-Хариуцлага тооцох тухай ярьж, хэн нэгнийг буруутгах гэж суухаар яг одоо л зөв шийдвэр гаргах цаг нь болж-

Дэлхий дахинд томуугийн дэгдэлт аюулын харанга дэлдэлж эхэллээ. Хүн төрөлхтөнд аюул учруулаад буй шинэ вирус, томууны дэгдэлт талын Монголыг ч тойрсонгүй. Сар шинийн өмнөхөн Баян-Өлгий аймагт дөрвөн тохиолдол илэрсэн нь үүнийг гэрчилнэ. Гахай, шувууны томуу шинэ “танил” биш. Одоогоос 3-4 жилийн өмнө манай улсад бүртгэгдэж байсан өвчин юм.

Томуугийн дэгдэлтийг олон жилийн дундажтай харьцуулахад 15 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа аж. Одоогийн байдлаар бүх томуу дэгдэлтийн байдалтай байгаа бөгөөд энэ нь хамгийн багадаа 45 хоног үргэлжлэх ажээ.

Харин энэ жил дэлхий нийтэд төдийгүй манай улсад томуугийн дэгдэлт оргилдоо хүрээд байгааг ХӨСҮТ-ийн Олон нийттэй харилцах албаны мэргэжилтэн Ч.Уртнасан ярьж байна. Түүний хэлж байгаагаар бол томуугийн дэгдэлтийг олон жилийн дундажтай харьцуулахад 15 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа аж. Одоогийн байдлаар бүх томуу дэгдэлтийн байдалтай байгаа бөгөөд энэ нь хамгийн багадаа 45 хоног үргэлжлэх ажээ.

Он гарсаар манай улсад H1N1 вирусын 54 тохиолдол илэрсэн байна. Одоогийн байдлаар манай улсад илрээд буй томуугийн тохиолдлууд хүндрээгүй бөгөөд эмчлэгдэж байгаа талаар албаны хүмүүс мэдээлж байгаа юм. Ер нь томуугийн тохиолдол манай орны баруун бүс нутагт илрэх нь түгээмэл байдаг гэнэ. Цөөхөн монголчуудад яг одоо учраад байгаа аюул нь юу вэ гэвэл импортын гахай, тахианы мах.

Хэдийгээр албаны хүмүүс зөв боловсруулж хэрэглэвэл амь насанд аюулгүй гэж байгаа боловч урд хөршид тахиагаараа хоол хийж идсэн хүн нас барсан тохиолдол бүртгэгдсэн. Тиймээс ч бид амь наснаас холуур гэж амгалан суух аргагүй болчихоод байна. Учир нь ганцхан жилийн дотор 50 сая хүн томуугаар эндэж байсан нь ямар хор хохиролтой өвчин болохыг гэрчилнэ. Эрчим хүч, хүнсний бүтээгдэхүүний хувьд 100 хувь гадаадаас хараат байдаг манай улсын хувьд энэ бол яах аргагүй аюулын харанга. Эдүгээ нийслэлд үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа ресторан, уушийн газрууд бүгд хятад гахай, тахианы махаар хоолоо хийдэг гэсэн эх сурвалжийн мэдээлэл  ч бий. Үүнээс харвал бид мөнгөө төлөөд өвчин худалдаж авч байгаа хэрэг.

Үхлийн аюултай импортын гахай, тахиаг бид амтархан зооглож байна гэсэн үг. Тиймээс ч импортын хүнсний бүтээгдэхүүн ялангуяа гахай, тахианы махыг хориглох цаг нь болжээ. Та бидэнд өдөр бүхэн рекламддаг америк тахиа ч өвчин тээж ирээгүй гэх баталгаагүй. Америк гэх шошготой боловч үнэндээ бол урд хөршөөс зөөвөрлөж буй зөвшөөрөлгүй “үхлийн вирусууд”-ыг яах вэ. Тиймээс гахай, шувууны томууны хор хөнөөл болон шинж тэмдэг, урьдчилан сэргийлэх аргын талаар дараах нийтлэлийг бэлтгэлээ.

