-Багшийн мэргэжил дээшлvvлэх институт өмнө нь байж байгаад 1992 онд татан буугдчихсан юм билээ. Харин 2012 онд Засгийн газрын тогтоолоор дахин байгуулагдсан. Энэ байгууллагад ажиллаж байгаа аргазvйчид нь бvгд яг сургуулийн нэгж дээр ажиллаж байсан багш нараас бvрдсэн.

Бvх судлагдахууны багш нар бий. Байгалийн ухаан, хэл нийгмийн ухаан, цахим сургалт, захиалга сургалт, СӨБ бага боловсролын сургалтын алба гээд таван сургалтын албатай. Манайд сургуулийн өмнөх боловсролоос эхлээд ЕБС-ийн бvх багш нарын мэргэжил дээшлvvлэх төрөлжсөн сургалт хамаардаг гэсэн vг.

-Ерөнхий боловсролын сургуулийн багш нар хэдэн жилд нэг удаа мэргэжил дээшлvvлэх сургалтад хамрагдах шаардлагатай вэ?

-Өнгөрсөн наймдугаар сард батлагдсан БШУ-ы сайдын тушаалаар Мэргэжил дээшлvvлэх журамд өөрчлөлт орсон. Өмнө нь журманд ажилласан тав болон 10 дахь жил дээр нь багш нарын мэргэжлийг дээшлvvлнэ гэж байсан бол энэ жилээс эхлээд нэг, тав, 10 жилдээ ажиллаж байгаа багш нар мэргэжил дээшлvvлэхээр болсон.

Vvнтэй нь багшлах эрх нь хамт сунгагдаад явж байх юм. Өмнө нь багшлах эрх авах, мэргэжил дээшлvvлэх, зэрэг дэв авах нь тусдаа байсан бол vvнийг аль болох нэгтгэхийг зорьж байгаа. Нэг жилийг тодруулахад дөнгөж их сургуулиа төгссөн багш жилийн ажиллах эрхтэй сургууль дээр очно.

Тэгээд нэг жил ажиллаад манайд сургалтад сууж шалгалт өгөөд таван жил ажиллах эрхтэй болох юм. Тvvнийхээ хугацааг дуусмагц дахин ирж эрхээ таван жилээр сунгана. Арван жил ажилласан багш бол манайд ирж эрхээ сунгаад байх шаардлагагvй. Төрөлжсөн маягаар сургалтад хамрагдаад байж болно.

-Эхний нэг жил ажилласных нь дараа сургалтад суулгах болсон шалтгаан нь юу юм бол?

-Тухайн багш манай дээр сургалтад суухаас гадна 2, 3, 4 дэх жилдээ орон нутгийнхаа сургалтад хамрагдана. Шинэ багш таван жил тасралтгvй сургалтад сууж байгаа юм. Олон улсын практик байдаг юм билээ. Багш мэргэжлээр төгссөн хvмvvсийн 20 хувь нь эхний таван жилд энэ мэргэжлээ орхидог. Мэргэжил дээшлvvлэх сургалтаа чанартай хийх нь багш болоход нь туслах гол агуулгатай.

-Багшийн мэргэжил дээшлvvлэх институтээс орон даяар багш нарт “Хvvхэд бvрийг хөгжvvлэх технологи” хэмээх сургалт зохион байгууллаа. Энэ ажил хэзээнээс эхлээд дуусав?

-Энэ сургалт өнгөрсөн оны арваннэгдvгээр сард батлагдсан Багшийн хөгжил хөтөлбөрийн хvрээнд хийгдэж байгаа ажил юм. Уг хөтөлбөр 2016 он хvртэл vргэлжилнэ. Тэгээд дуусах юм биш л дээ. Энэ хугацаанд XXI зууны иргэнийг сургах гэж байгаа багшийн төлөвшил, хандлага, арга зvй ямар болсон байх вэ гэдгийг л тодорхойлж гаргах юм.

