Ийм орнуудын тоонд Монгол ч бас багтаж байгаа. 2012 оны сонгуулийн өмнө яаран байж баталсан Стратегийн ач холбогдол бүхий салбарт гадаадын хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах тухай хуулийн улмаас гадаадын хөрөнгө оруулалт өмнөх үеэсээ 43 хувиар буурсан гэх мэдээлэл байна. Энэ бол эдүгээгийн Засгийн газрын эдийн засгийн төлөвлөгөөг чангаах нэг хүчин зүйл байв.Н.Алтанхуягийн засгийг дайрсан өөр нэг азгүйтэл гэвэл энэ онд зэс, алт, нүүрс гэхчлэн манай голлох экспортын дэлхийн зах зээлийн үнэ буурсан явдал. Өмнөх Засгийн үед Чалкогоос 350 сая, Оюутолгойгоос 250 сая, Эрдэнэтээсээ 200 сая ам.долларын зээл аваад амлалтдаа тараачихсан. Нийтдээ 800 сая ам.долларын өр тэр чигээрээ энэ Засагт өвлөгдөж ирсэн.
Олдог, олборлодог бүхэн энэ өрийн төлөөсөнд эргээд гарч байгаа гэсэн үг.Харин санхүүгийн ийм онгорхой орон зайг бөглөж, бүтээн байгуулалтыг бөөцийлж буй нь “Чингис” бонд.Эзэн хааны нэртэй бондын хөрөнгө Монголын эдийн засгийг царцахаас хамгаалсан цусан хангамж болж байгаагаараа онцлоготой.

Олон улсын зах зээлээс босгосон энэ мөнгийг өр шир хэмээн өөнтөглөхөөсөө илүүтэй хөрөнгө оруулалтын зээл хэмээн тодотгох нь зорилго, мөн чанартаа илүү ойртоно.Үүнийг гүйцэтгэх засаглалын тэргүүний УИХ-ын нэгдсэн чуулганд хийсэн мэдээллээс анзаарч болно. Бондоор босгосон хөрөнгийн зарцуулалт сөрөг хүчний зүгээс эрх баригчдаа чихдэх нэг сэдэв болдог. Тийм болоод ч тэрүү бондын хөрөнгийн зарцуулалт босго өндөр, бодлого нь тодорхой, бас ил тод байгаа нь анзаарагддаг.Саяхнаас чих дэлсч эхэлсэн сайн мэдээ гэвэл “Чингис” бондын ханш сүүлийн гурван сарын хамгийн дээд түвшиндээ хүрч өссөн явдал.
Өнгөрөгч баасан гаргийн УИХ-ын нэгдсэн чуулган дээр Ерөнхий сайдын хийсэн мэдээллээс харвал “Чингис” бондын хөрөнгөөс нийтдээ есөн чиглэлийн 204 төсөлд хоёр их наяд төгрөгийн санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхээр төлөвлөжээ. Үүнээс 930 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгоод байгааг тодотгосон. Тухайлбал, зарцуулах хөрөнгийн 24,9 хувийг 1800 орчим км хатуу хучилттай авто замд, “Гудамж” төсөлд 13.5, “Шинэ төмөр зам” төсөлд мөн 13.5 хувийг тус тус төлөвлөжээ.
Түүнчлэн нийслэлийн гэр хороолын дахин төлөвлөлтөд 8.8 хувь, ноос ноолуурын салбарыг дэмжихэд 4.6, Тавантолгойн цахилгаан станцад 3.4, ноос боловсруулах угаах үйлдвэрт 3.0, сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг дэмжихэд 1.9 хувь гэхчлэн хуваарилжээ. Монголд хүлэмжийн аж ахуй хөгжүүлэх, өвлийн улиралд ч эх орны шинэ ургацын ногоогоор хүн амыг хангахад бондын хөрөнгөөс гар сунгаж, 1.1 хувийг нь энэ салбарт оруулсан.Түүнчлэн оёмол бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг бондын хөрөнгөөр дэмжиж байгаа. Бондын 0.9 хувийг энэ салбарт хуваарилсан юм билээ. Үүний эхний үр дүн нь сурагчийн дүрэмт хувцас.Урьд нь хужаа даавуугаар үйлдвэрлэсэн дүрэмт хувцаст огтхон ч шалгуур тавьж байгаагүй хэрнээ эх орны түүхий эдээр үйлдвэрлэсэн энэ хувцасыг хичнээн өөнтөглөж, хэдэн ч удаа шинжилгээ сорилтод оруулав даа.Бидний араншин нэг иймэрхүү.

