"Ноёнтой өстэй хүн толгойгүй, нохойтой өстэй хүн хормойгүй" гэж үг бий.

Тэгвэл яг үунтэй адил үйл явдал Цагдаагийн байгууллагад өрнөөд байна. Учир нь Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжин Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга, бригадын генерал Б.Билэгт хоёрын хооронд эхлэл төгсгөл нь мэдэгдэхгүй дайн дэгдээд багагүй хугацаа өнгөрч байгаа юм. Гэвч өнгөрсөн хугацаанд энэ тухай тэдний хэн хэн нь ам нээгээгүй бөгөөд Хууль зүйн сайд олон нийтийн сүлжээгээр дамжуулан өөрийнх нь дор ажиллаж буй нөхөд дотор хийсэн ажлыг нь дэмждэггүй новш байна хэмээн нэг бус удаа жиргэснийг эс тооцвол асуудал нэг хэсэгтээ нам гүм байлаа.

Тэгвэл өнгөрсөн долоо хоногт Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжин энэ яриаг баталж тэр ч бүү хэл "Тэр хүн анх намайг дэмжинэ гэсэн атлаа одоо болохоор миний эсрэг элдэв ажиллагаа явуулаад байна" гэсэн үгтэй хамт "ЦЕГ-ын дарга нь ийм үл бүтэх бодолтой байгаа учраас түүний дор ажиллаж байгаа нөхөд Хууль зүйн сайд дээрээ хүртэл гүйцэтгэх ажиллагаа явуулж байна шүү дээ. Би үүнийг маш тэвчээртэй харж байгаа" гэсэн үгийг хэвлэлийн хуудсаар дамжуулан Б.Билэгт тэргүүтэй Монгол Улсын цагдаагийн байгууллагын нийт бие бүрэлдэхүүнд ил тодоор хаяглаж орхилоо.

Ингэснээр сайд Х.Тэмүүжинтэй аймшиггүйгээр тэрсэлдэж, хэлсэн үгийг нь нохой мэт дагаагүй бригадын генерал ажилгүй хоцрох нь тодорхой боллоо. Бас үүнийг дагаад тус салбарынхан бужигнаж, ганцхан Б.Билэгт гэдэг хүнд найдвар тавин ажиллаж байсан зарим нь "За одоо мань хүн яаж ч хичээгээд энэ суудалд тэсэхгүй. Иймээс дараагийн ажил минь юу байх билээ. Дарга хэн болох бол" хэмээн өөр хоорондоо ярьцгаахын хамт Х.Тэмүүжингийн эхлүүлсэн шинэчлэлийг ч бас утга учир нь олдохгүй юм хэмээн сэмхэн шивнэж аяархан шүүмжилж байгаа юм. Үнэндээ Х.Тэмүүжин сайд ажлаа авсан даруйдаа энэ салбарт томоохон шинэчлэл хийх хэрэгтэй хэмээн ярьсан. Тухайн үед залуу сайдын зоригтой үгэнд олон хүн найдлага тавьж бүх зүйл сайхан болно хэмээн итгэл найдвар тавьж байсан ч тун удалгүй барагтай зүйлд олон юм яриад байдаггүй энэ салбарынхан зовлонгоо тоочиж эхэлсэн билээ. Эдгээр хүмүүсийн хүчтэй төлөөлөл нь яах аргагүй Б.Билэгт тэргүүтэй цагдаа, хүчний байгууллагынхан байв.