Хvvхэд бvртээ хvрч ажилладаг, хэн бэ гэдгийг нь таниулж чаддаг болох ёстой. Яг сургалтын vйл ажиллагаа өнгөрсөн хавраас эхэлсэн. Нийтдээ “Хvvхэд бvрийг хөгжvvлэх сургалтын технологи” сургалтад 26000 орчим багш хамрагдлаа. Ер нь манай байгууллагын зvгээс өнгөрсөн жилийн хугацаанд vндсэн vvрэг чиглэлийнхээ хvрээнд vндсэн сургалт, төрөлжсөн сургалт гээд сургалтуудыг зохион байгуулсан.

Тэр сургалтуудыг нийлvvлбэл давхардсан тоогоор 36 мянга орчим багшид хvрчихсэн байгаа. Нэг жилийн хугацаанд хийсэн ажил гэхэд энэ бага тоо биш. Өнгөрсөн жил БШУЯ боловсролын чанарын шинэчлэл хийе гэсэн том бодлогын хvрээнд хvvхэд бvрийг хөгжvvлье гэдэг програм дэвшvvлсэн.

Хvн бvхэн л хvvхдээ сайн хvн болоосой эрдэм боловсролтой, зөв хувь хvн болоосой гэж хvсдэг. Тэгэхээр хvн болгон л тэгж хvсч байгаа юм бол хvvхэд болгоныг л тэгж хөгжvvлье гэж байгаа юм.

-Өнөөдрийнх шиг сургуулийн хvрэлцээ муу нөхцөлд бvтэшгvй санаа гэх нь ч байна. Хvvхэд бvрийг хөгжvvлэхийн тулд багш хэрхэн ажиллах ёстой вэ?

-Хvvхэд болгоныг хөгжvvлье гэхээр салбарт ажиллаж байгаа хvмvvсээс бусад нь онц сургах тухай гэж бодоод байгаа юм. Ерөөсөө л онц сургаад л мундаг хvн болгох гээд байгаа юм шиг ойлгодог. Нэг ангид 40-50 сурагчтай ажиллаж байгаа багш vvнийг хийж чадахгvй, яаж хийж чадах юм гэсэн сөрөг хандлагатай тулгарч байсан л даа.

Гэхдээ хvvхэд болгонд сурах чадвар байдаг. Ерөөсөө сурч чаддаггvй хvvхэд гэж энэ хорвоо дээр байхгvй. Сурна гэхээр заавал эрдэм ном сурах гээд байгаа юм биш. Амьдралын ухаан, ном эрдэм, харилцаанд гэх мэтчилэн эцэстээ өөрөө зөв хvн болж төлөвшсөн байх ёстой. Тэгэхийн тулд хvvхэд бvрийг хөгжvvлэх багш нь өөрөө хөгжсөн байх ёстой.

Тиймээс л багш нарыг сургах сургалтуудын vйл ажиллагаа хийгдээд явж байна л даа. Ангид нь 50 хvvхэд байдаг ачаалалтай учраас гээд тэр багш өөрийнхөө ажлыг муу хийх тийм сэтгэлзvй багшид байж болохгvй. Хэрвээ бага ангийн багш бол жилийн турш тэр хvvхдvvдтэй ажиллана.

Бага ангийн багш бол тэр хvvхдvvдтэй хэрхэн ажиллахаа таван жилийн хугацаанд нь харах ёстой. Дунд ангид хичээл төрөлжөөд хими, биологи, физик, математик, гадаад хэл гэх зэргээр хуваагддаг. Тэдгээр багш нар тухайн ангид жилд 100-170 цагийн хичээл орж байгаа. Тvvгээрээ л харах ёстой. Тvvнээс өнөөдөр олдож байгаа 40 минутаар хязгаарлаад байх биш. Жилд оногдож байгаа цагаараа тэр багш ямар сэдвийг хоёр гурван цаг орохоо сонгоно.

-“Хvvхэд бvрийг хөгжvvлэх технологи” сургалтын vеэр зарим багш “Энэ сургалтаар ангийнхаа бvх сурагчийг ойлгосон хойно дараагийн сэдэв рvv орно. Ингэхээр манай хичээлийн програм өөрөө маш их агуулгатай. Жилийнхээ хугацаанд vзэх зvйлсээ амжих талаар асуудал гарах юм байна” гэж байсан. Энэ талаар юу хэлэх вэ?

