бүр шилжүүлж, “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэр”-т тэмдэглэл хийж баталгаажуулна.
2.5 “Гадаад, дотоодын аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэн болон бусад этгээдээс өгсөн бүх төрлийн шагнал, урамшуулал”-ын орлогын дүнд 10%-ийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ: “ХААН” банкинд ажилтай “Ш” нь шинээр нэвтрүүлж буй үйлчилгээг бусдаас илүү хэрэгжүүлэн өөрийн банкны санхүүгийн менежментийг сайжруулахад тодорхой хувь нэмэр оруулсан тул тус банкны хөрөнгө оруулагч “Япон”-ы банк 1000 доллараар шагнасан, мөн ХААН банкны гүйцэтгэх захирлын тушаалаар 500.0 мянган төгрөгөөр урамшуулсан байна.ХААН банкны санхүү, ажилтан “Ш”-д орлого олгохдоо шагналын 1000 долларыг тухайн үеийн Монгол банкны ханшаар тооцож, 500.0 мянган төгрөг дээр нэмж нийт шагналын орлогоос албан татвар суутгана. /1000$*1350=1350.0+500.0=1850.0/ нийт 1850.0 мянган төгрөг болж үүнээс 185.0 мянган төгрөгийн татварыг суутган сард 7.0 мянган төгрөгийн татварыг хуульд заасны дагуу чөлөөлж, харъяа татварын албаны дансанд  дараа сарын 10-ны дотор шилжүүлнэ.Санхүү “Ш”-ийн “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэр”-т тэмдэглэл хийж баталгаажуулж өгнө.
Тайлбар: Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1.1-11.1.6 дахь заалтыг хэрэгжүүлэх явцад хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1-д заасны дагуу жилийн орлогын дүнгээс 84000 төгрөгийг хөнгөлөхөөр  заасан.
Хуулийн дээрх заалтуудыг хэрэгжүүлэх явцад иргэн “Ш”-ийн хөнгөлөгдөх татварын хэмжээ 84000 төгрөг  бус 108000 төгрөг болсон тохиололд тухайн байгууллагын нягтлан бодогч илүү хөнгөлөгдсөн  24000 төгрөгийг суутган тооцох замаар дуусгавар болгоно.

3. Тогтмол бус үйл ажиллагааны орлогод албан татварыг дараахь байдлаар ногдуулна:
3.1 “Тогтмол бус үйл ажиллагаа эрхэлж олсон орлого”-д  бараа материал нийлүүлэгч иргэн тухайн байгууллагатай гэрээ байгуулаагүй, зөвхөн нэг, хоёр  удаагийн бараа нийлүүлэлтээр олсон орлогоос суутгагч тухай бүр 10 хувийн албан татвар ногдуулан, дараа сарын 10-ны дотор харъяа дүүргийн татварын албанд шилжүүлнэ.
Улсын дээд шүүхээс1 “Тогтмол бус үйл ажиллагааны  орлого” гэдэгт тухайн хувь хүний хууль буюу гэрээгээр байнга эрхлэх албан үүрэгтэй нь холбоогүй, орлогын тогтмол эх үүсвэр болдоггүй ажил, үйлчилгээг хамааруулна гэж тайлбарласан.
Жишээ: Иргэн “Б” нэг байгууллагад тогтмол цалинтай ажил  эрхэлдэг бөгөөд 2012 онд нэг удаа “Монос” ХХК-д 3.0 сая төгрөгийн бараа нийлүүлсэн тул “Монос” ХХК “Б”-ээс  3.0 сая төгрөгийн 10 хувийн албан татвар 300.0 мянган төгрөгийг ногдуулан, суутгасан татварыг харъяа дүүргийн татварын албаны дансанд дараа сарын 10-ны дотор шилжүүлж, иргэн  “Б”-ийн “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэрт”-т тэмдэглэл хийж баталгаажуулж өгнө.
1 Улсын дээд шүүхийн 2007 оны 3 дугаар сарын 12-ны өдрийн 12 тоот тогтоол
Харин иргэн тухайн байгууллагатай гэрээ байгуулсаны үндсэн дээр бараа материал нийлүүлж байгаа тохиолдолд үйл ажиллагааны орлогоор өөрөө тайлагнаж,   төлөх үүргийг хүлээнэ.