Ганцхан жилийн дотор 50 сая хүн томуугаар эндэж байжээ

Томуу буюу Influenza нь халуурах, толгой өвдөх, булчин шархирах, ядрах, хамар тагжрах, хоолой өвдөх, ханиалгах зэрэг шинжээр илэрдэг, амьсгалын замын вируст цочмог халдвар. Ханиалгах нь илүү хүнд явцтай, удаан үргэлжлэх хандлагатай. Бусад шинж тэмдэг нь ихэнх тохиолдолд 2-7 хоногийн дотор өөрөө илааршдаг. Алаг цоог өвчлөлийг нь вирус судлалын шинжилгээгээр л баталгаажуулах боломжтой бөгөөд дэгдэлт болж буйг голдуу эпидемиологийн төрхөөр нь л тодорхойлдог.

Тухайлбал, 1918 онд  ганцхан жилийн дотор 50 сая гаруй хүн томуугаар эндсэн гэж тооцдог.

Тиймээс томууг эмнэлзүйн төрхөөр нь амьсгалын замын вируст бусад цочмог халдвараас ялгахад төвөгтэй. Дотор муухайрах, бөөлжих, суулгах зэрэг хоол боловсруулах замын шинж тэмдэг илрэх нь ерөнхийдөө ховор боловч, сургуулийн насныхны дунд дэгдсэн томуугийн В, болон А(H1N1) вирусын халдварын үед өвчлөгсдийн 25  хүртэл хувьд нь хоол боловсруулах замын шинж бүртгэгдэж байсан тохиолдол бий.  Томуугийн жил бүрийн дэгдэлт нь богино хугацаанд олон хүнийг хамран өвчлүүлж, ноцтой хүндрэл, ялангуяа уушгины үрэвсэлд хүргэдгээрээ нийгмийн эрүүл мэндийн анхаарал татсан асуудал болдог.

Түүнээс гадна томуугийн вирусын гадаргуугийн эсрэгтөрөгчийн хувьсал нь дэлхий нийтийг хамарсан цартахал (1918, 1957, 1968 оны пандеми) үүсгэдэг байна. Улмаар  олон сая хүний амь насанд хүрдэг аюултай.  Тухайлбал, 1918 онд  ганцхан жилийн дотор 50 сая гаруй хүн томуугаар эндсэн гэж тооцдог. Томуугийн жил бүрийн дэгдэлтийн үед гарах эндэгдэл нь өндөр настан, зүрх, уушги, бөөр, бодисын солилцооны архаг хууч өвчтэй, дархлааны дуталтай хүмүүст ихэвчлэн тохиолддог. Жилийн тухайн цаг, улиралд бүртгэгддэг олон жилийн дундаж эндэгдлээс томуугийн улмаас давсан эндэглэл (excess mortality - нэмэлт эндэгдэл) нь томуугийн вирусын төрхөөс хамаардаг. Ер нь томуугаас улбаалан нэмэгдэх эндэгдэл дэлхийн хэмжээнд жил бүр ойролцоогоор нэг саяд хүрдэг гэж тооцдог.

Томуугийн ихэнх дэгдэлтийн үед нас барагсдын 80-90 хувь  нь 65-аас дээш насныхан байдаг. Харин 1918 оны цартахлын үед идэр насныхан илүү эндсэн байна. Амьсгалын замын вируст цочмог халдварын үед эмчилгээнд салицилатын бүлгийн эм хэрэглэх нь ТМС, элэгний гэмтэл хавсарсан рейн хамшинж (Reye syndrome) хэмээх ховор тохиолдох хүндрэлд хүргэх нь бий. Аж үйлдвэржсэн орнуудад томуугийн эпидемиологийн төрх харьцангуй сайн судлагдсан боловч, хөгжиж буй орнууд дахь энэ өвчний тухай мэдээлэл хомс хэвээр байсаар байна.