Орон сууцжуулах:

Барилгын үнийг тогтвор¬жуулах, барилгын материалын үндэсний үйлдвэрлэлийг хөг¬жүүлэхэд бондын хөрөнгийн нэгээхэн хэсэг зориулагдаж байгаа.Энэ бүхнээс харахад одоогоор бондын хөрөнгийн зарцуулалтын 77 хувь нь тодорхой болж хуваарилагдаад байна.Харин үлдсэн 23 хувь нь стратегийн ач холбогдол бүхий салбаруудад хөрөнгө оруулалт байдлаар зарцуулна гэж байна.Энэ жилийн тухайд урьд урдынхаас илүү бүтээн байгуулалт хийгдсэн.Хэн бүхний нүдэнд ил, хүлээн зөвшөөрөхөөс аргагүй үнэн гэвэл энэ. Өөр нэг юм гэвэл үндэсний үйлдвэрлэл, түүхий эдийн үнэлэмж өслөө.Үүний нэг жишээ нь тэмээний угаасан ноос одоо бирж дээр нэг кг нь 45.0 мянган төгрөг хүрч байна.Хөрөнгө эхнээсээ үр дүнгээ өгч байгаа нь энэ биз.

Авто зам:

2013 оны урин дулааны улиралд 1800 орчим км замыг барьж байгуулсан гэх мэдээ байна. Энэ нь өмнөх таван жилийн хугацаанд ашиглалтад оруулсан нийт замаас гурав дахин их хэмжээ юм.Үүнд бондын хөрөнгөөс 570 тэрбум төгрөг зарцуулаад байна.Аливаа улсын хөгжил замаасаа эхэлдэг гэх үг бий.Замыг мөн эдийн засгийн хурдасгуур хэмээн нэрлэж болно. Нийслэлийн мах сүүний хангамжийг нэмэгдүүлэх, хөгжлийг хөдөө авчрах, хотын төвлөрлийг багасах гэхчлэн толгойны өвчин болсон олон асуудлыг энэ зам шийдээд өгөх байх.Сонсоход сайхан ч замын чанарт эргэлзэж байгаагаа илэрхийлдэг хүн цөөнгүй бий.Энэ жилийн тухайд гүйцэтгэгч компаниуд гурван жилийн хугацаанд замынхаа чанар байдлыг хариуцах бөгөөд төлбөрийн тодорхой хувийг чанарын барьцаа болгон захиалагч авч үлдэж байгаа гэдгийг тодотгох нь зүй байх.

Гудамж төсөл:

Нийслэлийн 18 уулзварыг 34 тэрбум төгрөгөөр шинэчлээд байна.Ер нь бол нийтдээ 33 уулзварыг шинэчлэхээр төлөвлөсөн.Ихэвчлэн энэ шинэчлэлтэй холбон эргээд мөнгө үйлдвэрлэхгүй бүтээн байгуулалтад бондын хөрөнгө хуваарилалаа гэх хэл ам гардаг.Гэхдээ зам, уулзвар аль нь ч тэр хойч үед үлдэх бүтээн байгуулалт төдийгүй эргээд эдийн засгаа тэтгэж, иргэддээ хандсан том хөрөнгө оруулалт болдогыг анзаарах ёстой байх. Иргэдийнхээ стрессийг дундалж, замын түгжрэлийг багасгасан энэ бүтээн байгуулалт Засгийн газрын эерэг үнэлэмжийн нэг болж таарна.

Дэд бүтэц:

Улаанбаатар утаатай.Олон жил уйлж дуулж ярилаа.Утаагүй зуух, дулаалгын эсгий, хагас коксжсон түлш гээд сэдээгүй ажил, шийдээгүй асуудал гэж бараг үгүй болсон гэмээр.Харин утаа урьдын янзаараа.Хотыг утаагүй болгох ганц үнэмшилтэй, үр дүнтэй арга гэвэл орон сууцжуулах явдал гэдэгтэй хэн хүнгүй санаа нийлдэг.Хэрэгжүүлэх арга зам нь гэр хороолыг дахин төлөвлөх явдал.Гэхдээ хэлэхэд амархан ч хөрөнгө мөнгө их шаардсан ажил.Ялангуяа дэд бүтэц талдаа. Одоо нийслэлийн хэд хэдэн дүүрэгт гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн ажил хийгдэж байна.Хөтөлбөрийн хүрээнд орон сууцны долоон хороолол, арван гэр хорооллын цэвэр бохир ус, цахилгаан дулаан, инженерийн шугам сүлжээг цогцоор нь шийднэ.

“Шинэ төмөр зам” төсөл:

Шинэчлэлийн Засгийн газрын барьж авсан томоохон бүтээн байгуулалт бол “Шинэ төмөр зам” төсөл.Хэвтээ тэнхлэгийн дагуу 1800 км төмөр зам барихаар төлөвлөж байгаа.Үүнийг зууны бүтээн байгуулалт гэж тодотгож болмоор.Одоогоор нийт ажлын 20 орчим хувь хийгдсэн.Эхний ээлжинд Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн замыг 2015 он гэхэд ашиглалтад оруулах шахуу төлөвлөгөөтэй.Энэ чиглэлийн замыг барихад нийтдээ 400 орчим сая ам.доллар шаардлагтайгаас бондын хөрөнгөөс 216 тэрбумыг зарцуулаад байна.Засгийн газар байж болох хамгийн боломжит хувилбар буюу төмөр замаар нүүрсээ тээвэрлэх боломжийг өөрсөддөө нээж өгч байгаа бөгөөд ингэснээр улсын төсөвт жилд хамгийн багадаа 110 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлэхээр байгаа юм.Шинэ төмөр зам Монголын уул уурхайн түүхий эдийг гадаад зах зээлд хүргэх ганц суваг маань болох учиртай.