Жишээ: Иргэн “Ц”  “Номин” ХХК-тай гэрээ байгуулсаны үндсэн дээр  сар бүр 5.0 сая төгрөгийн бараа  нийлүүлдэг байна. Иргэн “Ц”-ийн улирлын татвар ногдуулах орлого 15.0 сая төгрөгөөс /замын зардал, бараа худалдан авах болон ачиж, буулгахтай холбогдон гарсан зардал, хугацаандаа төлсөн зээлийн хүү гэх мэт хуульд заасан баримтаар нотлогдох зардлыг хасаад/ 8.0 сая төгрөгийн татвар ногдуулах  орлогоос 10 хувиар албан татвар тооцон 800.0 төгрөгийн татварыг  улирлын дараа сарын 15-ны дотор харъяа татварын албанд төлнө.
4. Эрхийн шимтгэлийн орлогод албан татварыг дараахь байдлаар  ногдуулна,
“Эрхийн шимтгэлийн орлого”-д зохиогчийн эрхийг хамгаалах бүтээл болох шинжлэх ухаан, утга зохиолын бичмэл буюу аман бүх төрлийн бүтээл, компьютерийн программ, хөгжмийн болон дүрслэх  урлагийн бүтээл, бүтээлчийн хөдөлмөрийн үр дүнд бий болсон, оюуны бүтээлд тооцогдох оюуны өмчийн газраар баталгаажуулсан бүтээлүүдийг зохиогчийн зөвшөөрлөөр тодорхой хугацаагаар болон түрээсийн гэрээний үндсэн дээр бусад этгээдэд шилжүүлэн ашиглуулсныхаа төлөө хэрэглэгчээс авч байгаа төлбөр буюу шимтгэлийн орлого, мөн оюуны өмчийн газраар эрхийн баталгаажилт хийгдсэн шинэ бүтээл, бүтээгдхүүний загвар, ашигтай загвар зохиогчийн патентын орлогууд хамаарна. Эрхийн шимтгэлийн орлогод албан татвар ногдуулахдаа  орлогын дүнд 10 хувиар албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Зохиолч “Б” өөрийн бичсэн зохиолыг оюуны өмчийн газарт бүртгүүлэн зохиогчийн эрх авсан.Найруулагч “Э” зохиолч “Б”-ийн уран бүтээлээр кино хийхээр зохиогчоос зөвшөөрлийг авч, гэрээ байгуулан кино хийсэн байна.Гэрээнд киноны орлогын 20%-ийг түүний бүтээлийг ашигласны төлбөр болгон өгөхөөр тусгасан. Уг кино 2012 оны 5 сард дэлгэцнээ гарч 2 сарын хугацаанд 15.0 сая төгрөг олж зохиолчид 3.0 сая  төгрөгийн орлого олгохоор болсон.Найруулагч 300.0 мянган төгрөгийн албан татварыг суутган 8 дугаар сарын 10-ны дотор харъяа дүүргийн татварын хэлтэст шилжүүлж, улирлын тайланг  10 дугаар сарын 20-ны дотор ирүүлнэ.
5. Ногдол ашгийн орлогод албан татварыг дараахь байдлаар  ногдуулна.
“Ногдол ашгийн орлого”-д хуулийн этгээдээс дүрэм, гэрээнд заасны дагуу хувь хүртээх, ашиг хуваах замаар мөнгөн ба мөнгөн бус хэлбэрээр олсон орлого, давуу эрхийн хувьцааны үнийг эргүүлэн авах, давуу эрхийн хувьцааны төлбөрт үлдсэн эд хөрөнгийг худалдсанаас олсон орлогыг компанийн энгийн хувьцаа эзэмшгчдийн дунд тэдгээрийн эзэмшиж байгаа хувьцааны тоотой хувь тэнцүүлэн олгож байгаа орлого, давуу эрхийн хувьцааны ногдол ашиг төлсний дараагаар компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс тогтоосон хэмжээний ногдол ашгаас олсон орлогыг хамааруулна. Ногдол ашгийн  орлогод албан татвар ногдуулахдаа орлогын дүнд 10 хувиар албан татвар ногдуулна. Ногдол ашгийн орлогод 2013 оны 1 дүгээр сарын  01-ний өдрөөс албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Иргэн “Д” “Талх чихэр” ХК-ийн 200 ширхэг энгийн хувьцаа эзэмшдэг. 2012 онд түүнд хувьцааны ногдол ашиг 12.0 сая  төгрөг хуваарилсан гэвэл уг компани хувьцааны орлогоос 1.2 сая төгрөг суутган авч, харъяа татварын албанд дараа сарын 10-ны дотор шилжүүлж, суутгагчийн  тайланг дараа улирлын эхний сарын 20-ны дотор харъяа татварын албанд хүргүүлнэ.