Африк тивийн зарим оронд ойрмогхон бүртгэгдсэн томуугийн томоохон дэгдэлтүүд, Тайландад хийсэн судалгаа нь томуу өвчний эрүүл мэндийн болон нийгмийн үр дагавар нь хөгжиж буй орнуудад аж үйлдвэржсэн орнуудынхаас нэг их ялгаагүй юм байна гэсэн дүгнэлт хийх бололцоог бидэнд өгч байна. Өвчний эхэн үед хамар, залгиураас авсан арчидаснаас эсийн өсгөвөр болон тахианы үр хөврөлд вирус ялгах, мөн сорьцод вирусын эсрэгтөрөгч  юм уу, вирус өвөрмөц нүклейн хүчил илрүүлэх аргаар томуугийн оношийг баталгаажуулдаг. Мөн томуугийн тодорхой вирусын эсрэг биеийн таньцыг хос ийлдсэнд тодорхойлох өвчний вирус судлалын оношийг тавьдаг байна.

Гахайн томуу гэж юу вэ

Гахайн томуу гэдэг нь гахайн халдвар өндөртэй, амьсгалын замын өвчин бөгөөд гахайн томуугийн А вирусаар үүсгэгддэг. Өвчлөл өндөртэй ч, үхэл багатай (1-4 хувьд) өвчин. Гахайн дунд агаар дуслын, шууд болон шууд бус хавьтлын замаар шинж тэмдэггүйгээр явагдаж, вирус тээгч гахай халдварыг дамжуулна. Гахайн дунд уг өвчний дэгдэлт жилийн бүх улиралд гарч, намар, өвлийн улиралд зарим бүс нутагт ихэсдэг байна.

Хэдийгээр одоогийн гахайн томуугийн хүний өвчлөл гахайн дунд байгаа томуутай шууд холбоотой гэдгийг бүрэн тогтоогоогүй байгаа ч гэсэн өвчтэй, өвчний сэжигтэй гахайтай харьцаж ажиллахгүй байх, өвчний шинж тэмдэг илэрсэн бол мал эмнэлгийн газарт яаралтай мэдээлэх хэрэгтэй

Дэлхийн олон улс оронд гахайн томуугийн эсрэг вакцинаар гахайг тогтмол вакцинжуулдаг байна. Гахайн томуу нь ихэвчлэн H1N1 вирусын дэд хэвшинжээр үүсгэгддэг. Гэхдээ бусад дэд хэвшинжүүд гахайн дунд эргэлтэд байдаг. Тухайлбал,  H1N2, H3N1, H3N2 гэх мэтчилэн. Гахай нь шувууны болон хүний улирлын томуугийн вирусаар халдварлаж болно. Гахайн H3N2 вирусыг анх хүнээс гахайнд халдварласан гэж үздэг. Зарим тохиолдолд гахай нэг зэрэг нэгээс олон төрлийн вирусын халдвар авч болох бөгөөд энэ тохиолдолд эдгээр вирусын генүүд холилдох боломжтой. Үүний улмаас олон эх үүсвэрийн ген холилдсон, томуугийн “reassortant” вирус үүсч болно. Хэдийгээр гахайн томуугийн вирус ердийн үед зөвхөн гахайг өвчлүүлэх боловч заримдаа тэдгээр нь төрөл зүйлийн саадыг давж хүнийг өвчлүүлж болно.