Учир нь Х.Тэмүүжин сайдын шинэчлэл хамгийн түрүүнд цагдаагийн байгууллагаас эхэлсэн бөгөөд энэ тухай сийрүүлбэл, тэрбээр дүүргүудийн цагдаагийн хэлтсийг нэг, хоёрдугаар хэмээн жижиглэж хуваасан. Зуун мянган хүн тутамд нэг байхаар тогтсон нь зөв. Үүнтэй хэн ч маргаагүй. Төрийн үйлчилгээ түмэндээ ойртлоо хэмээн талархсан. Гэвч өнгөрсөн жилийн өдийд эхэлсэн түүний шинэчлэл байр савыг нь урьдчилан бэлтгээгүй, хүмүүстээ энэ тухай тодорхой ойлголт өгч чадаагүй зэргээс болсон уу ямартай ч дүүргүүдийн Цагдаагийн хэлтэс л гэхэд хөрөнгө бэлтэйхэн айлын үүдний амбаараас жижигхэн өрөөнд пшрээ сандлаа зэрэгцүүлж тавьсан хэцүүхэн байдалд ажлаа эхлүүлж байсан. Тодруулбал, Сонгинохайрхан дүүргийн Цагдаагийн хоёрдугаар хэлтсийнхэн л гэхэд "Цамбагарав" үйлчилгээний төвийн ард Замын цагдаа, прокурор нь байрладаг байсан хоёр давхар жижиг байшингийн нэг буланд төвхнөж, уртаашаа 5-6 зургаан өрөөнд үйл ажиллагаа' явуулж байсан юм.

"Тухайн үёд сурвалжлага хийхээр ороход цагдаа нар хүнд нөхцөлд ажиллаж байгаагаа хэлж, бүхэл бүтэн дүүргийн Цагдаагийн хэлтэс атлаа байр сав байхгүй. Хүмүүсээс байцаалт авах гэхээр тусгай өрөөгүй учраас бараг машиндаа сууж байцаах нь холгүй байна. Иймээс дарга нараараа дамжуулан ЦЕГ-ын даргад хэлүүлж байна. Гэхдээ ямар арга хэмжээ авахыг мэдэхгүй хэмээн бухимдаж байсан юм. Мөн шилэн цонхтой жижүүрийн өрөөнд хүртэл баахан цагдаа зэрэгцээд суучихсан "Байцаалт явуулах гэсэн өрөө алга байна. Өрөө сулрахыг хүлээгээд..." хэмээн сууж байсан. Мөн Сүхбаатар дүүргийн Цагдаагийн хэлтэс л гэхэд бас хоёр хуваагдсан бөгөөд нэг нь хуучин байрандаа үлдэж нөгөө нь Дамбадаржаагийн эцсийн буудалд нэг давхар тагзанд байрлаж байсан юмдаг. Мэдээж энэ тухай цагдаа нар нь Б.Билэгтэд өнгөтөөр ярьж, тэрбээр сайдынхаа эхлүүлсэн ажлыг энэ мэт шүүмжилсэн байж болох талтай.

Иймээс тэрбээр өнөөдөр шинэчлэлийг эсэргүүцэгч болоод ширээ сандлаасаа буухад хүрсэн байхыг үгүйсгэх аргагүй. Тэгвэл өдгөө хууль зүйн салбарт хийж буй яг ийм өнгө төрхтэй шйнэчлэл дүүргүүдийн шүүхүүдэд давтагдаж байна. Баянзүрх дүүргийн шүүх Сүхбаатарынхтай, Хан-Уул дүүргийн шүүх Баянгол, Сонгинохайрханы шүүхтэй нэгдэж тойргийн нэртэй болсон учраас бөгс эргэх зайгүй шахам өрөөндөө "Би наашаа. Та цаашаа. Би гарахаар чи зөрөөд ор" гэсэн маягтай ажлаа хийцгээж байна билээ. Шүүхийнхэн ч энэ байдалд бухимдаж, "Бид шинэчлэлийг үгүйсгээгүй. Хамгийн гол нь бэлтгэл ажил" гээд бухимдаж байсан. Хамгийн ноцтой нь Х.Тэмүүжин сайдын хийж буй энэ мэт шинэчлэлийн хүрээнд жирийн иргэд хохирч байгааг хэлэх хэрэгтэй.