6. Хүүгийн орлогод албан татварыг дараахь байдлаар  ногдуулна.
“Хүүгийн орлого”-д Монгол улсын болон гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн, мөнгөн хөрөнгөө гэрээний үндсэн дээр иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад зээлдүүлж авсан хүү, банк, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж, зээлийн хоршоодоос иргэдийн хадгалуулсан мөнгөн хөрөнгөнд олгож байгаа хадгаламжийн зээлийн хүү, харилцах банкны дансны үлдэгдэл, батлан даалт гаргасны төлбөр, өрийн бичиг, бондын хүү, хууль болон гэрээний дагуу авч байгаа хүү нөхөн төлбөрийн орлого, векселд заасан сарын эсхүл жилийн хүү багтана.
Албан татвар ногдуулахдаа орлогын дүнд 10 хувиар албан татвар ногдуулна. Хүүгийн орлогод 2013 оны 1 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс   албан татвар ногдуулна.
Мөнгөн хадгаламжийн хүүгийн орлогод албан татвар ногдуулахдаа “мөнгөн хадгаламжийн  нийт хэмжээ 100 сая төгрөгөөс дээш нэг жил ба түүнээс бага хугацаатай болон хугацаагүй хадгаламжийн хүүгийн орлогыг 2016 оны 01 дүгээр сарын 01-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд” болон 19 дүгээр зүйлийн 19.3 дахь хэсэг “Албан татвар ногдуулах мөнгөн хадгаламжийн хүүгийн орлогыг тодорхойлохдоо албан татвар төлөгчийн тухайн банкин дахь нийт хадгаламжийн   хүүгийн орлогоос энэ хуулийн 16.1.16-д заасан чөлөөлөгдөх хадгаламжийн хүүгийн орлогыг хасч тооцно”.
Жишээ: Иргэн “З” Худалдаа хөгжлийн банкинд 350.0 сая төгрөгийн хадгаламжтай бөгөөд 130.0 сая төгрөг нь хугацаагүй, 220.0 сая төгрөг нь 3 жилийн хугацаатай хадгалуулсан байна.
Тооцоолол хийхдээ: Нийт хадгаламжийн орлого болох 350.0 сая төгрөгийн  хадгаламжийн хүүгийн орлогоос 3 жилийн хугацаатай хадгалуулсан 220.0 сая төгрөгийг хасна. Мөн хугацаагүй хадгалуулсан 130.0 сая төгрөгийн хадгаламжийн орлогоос хуулинд заасны дагуу 100.0 сая төгрөгийн хадгаламжийн хүүгийн орлогыг хасах бөгөөд албан татвар ногдох 30.0 сая төгрөгийн хугацаагүй хадгаламжийн хүүгийн орлогод 0.06 хувиар албан татвар ногдуулахад  18.0 мянган төгрөгийн хүүгийн орлого бодогдсон байна. Иймд 18.0 мянган төгрөгөөс 10 хувиар тооцон 1800 төгрөгийн  албан татвар ногдуулан, суутгал хийсэн банкны тооцооны төв, салбар нь байрлаж буй сум, дүүргийнхээ төсөвт тухай бүр шилжүүлнэ.

7. Шууд бус орлогод албан татварыг дараахь байдлаар ногдуулна.
Хуулийн 15 дугаар зүйлд заасан  “шууд бус орлого”-ын дүнд 10%-ийн албан татвар ногдуулна. Шууд бус орлогод албан татвар ногдуулахдаа орлогын дүнгээр тодорхойлно.
7.1 ”Үнэ төлбөргүй, эсхүл хөнгөлөлттэй үнээр тээврийн хэрэгслээр үйлчилсэн, түүнчлэн бэлнээр олгосон унааны мөнгө” гэдэгт тухайн байгууллага ажиллагсадаа ажилд нь өглөө, оройд унаагаар тээвэрлэдэг бол шууд бус орлогыг шатах тослох материалын зардлын дүнгээр тооцно. Шатах тослох материалын зардлын дүнгээс 10 хувиар  албан татвар суутгана.