Гахайн томуу өвчний вирусыг анх 1930 онд гахайнаас ялгаж авсан. Гахайн томуугийн хүний өвчлөлийн тохиолдол анх 1976 онд АНУ-д 200 гаруй хүн өвчлүүлж, нэг хүн нас барсан, 1988 онд нэг тохиолдол бүртгэгдэн, нас барсан байна.  Хэдийгээр одоогийн гахайн томуугийн хүний өвчлөл гахайн дунд байгаа томуутай шууд холбоотой гэдгийг бүрэн тогтоогоогүй байгаа ч гэсэн өвчтэй, өвчний сэжигтэй гахайтай харьцаж ажиллахгүй байх, өвчний шинж тэмдэг илэрсэн бол мал эмнэлгийн газарт яаралтай мэдээлэх хэрэгтэй. Ихэнх хүмүүс өвчтэй гахайтай удаан хугацаанд ойрхон ажилласнаас халдвар авсан байдаг. Мал төхөөрөх болон маханд боловсруулалт хийх үйл ажиллагааны үед эрүүл ахуйн, ариун цэврийн дэглэмийг чанд сайн сахих нь халдвараас сэргийлэхэд маш чухал юм.

Гахайн томуугийн вирус нь гахайн мах болон түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүнээр дамжсан тохиолдол одоогоор бүртгэгдээгүй байна. Вирус нь спиртийн төрлийн халдваргүйжүүлэх бодисууд, хлорт нэгдлүүд, альдегидүүд, нарны хэт ягаан туяа зэрэгт мэдрэг, хатаах буцалгахад амархан идэвхээ алдаж үхдэг. Энэ чанарууд нь ариун цэврийн урьдчилан сэргийлэлт хийхэд ач холбогдолтой.  Мэдээж хүмүүсийн дунд хамгийн түгээмэл байдаг асуулт бол хоол хүнснээс хэрхэн халдварлах явдал. Тэгвэл зөв боловсруулж, чанаж болгосон гахайн мах, бусад бүтээгдэхүүнийг хэрэглэхэд гахайн томуу халдварласан тохиолдол гараагүй. Гахай болон бусад амьтны махыг боловсруулах удирдамжид заасан 160°F/70°C-т махыг болгоход гахайн томуугийн вирус идэвхгүйждэг. Гэхдээ урд хөршид гарсан шувууны ханиадны тохиолдлыг мартаж болохгүй.

Зургаан тахианыхаа хоёроор нь хоол хийж идээд нас баржээ

Шувууны томуугийн А хүрээний H7N9 халдварын хүний өвчлөлийн лабораториор батлагдсан нийт 209 тохиолдол илэрч түүнээс 55 нас баралтыг ДЭМБ-д мэдээлжээ.  Нийт тохиолдлын тоонд Тайпейн өвчний хяналт, сэргийлэлтийн төвөөс мэдээлсэн хоёр  тохиолдол, Хонконгоос мэдээлсэн гурван тохиолдол тус тус багтсан байна.

БНХАУ-д бүртгэгдэж буй шувууны гарвалтай томуугийн A(H7N9) халдварын хүний өвчлөл сүүлийн нэг сарын дотор эрс нэмэгдэж 2014 оны нэгдүгээр сарын 20-ы байдлаар  БНХАУ, Тайвань, Хонконгод бүртгэгдээд буй нийт тохиолдол нь 241 болж, тэдгээрийн 53  нь буюу 22 хувь нь нас бараад байна.  A(H7N9) вируст халдварын хүний өвчлөл нь алаг цоог өвчлөл хэлбэрээр тархаж буй бөгөөд хүнээс хүнд дамжин тархсан тохиолдол бүртгэгдээгүй байна.