Тодруулбал, байцаалт өгч буй иргэд. Хэдхэн хоногийн өмнө танил маань Баянзүрх дүүргийн шүүх /шүүх нэгдэхээс өмнө тэрбээр Сүхбаатар дүүргийн шүүхэд очдог байсан гэнэ./-д очиж цагаа бүртгүүлсэн юм байна. Гэтэл давчуухан өрөөнд дөрөв таваараа суух шүүгчийн туслах сэтэртэй хэдэн нөхөр "Энэ ямар хэргээр орсон юм. Ёооё би лав үхэж байсан ч ийм хэрэг хийхгүй" гээд шав шув хийгээд байсан гэнэ. Энэ нь ч түүний сэтгэл зүйд нөлөөлж "Тийшээ орохоос халширмаар. Чи юу гэж бодно. Тэр хүмүүсийн ярьдаг хэлдэг зүйл нь..." хэмээн бухимдаж байсан. Иймээс Х.Тэмүүжин тэргүүтэй хүмүүсийн эхлүүлсэн хууль зүйн шинэчлэлийн томоохон хэсэг нь энэ буюу хүмүүсийнхээ толгойг цэнэглэх, хэдийгээр хэрэг хийсэн ч гэсэн хүн гэдэг утгаар нь харилцах ёс зүйгээс эхэлмээр байгаа юм. Магадгүй зарим том хүнд энэ мэт нь жижиг асуудал байж болох ч энэ бол хууль зүйн салбарт хийх ёстой хамгийн том шинэчлэл гэдгийг онцлох хэрэгтэй.

Түүнчлэн Х.Тэмүүжингийн салбартаа хийж буй шинэчлэлийн хүрээнд байр савны асуудал яригдаж байгаа. Тухайлбал, тэрбээр сайд болсон даруйдаа Төрийн тусгай албан хаагчдын эмнэлгийг яамныхаа албан контор болгох гэж улайрч бөөн маргаан дэгдээсэн. Тэрбээр сайд болсон даруйдаа Төрийн ордны баруун талд шинээр баригдаж буй эмнэлгийн байрыг булаацалдаж "Төрийн тусгай албан хаагчдын эмнэлэг жирийн иргэнд үйлчлэхгүй. Энэ бол цэргийн тусгай эмнэлэг. Тэнд ажиллаж байгаа хүмүүс бүгд офицер цолтой. Ажиллагсад нь жирийн иргэдэд үйлчилдэг эмнэлэгт ажиллаж байгаа эмч, ажилчдынхаас 26 хувиар илүү цалин авдаг. Хууль сахиулах байгууллага буюу хилийн цэрэг, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэл, цагдаа, дотоодын цэргийн албан хаагчдад үйлчлэх зорилготой эмнэлэг.

Хууль зөрчиж даатгалын мөнгө авах гээд иргэнд үйлчилнэ гээд зарлачихсан. Гэтэл энэ тусгай объект. Энэ эмнэлэгт шинээр 20 сая ам.долларын тоног төхөөрөмж оруулж ирэх гэж байна. Шинээр баригдаж байгаа барилга нь 12 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй. Зардал нэмэгдсэн гээд одоо төрөөс дахиад мөнгө нэхээд сууж байгаа. Байшингаасаа хоёр дахин илүү үнэтэй тоног төхөөрөмжтэй болно. Гэтэл Цэргийн госпитат гээд Баянзүрх дүүрэгт бас нэг эмнэлэг бий. Энэ эмнэлэг ч өргөтгөл хийж, барилга байгууламж бариулж байна. Үүндээ дээд зэргийн, орчин үеийн тоног төхөөрөмж шаардлагатай гээд улсаас 20 сая ам.доллар нэхсэн.