-Бага боловсролын сургалтын хөтөлбөр шинэчлэгдэж байгаа. Vvнтэй холбоотойгоор сурах бичиг, багшийн заах барил, судлагдахуун агуулга нь бvгд шинэчлэгдэж байгаа. Ерөөсөө боловсролын салбарт хийгдэж байгаа боловсролын шинэчлэл гэхээр хэдэн багш нарыг сургаад болчихож байгаа асуудал биш л дээ.

Боловсролын салбарт ажиллаж байгаа багш ажилчид иргэдэд төрийн нэрийн өмнөөс боловсролын vйлчилгээ өгч байгаа. Тийм учраас vvнийг чанартай болгох талаар анхаарах хэрэгтэй. Агуулгууд нь багтахгvй хэтэрхий нvсэр байдаг гэдэг. БШУ-ын сайдын өнгөрсөн жилээс хойш яриад байгаа юм тэр.

Хичээлийн хөтөлбөр гээд жилийн эхэнд батлагддаг. Тvvнийг нь багш жилээ улиралд, улирлаа сард, сараа долоо хоногт, долоо хоногоо цагт хуваагаад ингээд тараачихсан хөтөлбөрийг багш төлөвлөчихсөн. Ангид байгаа 40, 50 хvvхэд ойлгоно уу vгvй юу ерөөсөө хамаа байхгvй. Дараагийнхаа сэдэв рvv орохоос өөр аргагvй болно доо.

Тvргэн ойлгодог арай хурдтай сэтгэдэг хvvхэд ангид 5, 6-хан байдаг тэд нь хvлээж аваад vлдсэн нь баяртай болоод л vлддэг. Тэгээд дахиад шинэ хичээл орж ирэх иймэрхvv байдлаар боловсролыг явж болохгvй гэж хэлээд байгаа юм. Олон жил хичээл заасан туршлагатай багшид өөрт нь багцаа байгаа шvv дээ.

Энэ сэдвийг заахад хvvхэд жаахан төөрдөг тийм болохоор хоёр цаг заана гэдэг ч юм уу. Vvнийг хvvхэд хурдан ойлгочихдог болохоор нэг цаг заана гэдэг ч юм уу хичээл орно. Сургуулийн, бие даасан байдлыг хөгжvvлье гэж байгаа. Багш хэрхэн заахаа өөрөө л мэддэг байг.

Тvvнээс хэн нэгэн дарга мэдээд ингэж тэгж заагаагvй байх юм бол чиний цалинг хаслаа гэдэг биш эцэстээ тэр хvvхэд тухайн хичээлээр олж авах мэдлэгээ жилийн төгсгөлд олж авсан байх ёстой. Тэр мэдлэгт хvргэж ойлгуулахын тулд багш өөрөө цагаа хуваарилах ёстой. Ийм байдал руу багшийн хийх гэж байгаа ажлыг өөрт нь заах эрх мэдлийг олгохгvй бол боловсрол өөрөө дампуураад байгаа юм.

-Хичээлийн агуулга, төрлийн талаар?

-Би юу хvсдэг, хэн бэ гэдгээ хvvхэд олж харах сонголттой байх ёстой. Өнөөдөр ахлах ангид 20 гаруй, дунд ангид 18, бага ангид арав гаруй хичээл орж байна. Энэ хvvхдийг асар их ачааллаж байна. Зарим хичээлийг нэгтгэж болмоор байгаа. Тухайлбал, Японд дунд анги төгстөл байгалийн ухааны хичээл гээд хими, биологи, физик, газарзvйн хичээлvvд нэг багц байдаг.

Тэгээд ахлах ангидаа ороод ирэхээр хvvхдvvд сонирхлоороо салдаг. Аль илvv ойлгоод байгаа хичээлээ дагадаг. Ер нь боловсролын салбарт хийх гээд шинэчлэлийг цогцоор нь хийх юм. Зөвхөн багштай биш эцэг, эхийг нь оролцуулаад бvх орчинд нь нөлөөлж ирээдvйд яаж зөв хvн болгох вэ гэдгийг хамтарч хийх болгож байгаа.

-Багш нар байсхийгээд л нэг шинэ сургалтын хөтөлбөр туршихад сурагчдыг төөрөлдvvлж байна гэж шvvмжилдэг?

