УИХ-ын дарга З.Энхболд авчих шиг боллоо. Өөрөөр хэлбэл, Олон нийтийн радио, телевизид дэглэсэн "жүжиг" УИХ-ын даргын санаснаар болж байх шиг. Эхлээд МҮОНТ-ийн захирлаар Ч.Даваабаярыг томилж Радиогийн даргыг нь өөрчилсөн. Өөрчилсөн ч гэж УИХ-ын даргын шахааны хүмүүс ууган телевизэд удирдах албан тушаалд "бярдаж" очсон нь энэ байв. Уг нь УИХ-ын дарга З.Энхболд гишүүн байхдаа ОНРТ-ийг татан буулгаж, эд хөрөнгийг нь арилжааны телевизүүдэд хуваарилж өгөх тухай үе, үе ярьдаг байлаа. Харин өөрийн хүмүүсээ ОНРТ-ийн удирдах албан тушаалд томилчихсон болохоор хэсэгтээ л чимээгүй явсан байх.

Гэвч МҮОНТ-ийн захирлаар томилсон Ч.Даваабаяр нь ашиг сонирхлын зөрчилтэйгөөс гадна ёс суртахууны зөрчил удаа дараа гаргаснаар ажлаасаа чөлөөлөгдсөн байдаг. ОНРТ-ийн уран бүтээлчид ч шинэ захирлынхаа ашиг сонирхлын зөрчилтэй байгааг нь ерөнхий захирал, Үндэсний зөвлөлдөө уламжилж ажлаас чөлөөлөх гарын үсэг бүхий хүсэлтийг хүргүүлж байсан удаатай. Ч.Даваабаяр нь УИХ-ын даргатай хэтэвч нэгтэй хэмээн яригддаг нэгэн. Хэтэвч нэгтэй биш байлаа ч хувьдаа телевизтэй хүнийг захирлаар томилсон нь өөрөө хууль зөрчсөн үйлдэл байв. Товчхондоо арилжааны телевизийн захирлаар ажиллаж байсан эрхэм ОНРТ хэмээх их айлын гал тогоог барих нь хуулиараа ч, хувь хүнээрээ ч хууль зөрчсөн сонголт байсныг тэнд ажиллаж байгаа уран бүтээлчид нь хүлээн зөвшөөрөөгүй юм.

Гэтэл МҮОНТ-ийн захирлын шинэ орон тоо гарсан даруйд мөн л УИХ-ын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах албаны дарга Д.Энхтуяаг томилсон байдаг. Үүнийг хувь хүн нь өөрчлөгдсөн гэж харж болох ч МҮОНТ-ийн захирлын сэнтий үндсэндээ УИХ-ын даргын халаасанд орсон гэж ойлгохоор байсан юм. Удсан ч үгүй Д.Энхтуяа захирал ажлаас чөлөөлөгдөж З.Энхболд даргын ОНРТ-ийг хараандаа байлгах арга нь бүтэлгүйтсэн.

Гурав хоногийн өмнөхөн дөө. Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөл яаран хуралдаж Ерөнхий захирал М.Наранбаатарыг ажлаас нь чөлөөлөх асуудлыг хэлэлцэв. Гэхдээ бүх нийтийн амралтын өдрөөр хуралдсан Үндэсний зөвлөлийн хурал үндсэндээ "гудамжны" хэрүүл шиг болж өнгөрлөө. Жишээ нь, Үндэсний зөвлөлийн гишүүн, Төрийн
шагналт Д.Сосорбарам үсээ хойш нь шууж байгаад л зорчигчоо зандчиж байгаа автобусны зарим "кондуктор" шиг л Еренхий захирал М.Наранбаатар руу дайрч байгаа бичлэг орон даяар цацагдлаа. Аливаа хурал зөвлөгөөнд хоорондоо маргалдахыг алийг тэр гэхэв. Хамгийн гол нь, төрдөө үнэлэгдсэн дээр нь түмэн олны төлевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүн хүн гудамжинд хэрүүл хийж байгаа юм шиг аашилсныг зарим нэг нь цочирдож хүлээж авсан л байх. Бүр "Шоронд орох уу, өргөдлөө өгөх үү" гэх сонголтыг УИХ-ын даргын өмнөөс тавьсан гэдгийг М.Наранбаатар захирал өөрөө хэлнэ лээ.