Ихэвчлэн  60-аас дээш насныхан өвчлөлд илүү өртөж байгаа бөгөөд бараг бүх насны бүлэгт эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 3-5 дахин илүү өртөж буй ажээ. Харин энэ оны хоёрдугаар сарын 1-ний байдлаар шинээр зургаан тохиолдол нэмж бүртгэгдсэн байна. Үүнээс нэг тохиолдол нь нас баржээ. Энэ жилийн өвчлөгсдийн дотор шувуутай харьцсан буюу хүнсэндээ шувууны мах хэрэглэсэн хүмүүс давамгайлж буй тул өвчлөл их гарч буй мужуудад амьд шувууны захуудыг хаах арга хэмжээ авч байна.Гэхдээ  халдвар хүнээс хүнд дамжиж буй нь одоогийн байдлаар нотлогдоогүй байгаа юм. H7N9 вирус нь анх хүнд 2013 онд мэдэгдсэн байна. Шинж тэмдэг нь халуурах, ханиалгах, хангалттай амьсгалахад бэрх.

Халдварлах чанар нь амьсгалын замаар ноцтой өвчин болон зарим тохиолдолд үхэлд ч хүргэдэг. Хятадын мэргэжилтнүүд амьтан болон хүний эрүүл мэндэд энэ асуудал нь хэр хортой талаар судалж байна. Бохир заваан орчиноос эсвэл тэжээвэр шувуунаас халдвар авсан хойноо холбогдсон хүмүүсээс энэ вирусны талаар судалгаа авч байна. Одоогоор H7N9-оос урдчилан сэргийлэх вакцин байхгүй байгаа тухай өнгөрсөн нэгдүгээр сарын 31-нд мэдээлжээ.

Хятад улсад байгаа жуулчид болон тэнд амьдарч байгаа гадны иргэдэд амьтадаас хол байx, хувийн ариун цэвэр, эрүүл ахуйг сахиж гараа байнга угаахийг зөвлөж байгаа юм.  Бээжин хот- Хятадын дөрвөн  бүс нутагт таван  иргэн H7N9 буюу шувууны ханиадны халдвар авсан талаар мэдээлжээ. Тодруулбал,   73 настай шувууны фермийн эзэн бие нь эрс муудан эмнэлэгт ирсэн байна. Энэ тохиолдол нь 2014 оны  хоёр  дахь тохиолдол байсан ажээ.  Үүнээс хойш ахин хоёр тохиолдол илэрсэн байна. Тухайлбал, 66 настай эрэгтэй гэртээ зургаан таxиатай байсан бөгөөд бие нь эрс муудахаасаа өмнө хоёроор нь хоол хийж идсэн байна. Мөн өөр нэг тохиолдол нь 63 настай Юүян хотоос ирсэн эмэгтэй гэрийн ойролцоох дэлгүүрээс таxиа худалдан авсан байна.

Харин томуугийн гахайн гарвалтай A(H3N2) вирусийн шинэ хувилбар 2011 оны долдугаар сараас эхлэн АНУ-д бүртгэгдэж эхэлжээ. Уг  вирусыг A(H3N2)  гэж тэмдэглэх болсон  тухай бид өмнө нь мэдээлж байсан. A(H3N2)  вирус нь томуугийн цар тахлын A(H1N1)  вирусын М ген агуулдаг тул гахайнаас хүнд дамжин халдах чадвартай болсон гэж судлаачид үзэж байгаа юм.

Ханиад хаалга тогшиж эхэллээ

XVII жарны модон морин жил гарсанаас хойш Монголд мал, амьтаны гоц халдварт шүлхий өвчин гарч, зүүн аймагт хөл хорио тогтоогоод байгаа билээ.

40-50 настай гурван  хүний биеийн байдал тогтвортой байгаа гэнэ. “Ханиад хүндэрч, эдгэхгүй байна” хэмээн эмнэлэгт хандсан тэднээс вирусын шинжилгээ авч, ХӨСҮТ-д шинжлүүлэхэд H1N1 вирус болохыг нь илрүүлжээ.