7.2 Аж ахуйн нэгж, байгууллага ажиллагсаддаа бэлнээр унаа хоолны мөнгө олгосон тохиолдолд орлогын дүнд нь 10 хувиар албан татвар ногдуулна. Хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.2-д заасны дагуу ажил олгогч ажиллагсаддаа цайны газар, кафед нэгдсэн журмаар хооллодог бол хоолны үнэнд албан татвар ногдуулахгүй. Харин ажил олгогч хоолны үнийн тодорхой хувийг  төлж, ажилтан тодорхой хувийг төлдөг тохиолдолд ажилтаны цалин дээр нэмж олгож байгаа хоолны мөнгөнд 10 хувийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Ажил олгогч ажилтанд 3000 төгрөгийн хоолны талон өгдөг бөгөөд ажил олгогч 2000 төгрөгийг төлж, ажил олгогчоос ажилтны цалин дээр 1000 төгрөгийг нэмж олгодог бол 1000 төгрөгөөс 100 төгрөгийн албан татвар тооцно.
7.3 “Орон сууцны ашиглалтын зардлын төлбөр, бэлнээр олгосон байрны хөлс, түлшний зардал”-д олгосон шууд бус орлогоос 10 хувийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Ажилтныхаа орон сууцны ашиглалтын зардал /цахилгаан, дулаан/-ыг ажил олгогчоос төлж байгаа эсвэл байгууллага нь тухайн ажилтандаа байрны мөнгийг бэлнээр олгосон төлбөр болон мөнгөний дүнд   10 хувиар албан татвар ногдуулна.
7.4 “Үзвэр үйлчилгээний олговор” гэдэгт ажил олгогч ажиллагсададаа үзвэр үйлчилгээний билет олгосон тохиолдолд үнийн дүнгээс  10 хувиар албан татвар төлнө.
7.5 “Ахуйн үйлчлэгч, жолооч, цэцэрлэгчийн болон бусад үйлчилгээ үзүүлсний зардал”-д ажил олгогч өөрийн компанийн өндөр зэрэглэлийн мэргэжилтэнтэйгээ Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахдаа тус мэргэжилтэнд үндсэн  цалингаас гадна тусгайлан тээврийн хэрэгсэл эзэмшүүлэх, ар гэрт нь тусгайлан үйлчилгээ үзүүлэх, байгууллагаас тухайн ажилтаны хувийн хэрэгцээнд зарцуулсан  зардлын дүнд 10 хувийн  албан татвар ногдуулна.
7.6 “Ажил олгогч, эсхүл бусад этгээдэд төлөх өр барагдуулсны төлбөр”гэдэг нь ажил олгогчоос ажилчныхаа өргөдөл буюу хүсэлтээр эргэж төлөгдөх нөхцөлгүйгээр тэтгэмж хэлбэрээр тусламж үзүүлэх буюу бусдын өр төлбөрийг барагдуулсан тэтгэмж буюу төлбөрийн дүнд 10 хувийн албан татвар ногдуулна.
7.7 “Арилжааны зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй олгосон зээлийн хүүгийн зөрүү” гэдэг нь ажил олгогч ажилтандаа зээл олгосон тохиолдолд /орон сууцны зээлээс бусад/ арилжааны банкны дундаж хүүгээр тооцно. Ажил олгогч тушаалд зээлийн зориулалтыг тодорхой тусгах бөгөөд хэрэв ажилтан орон сууцны зээл хүссэн бол хуулийн 15.2-д заасны дагуу олгосон орон сууцны зээлийн орлогыг албан татвар ногдох орлогод хамааруулахгүй.
8. Шинжлэх ухаан, утга зохиол, урлагийн бүтээл туурвих, шинэ бүтээл, бүтээгдэхүүний болон ашигтай загвар зохион бүтээх, спортын тэмцээн, урлагийн тоглолт зохион байгуулах, тэдгээрт оролцох замаар олсон орлого, тэдгээрт оролцох замаар олсон орлого, тэдгээртэй адилтгах бусад орлогод дараахь байдлаар албан татвар ногдуулна.