Мөрдөстэй хүмүүст үйлчлэх хоёр эмнэлэг тус тусдаа ийм их хэмжээний мөнгийг татвар төлөгчдийн нуруун дээр үүрүүлж, өг гэж шаардаад сууж байна" гэж ирээд гэрийн чавганц хов дуулгаж байгаа аятай баахан зүйл ярьсан. Бас санасандаа хүрч өдгөө энэ эмнэлгийг мэдэлдээ авсан. Гэвч харамсалтай нь өнөөдрийн байдлаар түүний хэлсэн ярьсан үгний тал нъ биелсэнгүй. Харин ч төр хохирч татвар төлөгчдийн мөнгөөр авсан 3.3 тэрбум төгрөгийн өртөг бухий маш үнэтэй эмнэлгийн тоног төхөөрөмж хог болон хэвтэж байна. Үүнийг дагаад олон асуудал гарч ирж байна. Уг нь Х.Тэмүүжин сайд энэ эмнэлгийг зориулалтын дагуу ашиглуулсан бол дэлхийд гайхагдсан IМКI аппарат эвдрэхгүй байлаа. Бас үүнийг дагаад өчнөөн мөнгөөр Солонгос, Япон, Тайландыг зорьж өвчнөө оношлуулах, эмчлүүлэх гэсэн иргэд зардал мөнгөө хэмнэх боломж бүрэн байлаа.

Ядаж л энэ эмнэлэг ашиглалтад орчихсон бол Ерөнхийлөгч маань хүртэл нуруундаа мэс засал хийлгэнэ гээд Арлын орныг зорино гэхгүй л байсан байх. Яагаад гэвэл энэ эмнэлгийг анх барих үед үйл ажиллагаа, хүчин чадал нь дэлхийн хэмжээнд яригдана хэмээн эмч нар нь батлан өгүүлж байсан. Гэвч өнөөдөр Ерөнхийлөгч нь Японд очиж эмчлүүлнэ хэмээн олон нийтэд зарлаад л, сэтгэл санааны хандив гуйгаад л. Яах аргагүй эмгэнэл санагдаад байгаа юм. Яагаад гэвэл Монгол Улсын Ерөнхийлөгч гэдэг хүн энэ улсын бэлгэ тэмдэг, улс үндэсний аюулгүй байдлын баталгаа. Иймээс ямар нэг өвчин туслаа гэхэд өөрсдийн эмнэлэгтээ эмчилдэг байх ёстой. Харамсалтай нь өнөөдөр улсынх нь Ерөнхийлөгч эмнэлэг муу гээд ард түмнээсээ хадив гуйгаад Японыг зорьж мэс засал хийлгэх гэж байна гэхээр...

Гэвч Х.Тэмүүжин сайд үүнийг, энэ бүхнийг ухаж ойлгож байгаа эсэхийг мэдэхгүй салбарынхантайгаа хэрүүл хийгээд л "Тэр намайг дэмжсэн дээш нь гаргана, тэр намайг эсэргүүцсэн "хар данс"-нд бич гээд л сууж байна. Үүнийгээ тэрбээр миний хийх шинэчлэл хэтийдсэн эрх мэдэлтэй цагдаагийн удирдлагуудад таалагдахгүй байгаа гэсэн үгээр тайлбарлаж байгаа. Мэдээж шинэчлэл хийж болно. Хийж ч байгаа. Цагдаагийн албаны тухай хууль 2014 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс үйлчилж эхэлсэн учраас өөр олон шинэчлэл яригдана. Гэхдээ шинэчлэл хийнэ гэдэг байсан зүйлийг байгаагаас нь дордуулна гэсэн үг биш. Бас шинэчилж байна гээд байгаа зүйлийг нураахыг хэлдэггүй.

Иймээс Х.Тэмүүжин сайдын хийж буй шинэчлэл ийм маягаар яваал. шүүмжилсэн бүхнийг ийм өнцгөөр хараад ажтаас нь халаад байвп түүний хийх шинэчлэлнйн төгсгөл юугаар төгсөх нь сонирхолтой сана юм. Бас Х.Тэмүүжингийн Б.Билэгт шиг
тэрсэлсэн Хэр олон Б.Билэгт ажилгүй болох бол гэдэг нь анхаарал татаж байна.

Л.ОЮУНГЭРЭЛ