Түүнээс гадна өмнөд хөршид шинэ он гарсанаас хойш H1N1 хэлбэрийн ханиад дэгдэж эхэлсэн. Өнгөрсөн зун Белариусаас эхэлсэн “гахайн томуу” Европ руу ч халдаад байгаа талаар дэлхий нийт мэдээлж байна. Тэгвэл  өнгөрсөн даваа гарагт  H1N1 вирусын халдвар авсан хүмүүсийг тусгаарлалаа гэсэн мэдээлэл гарч эхэлсэн. Өчигдөр зарим сайтын мэдээлснээр  Улсын III төв эмнэлэгт H1N1-ийн халдвартай гурван хүнийг тусгаарлан эмчилж байгаа талаар дурьдсан байсан.

Тус мэдээлэлд  “40-50 настай гурван  хүний биеийн байдал тогтвортой байгаа гэнэ. “Ханиад хүндэрч, эдгэхгүй байна” хэмээн эмнэлэгт хандсан тэднээс вирусын шинжилгээ авч, ХӨСҮТ-д шинжлүүлэхэд H1N1 вирус болохыг нь илрүүлжээ.  “Томуу, томуу төст өвчнөөр өвчлөгсөд олон жилийн дунджаас давж, дэгдэлтийн байдалтай боллоо” хэмээн Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвөөс сэрэмжлүүлж байна. Тиймээс аймаг, дүүргүүдийн Эрүүл мэндийн нэгдлүүдэд томуугаас сэргийлэх арга хэмжээг эрчимжүүлж, ханиад томуутай өвчтөнүүдэд үзүүлэх тусламж үйлчилгээг өргөжүүлэхийг даалгажээ. H1N1 нь 2009 онд дэлхийн олон оронд цар тахал хэлбэрээр дэгдэж, олон хүний аминд хүрсэн. Манай улсад ч тухайн үед БНХАУ-аас “айлчилсан” H1N1-ээр 20-иод хүн нас барсан удаатай.

Харин энэ удаа Цагаан сарын өмнө Баян-Өлгий аймагт энэ өвчнөөр цөөнгүй хүн өвчилсөн бол одоо нийслэлд гараад байгаа нь дахин цар тахал гарч болзошгүйг харуулав. Эдүгээ дэгдэж буй ханиад томууг үүсгэгч нь А хүрээний H1N1, H2N3, В хүрээний вирус аж” хэмээн бичсэн байсан. Тиймээс бид ОБЕГ-аар орж, холбогдох хүмүүсээс H1N1 вирусын дэгдэлтийн үед ямар арга хэмжээ  авч ажиллах гэж байгаа талаар тодруулсан юм. ОБЕГ-ын Олон нийттэй харилцах хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн Н.Дуламсүрэн “H1N1 вирусаар өвчилсөн хүн манайд гараагүй байна.

Цахим сайтуудаар энэ вирусаар хүн өвчилсөн гэсэн мэдээлэл гараад байна билээ. Бид ЭМЯ руу албан бичиг явуулж, хариуг нь авсан. Яамны зүгээс H1N1 вирусаар хүн өвчлөөгүй. А хүрээний томуу гэдэг нь тогтоогдсон. Тиймээс бид шүлхий гарсан зүүн гурван аймагт анхаарлаа хандуулж ажиллаж байна” хэмээн мэдэгдсэн юм. Ер нь бол ХӨСҮТ-өөс ч гэсэн адилхан мэдээлэл өгч байгаа юм. Ямартай ч одоохондоо H1N1 вирусын ханиад манай улсад орж ирээгүй, хүмүүс өвчлөөгүй байгаа гэдгийг албаны хүмүүс хэлж байна. Гэхдээ өмнөд хөршид H7N9 төрлийн шувууны ханиадаар олон хүн өвчилж, эхнээсээ нас барж байна.  Мөн H1N1 вирусын дэд хэв шинжээр үүсгэгддэг вирус буюу “гахайны ханиад” ч хажуу хавирганаас хатгаж эхэлсэн.  Манайх шиг өмнөд хөрш рүүгээ байнга явдаг улсад удахгүй ханиад хаалга тогших байтугай хойморт гарах энүүхэнд байна.