-Багш нарын дунд нэг сайд нь гарч ирэхээрээ нэг хөтөлбөр бариад гарч ирдэг гэсэн яриа бий. Уг нь сайн тогтож ойлгох юм бол тухайн хөтөлбөрvvд бvгд багш нарт хэрэгтэй байгаа юм. Гадны зvйлийг авчирч хийгээд байна гэдэг тэндээс санаа аваад хичээлийг баяжуулаад хvvхдэд мэдлэг олгох гээд байгаа юм.

Заавал тvvнийг дага гээд байгаа юм биш. Нэг талаас багш нарын бидэнд яагаад өөрийн гэсэн юм байдаггvй юм бэ гэдэг нь зөв. Энэ бvхнийг судалж байгаад бид өөрийн гэсэн хөтөлбөртэй болмоор байна. Тэр нь улс төрөөс хамаараад байдаггvй. Мэдээж сурах бичиг солигдож байх ёстой.

Нийгэм өөрөө хөгжиж өөрчлөгдөөд байгаа биз дээ. Гэхдээ юм өөрчлөгдөхдөө хөгжиж өөрчлөгдөж байх ёстой уруудаж биш. Хvн рvvгээ хандсан зvйл чинь эргээд улсаа хөгжvvлнэ. Боловсролын салбарын шинэчлэл хийж байхад олон багш “Бид өмнө нь дандаа цаас руу хардаг байсан. Цаасанд зориулагдаж, цаасанд хөтлөгдөж ажилладаг байсан.

Одоо бид хvvхэдрvvгээ харж ажилладаг боллоо” гэж байлаа. Ингээд харахад боловсролын салбар том сууриараа хөдөлчихсөн. Сая хийсэн массыг хамарсан сургалтаар бид нийтээрээ нэг бодлогоор хаашаа харах, хаа хvрэх нь тодорхой боллоо. Тэр нь ерөөсөө сурагчид юм. Тэднийг хэн болгохоо цөмөөрөө харъя гэдэг том зvйл байсан.

Хvvхдийнхээ төлөө ажилладаг багш нар баярлаад “Өдөр ирэх тусам хvvхдvvдээ хайрладаг тэднээрээ бахархдаг боллоо” гээд ярьж байгаа юм. Багш хvн эцсийн бvлэгт мэргэжилдээ дуртай, мэргэжлээрээ бахархдаг байх ёстой. Тэгж байж л чин сэтгэлийнх нь хөг нь хөглөгдөх юм.

-26 мянган багш гэхээр манай улсын бvх ЕБС-ийн багш нар хамрагдсан гэсэн vг. Харин танай байгууллагын зvгээс багш бэлтгэдэг сургуулиудтай хэрхэн хамтарч ажиллаж байна?

-Манай vндсэн vvргийн ажил биш ч гэсэн бид МУБИС-тай харилцан санамж бичиг зураад хамтын ажиллагаатай байя гэж байгаа. Анхнаасаа багш гаргахдаа бас шинэчлэлийн бодлогыг ойлгох ёстой. Бид ирэх хавраас эхлээд төгсөх дамжааны оюутнуудад энэ сургалтуудаа хийж эхэлнэ.

Саяхан манай сургалтад МУБИС-ийн салбар 11 сургуулийн 50 орчим багш суусан. Тэгээд “Энэ маш хэрэгтэй сургалт юм байна. Оюутнуудтайгаа ч ингэж л ажиллах хэрэгтэй юм байна” гэж байсан. Багш бэлтгэж байгаа, давтан сургаж байгаа бид хамтдаа л боловсролын салбарыг хөгжөөсэй гэсэн нэг зорилготой.

Манайх бас ганцаараа хийгээд байдаг юм биш. Бид чинь 45-хан аргазvйчтэй. Тиймээс хvрээлэн, нийслэлийн Боловсролын газар, бусад зөвлөх багш, МУБИС-ийн багш нартайгаа хамтарч сургалтаа зохион байгуулдаг. Тэгэхэд хvмvvс БШУЯ-ны харьяа байгууллагууд өмнө нь хэзээ ч ингэж нэгдэж нэг ширээний ард сууж ажлаа хийж байсан удаа байхгvй гэдэг vгийг сонсож байсан.

Ж.Баярсайхан

Эх сурвалж: