“Оюутолгойн” шинээр томилогдсон ТУЗ-ийн гишүүд Лондонд ажиллаад дөнгөж буцаж ирэн, ажиллаж эхэлсэн энэ үед УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун, С.Ганбаатар, Ц.Даваасүрэн нар өнөөдөр Төрийн ордонд мэдээлэл хийж, өөрсдийнхөө байр суурийг илэрхийлсэн юм.
УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун “Оюутолгой бол 45 сая тонн зэс, 1800 тонн алт, мөнгөний нөөцтэй, дэлхийд эхний гуравт орох том орд. Гэтэл энэ ордыг ашиглах гэрээ маш муу болсон. Тухайн үед гэрээ байгуулахад манай Засгийн газарт зөвлөгөө өгч байсан "Голдман сакс" нь “Айвенхоу майнз”-ын хувьцаанаас эзэмшдэг байсан. Тиймээс Монголын талд ашигтай байх нөхцөлгүй. Харин одоо татварын тал дээр “Оюутолгой”-н гэрээнд ямар их хөнгөлөлт туссаныг хэлье.
“Оюутолгой” алтнаас бусад ашигт малтмалдаа НӨАТ төлөхгүй. Алтны хувьд Роялти татварыг 30 жилийн хугацаанд 5 хувиар төлдөг байхаар хөдөлгөөнгүй “царцаасан”. Гэтэл “Эрдэнэт” ХХК гэхэд роялти татварыг 13 хувиар төлж байна.
Үүгээр зогсохгүй гэрээнд Аж ахуй нэгжүүдийн орлогын албан татвараас 2016 он хүртэл 100 хувь чөлөөлсөн заалт тусгагдсан. Мөн бүтээн байгуулалтын хугацаанд нийт оруулсан хөрөнгийн хэмжээний 10 хувийг татвараас чөлөөлсөн. “Оюутолгой” бол хаана ч байхгүй давуу эрхээр татварын хөнгөлөлт эдэлж байгаа. Тийм болохоор энэ компани зардлаа өсгөж, хөрөнгө оруулалтаа нэмэгдүүлэх замаар манай ашгийг багасгахаар ажиллаж байна. Монгол Улс татвараас маш их хэмжээний мөнгө олох боломж байсан ч үүнийгээ олж чадаагүй алдах гэж байна” гэлээ.
Харин УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар “УИХ дахь бие даагч гишүүд болон нийт 24 гишүүнээс бүрдсэн УИХ-ын гишүүд есдүгээр сарын 24-нд Ерөнхий сайдад шаардлага хүргүүлсэн. Шинэ ТУЗ-ийн гишүүд гэрээ хэлэлцээр хийж байгаа бол УИХ, монголчуудад нээлттэй байх ёстой. Хэлэлцээрийн талаар УИХ-д нээлттэй тайлагнах ёстой. Хэрэв Засгийн газар шаардлага биелүүлэхгүй байвал бие даагчдын зүгээс Засгийн газрыг огцруулах хүртэл санал гаргана. Одоо хийж байгаа хэлэлцээр УИХ-ын гишүүдэд ч хаалттай байна. Тиймээс энэ гэрээг олон нийтэд нээлттэй мэдээлж байх нь хамгийн чухал байна” гэсэн юм.
Гишүүдийг мэдээлэл хийсний дараа УИХ-ын гишүүн, Төсвийн байнгын хорооны дарга Ц.Даваасүрэнгээс тодруулга авсан юм.

-“Оюутолгой”-д ийм их татварын хөнгөлөлт эдлүүлсэн хэрнээ дахин роялти-г нь буулгах гэнэ гэсэн шүүмжлэл гарч эхэллээ. Энэ талаар таны байр суурь?
-Сая Х.Болорчулууны хэлсэнчлэн “Оюутолгой” маш их хөнгөлөлт эдэлж байгаа, цаашид ч гэсэн татвараас зайлсхийх сонирхол ажиглагдаж байна. Тодруулбал УИХ-д өргөн барьсан Алтны худалдаанд ил тод байдлыг хангах тухай хуульд алтны нөөц ашигласны төлбөрийг бууруулах тухай заалт ороод ирсэн байгаа юм. Энэ заалтаар өмнө нь төлж байсан 5 хувийн роялти татвараа нэг дахин багасгаж 2,5 хувь болгохоор байгаа. Төсөл санаачлагчид нь үүнийг тайлбарлахдаа “Оюутолгой” компанийн алтыг Монголбанкинд тушаалгахын тулд оруулж ирсэн гэж байгаа. Монгол Улс өөрийнхөө алтыг оруулж ирэхийн тулд татвараа багасгана гэдэг чинь юу гэсэн үг вэ. Хэн ч сонсоод гайхахаар байгаа биз дээ.

-Хэрэв энэ заалтаараа хууль батлагдвал үр дагавар нь юу байх бол?
-Ганц жишээ хэлье. Ирэх жил “Оюутолгой” 29-30 тонн алт экспортолно. Дэлхийн зах зээлд нэг кг алтны үнэ 50 мянган ам.доллар байгаа гэж тооцвол “Оюутолгой” зөвхөн алтныхаа борлуулалтаас 1,5 тэрбум ам.долларын ашиг авах юм. Үүнээс роялти-г одоо тооцож байгаагаар төлвөл 70 сая ам.доллар болно. Харин алтны хууль батлагдвал 70 сая ам.долларын тал нь буюу 35 саяыг төлнө. Эндээс харахад зөвхөн ирэх жилийн хувьд 35 сая ам.долларыг зүгээр бэлэглэж байгаа хэрэг. Гэтэл “Оюутолгой”-д нийт 1800 орчим тн алт бий, тиймээс олборлолт, борлуулалт нь жил ирэх тусам өснө.
Сая бид валютын хомсдолд орж болзошгүй байгааг харлаа шүү дээ. Үүнд экспортын орлого буурсан нь нөлөөлсөн. Харин ирэх жил “Оюутолгой” "Эрдэнэт" үйлдвэрийн хэмжээний борлуулалт хийх ёстой. Гэтэл Хөрөнгө оруулалтын гэрээний 9.10.3-т "Бүтээгдэхүүн экспорт, борлуулалтын солилцооноос гадаад улсад олсон бүх орлогоо гадаад улсад хадгалах, чөлөөтэй зарцуулна" гэсэн заалт байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, ирэх жилээс хийх борлуулалтын орлогын мөнгө бүгд Монголд орж ирэхгүй болох нь. Бид хоёр дахь “Эрдэнэт”-тэй болчихоод байхад валютын нөөц нэмэгдэхгүй болж байгаа биз. Тиймээс одоогийн ТУЗ-ын гишүүд энэ заалтад маш их анхаарч, өөрчлөлт оруулахын төлөө ажиллах хэрэгтэй байгаа юм.

-Та сая УИХ-ын 57-р тогтоолын хэрэгжилтийг яаралтай хангах хэрэгтэй гэж байсан. Үүнийгээ тайлбарлавал?
-Одоогийн байгуулсан “Оюутолгой”, “Рио Тинто”, Монголын Засгийн газар хоорондын гэрээнд “Оюутолгой Монголиа гэсэн компанийн 66 хувийг гадаадын өөр компанид худалдах бол Монголын талаас асууна” гэсэн утгатай заалт байгаа. Гэтэл 66 хувийг эзэмшиж байгаа “Туркуз Хилл ресурс” компанийн 51 хувийг хэн нэгэн этгээд худалдаж авбал Монголоос асуухгүй гэсэн утга байгаа. Ингээд харахад бид өөр аль ч оронд хувьцааныхаа дийлэнхийг алдахад юу ч хийж чадахгүй гэсэн үг. Хэрэв Монгол Улс өөрөө 51 хувиа эзэмшиж байсан бол 49 хувийг хэндээ зарах нь бидэнд тийм ч чухал асуудал биш байх байсан. Ийм эрсдэл бидэнд байна. Монгол Улс “Эрдэнэт”-ийн 51 хувийг эзэмшдэг учраас “Эрдэнэт” бидэнд үүрд үлдсэн. Хэрэв Оросын тал 51 хувийг эзэмшдэг байгаад түүнийгээ өөр улсад зарсан бол дагаад л “Эрдэнэт”-ийн эзэмшил явчих байсан. Үүнтэй л ижил. Тийм учраас яг энэ үед 57 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангаж, анхаарах ёстой байгаа юм. Яагаад гэвэл энэ тогтоолд “Эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх замаар анхны хөрөнгө оруулалтыг нөхсөний дараа төрийн эзэмшлийн хувьцааны хэмжээг 50-иас доошгүй хувьд хүргэж нэмэгдүүлэх асуудлыг хөрөнгө оруулагчтай тохиролцон шийдвэрлэхийг Засгийн газарт үүрэг болгосугай” гэсэн байгаа.

-Лондон дахь хэлэлцээ хаалттай боллоо гэж бие даагчид шүүмжилж байна. Гишүүд нэг ч мэдээлэлгүй байгаа гэсэн үг үү?
-Тэгж болно. Таавар таалгаж байгаа юм шиг “30 асуудал хэлэлцсэнээс 15-д тохиролцлоо, тэр асуудал нь нууц” гэсэн зүйл ярьж байна. Энэ асуудал УИХ-ын түвшинд, гишүүдэд ч болов нээлттэй байх ёстой, тайлагнах хэрэгтэй. Яагаад одоог хүртэл мэдээлэл өгөхгүй байгаад гайхаж байгаа юм. Энд би нэг зүйлийг тэмдэглэж хэлмээр байна. УИХ-д маш олон гишүүн Оюутолгойн гэрээний асуудлыг ярьж, шүүмжилж байгаад орж ирсэн. Гэтэл энэ гэрээ сайжраагүй байхад зарим нэг нь байр сууриа илэрхийлэхээ больчихлоо. Бидний зорилт биелээгүй байгаа шүү гэдгийг хэлье гэсэн юм. Сонгогчдын итгэлийг тээж ирчихээд үүргээ биелүүлэх хэрэгтэй байна шүү.

Н.Гантуяа

/Монцамэ агентлаг/

"Оюутолгой"-н хэлэлцээг тайлагнахгүй бол Засгийн газар огцрох ёстой гэв
Tweet
Bolod.mn