Хариу арга хэмжээ авч эхэлжээ

ОБЕГ-аар орсоны дараа манай сурвалжлах хэсэг Мэргэжлийн хяналтын Ерөнхий газраар орж, импортоор орж ирж байгаа гахай, шувууны маханд ямар хяналт тавьж байгаа талаар тодруулах гэсэн боловч холбогдох мэргэжилтэн нь эзгүй байв.

Одоогоор манай улс шувуу, гахайны махыг хяналттайгаар оруулж байгаа. Улсын мал эмнэлгийн ариун цэврийн лабораторид шинжилгээ хийгээд, түүнийхээ дараа оруулж байна.

Тиймээс бид холбогдох мэргэжилтэн болох н.Бэх-Очиртой утсаар холбогдож, зарим зүйлийг тодруулсан юм. Ерөнхийдөө манайхан элдэв вирус дэгдэж байгаатай холбогдуулан Замын-Үүд дэх боомт дээр очиж, хяналт шалгалтаа чангаруулан ажиллаж байгаа аж. Тэрбээр “Шувууны томуу, шүлхий, бусад халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх хариу арга хэмжээг Замын-Үүд дээр авч хэрэгжүүлж байгаа. Би энэ ажилтай нь танилцаад явж байна. Одоогоор манай улс шувуу, гахайны махыг хяналттайгаар оруулж байгаа. Улсын мал эмнэлгийн ариун цэврийн лабораторид шинжилгээ хийгээд, түүнийхээ дараа оруулж байна.

Одоохондоо ямар нэгэн сэжигтэй тохиолдол илрээгүй байна. Ерөнхийдөө манай хяналт, шалгалт үргэлжилнэ. Манай улс гахайн өөхийг Европын орнуудаас болон Солонгосоос авч байгаа. Сая мөн БНХАУ-аас тодорхой хяналт дор, шүлхий өвчин гараагүй, эрүүл бус нутагт байрлах гурван үйлдвэрээс авахаар болсон. Шувууны мах, махан бүтээгдэхүүнийг мөн БНХАУ-ын чанарын хяналт, шалгалт, хорио цээрийн Ерөнхий газраас баталгаа гаргасан нэг үйлдвэрээс авч байгаа. Өөрөөр хэлбэл, чөлөөтэй, дуртай газраасаа мах авч, оруулж ирэхийг болиулсан. Хяналтад орсон, эрсдэлийн үнэлгээ хийгдсэн бүтээгдэхүүнийг авч байна.

Одоогоор манай улс руу Замын-Үүд,  Алтанбулаг боомтоор л гахай, тахианы мах, махан бүтээгдэхүүн нэвтэрч байгаа. Европын орнуудаас орж байгаа нь Алтанбулаг боомтоор, Хятад, Солонгосоос ирж байгаа нь Замын-Үүд боомтоор нэвтэрч байна. Энэ хоёр боомт дээр хяналт гаргаад, шаардлагатай бүх арга хэмжээг авч ажиллаж байгаа” хэмээн ярьсан юм.

Ямар ч байсан манай улс шаардлагатай арга хэмжээг авч ажиллаж эхэлсэн бололтой. Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газрынхан ч гэсэн өөрсдөө хамаарах ажлаа хийж эхэлсэн гэдэг мэдээлэл өглөө. Дээрээс нь баталгаатай, өвчлөлийн бүсээс хол байгаа үйлдвэрээс тахиа, гахайны махаа авч эхэлсэн учраас эрсдэл буурах нь тодорхой. Гэхдээ л манайхан танил талаа ашиглаад, нууцаар оруулж ирж мэдэх л хүмүүс шүү дээ. Анхаарахад илүүдэхгүй л байх.