Хөдөө аж ахуй:

Эдийн засгаа олон тулгууртай, өөрөөр хэлбэл, зөвхөн уул уурхайгаас хамааралгүй болгож солонгоруулах нэг боломжийг хөдөө аж ахуйн салбар хэмээн үзэж байна.Энэ салбар нийт ажиллах хүчний 1/3-ийг багтааж, эдийн засгийн нийт нэмэгдэл өртгийн 20 хувийг дангаараа бий болгодог том салбар.Харамсалтай нь ийшээ чиглэсэн хөрөнгө оруулалт бага байсаар ирсэн.Харин бондын хөрөнгөөс ноос ноолуурын салбарт 68.8 сая ам.доллар хуваарилсан бол ноос угааж боловсруулах үйлдвэрт 45.0, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрийг 27.7, хүлэмжийн аж ахуйг 16.7 сая ам.доллараар дэмжээд байна. Түүнчлэн оёмол бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл ч мөн хувь хүртсэн.Энэ хүрээнд эрчимжсэн мал аж ахуй болон хүлэмжийн аж ахуйн томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдэх юм. Монгол Улс 40 гаруй сая малтай хэрнээ Улаанбаатарынхан жилдээ 127 сая литр сүүгээр дутагдаж, хэрэглээнийхээ 60 илүү хувийг импортоор авдаг гэх таагүй баримт байх юм. Бондын хөрөнгөөр хөдөө аж ахуйн салбарыг дэмжснээр борлуулалт нь 900 тэрбум төгрөгт хүрч 25 мянган ажлын байр бий болно гэсэн өөдрөг тооцоо бий.

Орон сууцжуулах ажил:

Монголчуудын олонх нь тохилог орон сууц мөрөөддөг.Ирэх жил Байшин үйлдвэрлэх комбинат ашиглалтад орно.Хуучин БҮК-1 гэж байсны орон суурин дээр сүндэрлэж буй шинэ комбинат жилд 5000 айлын орон сууц барих хүчин чадалтай.Мөн барилгын компаниудыг бодлогоор дэмжиж байгаа.Ингэснээр урьд нь 10 мянган айлын орон сууцыг ашиглалтад оруулдаг байсан бол одоо 34 мянган айл шинэ орон сууцанд орох боломжтой болно.Найман хувийн хүүтэй зээл иргэдийг санхүүгийн бэрхшээл багатайгаар орон сууцтай болох боломжийг нээж өгөхийн хамт иргэдээ ажилтай байлгах, хариуцлагажуулах том хүчин зүйл болж байгааг тодотгох нь зүйтэй байх.Одоогоор орон сууцны барилгыг дэмжихэд 100 сая ам.доллар төлөвлөснөөс 64 тэрбум төгрөгийг Буянт-Ухаа хороолол барихад зарцуулжээ.

Түүнчлэн Засгийн газар бондын хөрөнгөөс Тавантолгой төсөлд Монголын төлөөс 50 сая доллар гаргахаас одоогоор 1.6 сая ам.долларыг ашигласныг мэдээлсэн.
Бондын хөрөнгийн эргэн тойронд иймэрхүү дүр зурагтай байна.Бонд гэхээр босоо ороолон ороод ирчихсэн мэтээр харлуулмааргүй байна.Өр зээл тавиад популист амлалтдаа үр дүнгүй, үлдэх мөргүй тараачихаж байгаа хөрөнгө биш. Бүгд бүтээн байгуулалтад шингэж байгаа.Хийсэн бүхэн эргээд үр шимээ өгнө.Өөрөөр хэлбэл Чингис бонд өр үү, хөрөнгө оруулалт уу гэдгийг ирээдүйд авчрах үр өгөөжөөр нь хэмжиж болно.
Бондын хүүнд 2018 он хүртэл жил бүр хүүнд 72 сая ам.долларыг төлнө. 2018 онд 500 сая ам.долларын үндсэн төлбөрийг, харин 2022 онд нэг тэрбум ам.долларын үндсэн төлбөрөө төлөх ёстой. Харин тэр цагт Тавантолгойгоос төмөр замаараа жилдээ 20-30 сая тонн нүүрс зөөж зөвхөн энэ уурхайгаасаа гэхэд жилдээ 500 тэрбум төгрөгийн татвар авдаг болсон байх төсөөлөл бий.