Дээрх орлогод үргэлжилсэн үгийн болон яруу найргийн, шүлгийн ном, зохиол, тууж, түүвэр зохиол туурвин худалдан борлуулж олсон орлого, гадаад орны эрдэмтэн зохиолчид, шинжлэх ухааны  болон утга зохиол, урлагийн бүтээлээр жүжиг, кино, хошин шог найруулан туурвиж олны хүртээл болгосноос олсон орлого, хувцасны загвар зохион бүтээж түүнийг нийтэд сурталчилах замаар  олсон орлого, тамирчин, дуучин, жүжигчин, циркчин, хөгжимчин, яруу найрагч, хошин урлаг, спортын тэмцээн, тоглолтод оролцох замаар олсон орлого, бие даасан спорт, урлагийн  тоглолт зохион  байгуулах замаар олсон орлогыг хамааруулна. Дээрх үйл ажиллагаанаас олсон орлогын  дүнд 5%-ийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Хан-Уул дүүргийн иргэн зохиолч “С” үргэлжилсэн үгийн зохиолоо хэвлүүлэн худалдаанд гаргаж 2012 оны 3 дугаар сард 500.0 мянган төгрөг, 5 дугаар сард 800.0 мянган төгрөг, 7 дугаар сард 400.0 мянган төгрөгийн орлого олсон гэвэл 3 дугаар сард 25.0 мянган төгрөг,  5 дугаар сард 40.0 мянган төгрөг, 7 сард 20.0 мянган төгрөгийн албан татварыг уг орлогыг олгож буй ААНБ, иргэн тухай бүр суутгаж оршин суугаа дүүргийн татварын албанд шилжүүлэн, “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэр”-т суутгалын тэмдэглээ хийж өгөх мөн дээрх үйл ажиллагаанаас орлого олсон хувь хүн өөрөө орлогоо тодорхойлж орлого олсон сарын дараа 10-ны татвараа төлж, харъяалагдах дүүргийн татварын хэлтсээр  “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэр”-т тэмдэглэл  хийлгэнэ.
9. Урлагийн тоглолт, спортын тэмцээний шагнал, наадмын бай шагналын орлогод дараахь байдлаар албан татвар ногдуулна.
Дээрх орлогод дуучин, жүжигчин, тамирчин, циркчин, хөгжимчин, яруу найрагч, хошин урлаг зэрэг урлаг, спортын тэмцээн, тоглолтод оролцож авсан шагнал, улсын их баяр, наадам, тэмдэглэлт ой зэрэгт урлаг спортын шагналд улс болон хувь хүн, ААН, байгууллагаас өгсөн бүх төрлийн шагналын орлогыг  хамааруулна. Нийт авсан шагналын орлогын  дүнд 5%-ийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ: Улаанбаатар хотноо 2012 оны 10 сарын 15-нд Монголын шилдэг дуу дуулаачдын улсын уралдаан болж уг уралдааны 1 дүгээр байрын шагнал 3.0 сая  төгрөгөөр дуучин “Ц” шагнуулсан байна.Уг уралдааны шагналыг гардуулж байгаа байгууллага шагналын орлого 3.0 сая төгрөгийг олгохдоо 150.0 мянган төгрөг /3000.0*5%/-ийн албан татвар суутган авч “Иргэний орлого, татварын бүртгэлийн дэвтэр”-т баталгаажуулж өгнө.Шагналыг олгосон байгууллага суутгасан татварыг 2012 оны 11 дүгээр сарын 10-ны дотор харъяа дүүргийн татварын хэлтэст шилжүүлнэ.
10. Төлбөрт таавар, бооцоот тоглоом, эд мөнгөний хонжворт сугалааны орлогод дараахь байдлаар албан татвар ногдуулна.
Дээрх орлогод спорт лото тоглож олсон орлого, рулет тоглож мөнгө хожих, автомат тоглоом тоглож олсон орлого, бүх төрлийн тааварт тоглоомын хожлын орлого, бооцоот тоглоомоос олсон орлого, аливаа аж ахуйн нэгж, байгууллага өөрийн барааг сурталчилах зорилгоор худалдан авагч нарын дунд зохиож байгаа хонжворт сугалааны тохирлоос хожсон эд, барааны хонжворын орлогыг хамааруулна. Албан татвар ногдуулахдаа орлогын дүнд 40%-ийн албан татвар ногдуулна.
Жишээ. “Номин” ХХК 2012 оны 3 дугаар сарын 1-нээс 5 сарын 1-ийг дуустал 100.0 мянган төгрөгөөс дээш төгрөгийн бараа худалдан авсан хэрэглэгч нартаа хонжворт сугалаа олгож хонжворын тохирлыг 7 дугаар сард гаргасан байна. Сугалааны тохирлоор суудлын автомашин, хөргөгч, цахилгаан индүү, будаа агшаагч зэрэг эд, барааг иргэдийн хонжворт олгосон байна.“Номин” ХХК-ийн санхүү хонжвор хожсон иргэдээс татварыг суутган авахдаа эд барааг зах зээлийн үнээр үнэлж хонжворын үнийн дүнгээс 40%-иар албан татвар ногдуулан суутган авч, албан татварыг харъяа дүүргийн татварын албанд 8 дугаар сарын 10-ны дотор шилжүүлнэ.