Эрүүл мэндийн яамнаас "Тамифлу" тарааж эхэлжээ

Өчигдөр ЭМЯ-ны удирдлагууд цахим хурал хийсэн юм. Хурлын үеэр  H1N1-ийн халдварын талаар товч мэдээлэл хийлээ.  Нэгдүгээр сарын гурав дахь долоо хоногоос H1N1, H3N2 болон В вирус зэрэг гурван төрлийн үүсгэгчтэй томуугийн дэгдэлт явагдаж эхэлсэн.

Энэ нь амбулаторийн үзлэгийн 9-10 хувийг эзэлж, хэвтэн эмчлүүлэгчдийн 10-14 хувийг амьсгалын замын өвчний хүндрэл, уушгины хатгалгаа өвчин эзэлж байна. Жирэмсэн эмэгтэйчүүд, бага насны хүүхэд, өндөр настан илүүтэй өвчлөх хандлагатай гэдгийг онцлон сануулсан юм.

Шадар сайд Д.Тэрбишдагва  болон түүний харьяаны МХЕГ-ынхан дорвитой арга хэмжээг авахгүй цалгардсаар суух юм биш биз

Томуугийн дэгдэлт явагдаж байгаатай холбоотойгоор Эрүүл мэндийн сайдын тушаалаар "Тамифлу" эмийг аймаг, нийс­лэлийн ЭМГ, лавлагаа төвүүд, нэгд­сэн эмнэлэг, амаржих газ­руудад хуваарилан хүргүүлжээ. Мөн зайлшгүй шаардлагатай тохиолдолд эмнэлгүүд ор нэмж ажиллуулах бэлэн байдлыг хангаж байгаа талаарх мэдээллийг өглөө. Томуугийн өвчлөл нэмэгдсэнтэй холбогдуулан тус аймгаас харьяа эмнэлгүүддээ зөвлөмж хүргүүлсэн бөгөөд уг зөвлөмжид 0-2 насны бүх хүүхдийг гэрийн идэвхитэй эргэлт хийн, шаардлагатай хүүхдэд гэрээр эмчилгээ хийхийг зөвлөсөн аж. Одоогоор 1367 хүүхдийг уг үйлчилгээнд хамруулжээ. Тэдний 14.8 хувь нь томуу, томуу төст өвчлөлтэй байсныг илрүүлж, эмчилсэн байна.

Ямар ч байсан дотоодод шаардлагатай арга хэмжээ авч, эм тариаг ч нөөцөлж, тарааж эхэллээ. Одоо манай хил, гаалийн хяналт шалгалт ямар байхаас шалтгаалж, гахай, шувууны ханиад Монголд орж ирэх эсэх нь шийдэгдэх нь. Албаны хүмүүс ингээд л зөрүүтэй байр суурь илэрхийлээд байна. Хянаж шалгах хэсэг нь вирус тархаагүй, гараагүй гэж байгаа хэдий ч салбарын яамнаас нь эм тан тарааж, илэрсэн гэдгийг нь хэлээд байна.

Ямартай ч эцэст нь сануулахад аюулын харанга дэлдсэн томуугийн вирус хаалгаар ороод хойморт гарахыг завдаж, нөхцөл байдал Монголд төдийгүй дэлхий дахинд түгшиж байхад Шадар сайд Д.Тэрбишдагва  болон түүний харьяаны МХЕГ-ынхан дорвитой арга хэмжээг авахгүй цалгардсаар суух юм биш биз. Энэ бол хэн нэгний хариуцлагагүй шийдвэр, ганц нэг албан тушаалтантай холбоотой асуудал бус. Цөөн хэдэн монголчуудыг хүйс тэмтрэх, үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөх асуудал. Тиймээс дарга нар нэр цэвэр үлдэж, цэргүүд нь шийтгүүлдэг жишгээр, хариуцлага тооцох тухай ярьж, хэн нэгнийг буруутгах гэж суухаар яг одоо л зөв шийдвэр гаргах цаг нь болсон.

Х.Өнөржаргал, Н.Болд

/Монголын мэдээ/