Хэрвээ түүний хэлсэн үнэн бол, М.Наранбаатар гэдэг хүн шоронд орох зүйлийг хийсэн бол албан тушаал наймаалцахын оронд цагдаад өгч шалгуулах эрх нь Үндэсний зөвлөлд бий, ОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөл гэдэг бол албан тушаал наймаалцдаг тэр тусмаа гэм буруутайг нь мэдэж байгаа атлаа нуун дарагдуулах ёсгүй. Хүнийг гүтгэдэг газар бол бүр ч биш. Өнгөн дээрээ ингэж харагдсан ч өнөөх л өргөдлийг нь өөрөөр нь өгүүлдэг албан тушаалын наймааны нэг л илрэл энэ байв. Д.Сосорбарам гишүүний хувьд төрийн болон хувийн өмчийг баалах, үнэгүйдүүлэхдээ арвин туршлагатай нэгэн. Тэрээр УИХ-ын даргыг Төрийн өмчийн хорооны даргаар ажиллаж байхад нь "Ард" кинотөатрыг бага үнээр хувьчилж авсан гэдэг. Одоо бол "Ард" кинотеатр зориулалтаараа ажиллахаас илүүтэй түрээсийн байгууллагууд л дүүргэж байна. Гэхдээ амралтын өдрөөр хуралдсан Үндэсний зөвлөлийн хурал зарим эргэлзээг тайлах шиг боллоо. Юу гэхээр өмнө нь ОНРТ-ийг зөвхөн М.Наранбаатар гэгч хүн уруудуулж, доройтуулаад байгаа юм шиг олон нийт хардаг, ойлгодог байлаа. Гэвч орон даяар шууд дамжуулсан Үндэсний зөвлөлийн хурлын явцыг харахад өнөөх л улстөрчдийн шахааны гэх тодотголтой эрээвэр хураавар хүмүүсээр дүүрсэн байгааг олон нийт бүгдээрээ харлаа. Бас улстөрчид ОНРТ-ийг удирдан чиглүүлдэг гэдэг явган яриаг ил болгосон юм.

Уг нь дэлхийн аль ч улс орон өөр өөрийн гэсэн олон нийтийн төлевизтэй. Түүгээрээ дамжуулан улс үндэстнийхээ эрх ашигт нийцүүлсэн нийтлэл, нэвтрүүлгийг бусдаас хараат бусаар бэлтгэн хүргэдэг. Жишээ нь, Англид "Би-Би-Си", Японд "Эн-Эйч-Кей", Хятадад "Си Си Тв", Орост "Орт" зэрэг төлөвиз нь иргэдийнхээ дуу хоолой болж тэДний талд зогсдог.

АНУ-д гяхяп Егзөнхийлөгч нь тангараг түрүүнд "Ващингтон пост" сонины эрхлэгчтэй гар барин мэндчилдэг. Учир нь, "Вашингтон пост" сонин Ерөнхийлөгчийнхөө хийж байгаа ажлыг юу гэж дүгнэнэ амөрикчууд тэгж хардаг болохоор тэр. Гэхдээ олон нийтийн төлевизэд хэн нэгэн улстөрч, Засгийн газар нь хөндлөнгөөс нөлөөлөхийг хатуу хориглосон хуулийн заалт үйлчилдэг. Хятадыг эс тооцвол олон нийтийн төлевиз ардчилал хөгжсөн орнуудад иргэдийн дуу хоолой болж эрх баригчидтай нь холбох гүүр болдгийн энгийн жишээ энэ. Товчхондоо арилжааны төлөвизүүд аль болох рөклам зар сурталчилгааны араас явдаг бол олон нийтийн төлевиз нь зорилтот бүлэг төдийгүй үндэсний цөөнхийн эрх ашгийг ч хамгаалж дуугардгаараа онцлог. Тиймээс олон нийтийн төлевизийг арилжааныхтай харьцуулах нь өреөсгөл. Ардаа улстөрч эзэдтэй бусад төлөвизтэй харьцуулбал бүр ч өөр. Харамсалтай нь, дээр дооргүй ардчилал хэмээн ярих дуртай Монгол Улсад олон нийтийн телевиз нь иргэдээсээ илүүтэй улс төрөөс хүлээтэй болсоор удсаны жишээ энэ.