11. “Орлогыг нь тухай бүр тодорхойлох боломжгүй ажил, үйлчилгээ хувиараа эрхлэгч иргэний орлогын албан татварын тухай” хуулийн дагуу лангуу эзэмшин, патентаар татвар төлж буй иргэдээс аж ахуйн нэгж, байгууллага, хувь хүн  бараа материал худалдан авсан тохиолдолд албан татвар суутган тооцохгүй.
Лангуу болон чингэлгээр худалдаа эрхэлж байгаа иргэд нь  бараа, материал худалдан авсан аж ахуйн нэгж, байгууллага, хувь хүнд өөрийн овог, нэр, регистрийн дугаар бүхий баталгааны тэмдэг дарсан зардлын баримтыг олгоно.
Тухайн татвар төлөгч иргэн баталгааны тэмдэггүй тохиолдолд  аж ахуйн нэгж, байгууллага, хувь хүнд патент төлсөн баримт болон иргэний үнэмлэхийг хуулбарлан өгч болно.
Татвар төлөгч иргэн лангуугаар  худалдаа эрхэлж  байгаа боловч уг бараа, материалыг импортолсон  бол Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 12 дугаар зүйлд заасны дагуу үйл ажиллагааны орлогоор тайлагнана.
.  
ГУРАВ. ТАТВАР ТӨЛӨГЧ ИРГЭН ДАРААХЬ МАЯГТААР АЛБАН ТАТВАРЫГ ТАЙЛАГНАНА.
3.1 “Цалин, хөдөлмөрийн хөлс, шагнал, урамшуулал болон  тэдгээртэй адилтгах хөдөлмөр эрхлэлтийн орлого”-ыг тайлагнахдаа суутгагч маягт (ТТ-11)-аар  гарган улирал бүр тайлагнана./Тайлангийн үзүүлэлтүүдийг оны эхнээс өссөн дүнгээр бөглөнө/
3.2 “Үндсэн цалин, хөдөлмөрийн хөлс болон түүнтэй адилтгах орлогоос суутган тооцсон татварын мэдээ”-г суутгагч маягт (ТТ-11/1/)-аар гарган улирал бүр татварын албанд хүргүүлнэ. / Өссөн дүнгээр бөглөнө/
3.4 “Үндсэн ажлын газраас бусад хуулийн этгээд болон хувь хүнтэй байгуулсан гэрээний үндсэн дээр ажил, үүрэг гүйцэтгэж авсан хөдөлмөрийн хөлс, шагнал, нэмэгдэл тэтгэмж, тэдгээртэй адилтгах бусад орлого”-оос суутган тооцсон татварын мэдээг суутгагч маягт (ТТ-11/2/)-аар гарган улирал бүр татварын албанд хүргүүлнэ. /Тухайн улирлын хугацаанд олгогдсон орлогын хувьд бөглөгдөнө/.
3.5 Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 8.1.6, 8.1.7, 8.1.8, 12.2, 13.1.2-13.1.4, 14.1.1, 15.1-д заасан орлогыг  суутгагч  “Суутгагчийн хувь хүнд олгосон орлогоос суутгасан албан татварын тайлан (ТТ-12)-аар тайлагнана.    /Тайлангийн үзүүлэлтүүдийг оны эхнээс өссөн дүнгээр бөглөнө/
3.6 Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 12.2-д заасан “тогтмол бус үйл ажиллагааны орлогоос суутган тооцсон татварын мэдээ”-г суутгагч  маягт ТТ-12(1)-аар гарган улирал бүр татварын албанд хүргүүлнэ.  /Тухайн улирлын хугацаанд олгогдсон орлогын хувьд бөглөгдөнө/.
3.7 Аж ахуй нэгж, байгууллагаас хувь хүнд олгосон албан татвар суутгагдаагүй орлогын дэлгэрэнгүй мэдээг суутгагч  маягт ТТ-12(2)-аар гарган улирал бүр татварын албанд хүргүүлнэ. / Тухайн улирлын хугацаанд олгогдсон орлогын хувьд бөглөгдөнө/
3.8 “Хүүгийн орлогоос суутган тооцсон татварын мэдээ”-г суутгагч маягт ТТ-12(3)-аар гарган улирал бүр татварын албанд хүргүүлнэ. /Тайлангийн үзүүлэлтүүдийг оны эхнээс өссөн дүнгээр бөглөнө/

Эх сурвалж: Татварын Ерөнхий Газар Татвар Хураалт Удирдлага Арга Зүйн Газар

www.bolod.mn