Угтаа бол Олон нийтийн радио, төлөвиз /ОНРТ/-Д улстөрчид гараа дүрэхийг аль 2005 онд хуулиар хориглочихсон. Гэвч хуулийн заалт дээрээ олон нийтийн статустай болохоос Үндэсний төлевиз хэмээх их айл үө үөийн Засгийн газрын дуу хоолой болж ирсэн нь нууц биш. Бүр сүүлдээ аль нэг нам, улстөрч эрхмийн тоглоомын байгууллага болж байх шиг. Ялангуяа АН засаг барьж байгаа энэ үед. Санаж байгаа бол 2012 онд УИХ, Засгийн газар шинээр бүрэлдсэний дараа улстөрчид ОНРТ рүү гар дүрэх ажил нь улам идэвхжсэн байдаг.

ОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөл хуулиараа 15 гишүүнтэй. Гэхдээ тэднийг зүгээр ч нэг энэ албанд томилдоггүй. Хуулийн хүрээнд тодорхой шалгуур, шаардлагыг хангасан эсэхээс хамаарч томилдог, улстөрчдөөс хамгийн хараат бус байх учиртай. Гэтэл ОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөлийн дарга нь Төрийн ордноос "чиглэл авч" ажлаа явуулж байгаа нь хуульд хэр нийцэж байгаа бол. Өөрөөр хэлбэл, иргэдийн цорын ганц өмч гэж хэлж болох ОНРТ-д хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа явуулж байгаа эсэхэд хамгийн түрүүнд хяналт учиртай Үндэсний зөвлөлийн дарга нь хүртэл Төрийн ордноос заавар аваад сууж байх жишээний. Ийм байхад ОНРТ-ийг тэр дундаа Үндэсний зөвлөлийг иргэдийн талд зогсдог эсэх нь эргэлзээ төрүүлмээр биш гэж үү. Өөрөөр хэлбэл, Үндэсний зөвлөлийн дарга нь Төрийн ордноос өгсөн зааварчилгаагаар
нөлөөлж байгаа нь өөрөө хуулиа зөрчиж буй хэрэг юм.

Хамгийн сүүлд УИХ-ын даргын чуулганы хуралдаанаар Үндэсний зөвлөлийн шинэ гишүүдийг томилох үеэр хэлсэн үг иргэд олон нийт төдийгүй уран бүтээлчдийнх нь эгдүүцлийг хүргэсэн. Тэрээр "Төсвийнх нь 50 хувь байхгүй болчихсон. 100 хүний ажлыг 700 хүн хийдэг. Архидалт газар авсан аймшгийн газар. Ядаж хулгайн кино гаргахыг болиулвал таарна. Та бүхэн эргээд Байнгын хороотойгоо холбоотой байгаарай" гэж хэлсэн нь хэсэгтээ шуугиан тарьсан. Хамгийн гол нь, УИХ дарга ОНРТ-ийг архидалт газар авсан аймшгийн газар гэж хэлснээрээ хагас зууны түүхтэй их айлыг доромжилж буйгаас өөрцгүй мэт нийгэмд ойлгогдсон. Хэдийгээр ерөнхий захирал тэргүүтэй удирдлагуудад нь дургүй байж болох ч Үндэсний зөвлөлийн шинэ гишүүдэд хандаж хэлсэн захиасаараа тэнд ажиллаж байгаа уран бүтээлчдийг үйлдлээрээ бус үгээрээ "нулимсан" нь энэ байв. Эцэст нь хэлэхэд ОНРТ-ийг дуу хоолой болох учиртай цорын ганц өмч хэсэг улстөрчдийн тоглоомын байгууллага болох ойрхон болжээ.

ОНРТ-ийн тухай хуулийг батлах үөэр хувийн телевизтэй улстөрчдийн шахаасаар реклам сурталчилгаагүй болгож өөрт ашигтайгаар эргүүлж байсан тэд өнөөдөр ийнхүү олон нийтийн телевизээ эмтэлж эхэлж байх шиг. Ямартай ч шинэ оны хамгийн анхны том бэлгийг УИХ-ын дарга авч чадлаа.

С.ГАНДӨЛ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/