тухай” тогтоолын төслийг хэлэлцэн дэмжиж, УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр болсон. Ингэхдээ эрчим хүч, авто зам, уул уурхай, банк, санхүү, мэдээлэл, харилцаа холбооны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг төрийн өмчит, өмчийн оролцоотой 18 байгууллагыг бүрэн, 19-ийнх нь тодорхой хувийг хувьчлахаар төлөвлөсөн байна.

Тухайлбал, Төрийн банк, Монголын Хөрөнгийн бирж, МИАТ, “Монголын цахилгаан холбоо”, “Мэдээлэл, холбооны сүлжээ” зэрэг компанийг хувьчлахаар төлөвлөсөн юм. Өмнө нь хувьчлалд цөөн хүн, хуулийн этгээд оролцон тухайн аж ахуйн нэгжийг худалдан авдаг байсныг өөрчилж, хувьцааг нь Хөрөнгийн биржээр дамжуулан хувьчлахаар болсон. Төрийн өмчит хувьцаат компаниуд “ашиггүй ажилладаг” гэсэн шошго үргэлж зүүгдэж байдаг.

Харин сүүлийн үед төрийн өмчит хувьцаат компаниудыг ашигтай ажиллаж байгаа талаар мэдээлэл түгэх болсон. Тухайлбал, төрийн өмчит хувьцаат компаниуд 2016 оны эхний хагас жилд 15.5 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллаж байсан бол өнгөрсөн оны эхний хагас жилд 459 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажилласан байна. Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газраас “Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд ашиг 30 дахин өсөж, компаниудын эдийн засгийн үр ашиг, санхүүгийн чадавх сайжирч, борлуулалт 3.4 их наяд төгрөгт хүрч орлого 56 хувиар өссөн.

2016 оны эхний хагас жилийн байдлаар 10.8 их наяд төгрөгийн өр, төлбөртэй байсан төрийн өмчит компаниудын өр 8.7 их наяд төгрөг болж, 2.1 их наяд төгрөг буюу 25 хувиар буурсан.Өнгөрсөн оны 10.8 их наяд төгрөгийн өр төлбөрт Хөгжлийн банк, Төрийн банкны ашиглаж байгаа 5.2 их наяд төгрөгийн зээлийн эх үүсвэрийг оруулж тооцсон ба энэ эх үүсвэрээс хувийн секторт 4.4 их наяд төгрөгийн зээл олгосон байна.

Ийм учраас Төрийн банк, Хөгжлийн банкны зээлийн эх үүсвэр 5.2 их наяд төгрөгийг нийт төрийн өмчит компаниудын өр зээлээс хасаж тооцвол төрийн өмчит компаниудын өр 3.5 их наяд төгрөг болох ба богино хугацаат өр төлбөр 1.4 их наяд төгрөг, урт хугацаат өр төлбөр 2.1 их наяд төгрөг байна” хэмээсэн юм. Одоогоор манай улсад төрийн өмчийн 101 компани үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд үүнээс “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн харьяа 12, Сангийн яамны харьяа тав, Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газарт 84 компани харьяалагдаж үйл ажиллагаа явуулдаг.

Төрийн өмчийн компанийн хэрэглээг танах шаардлагатай талаар олон нийтийн зүгээс эсэргүүцэл их байдаг. Тэгвэл өнгөрсөн жилээс эхлэн тэдний зардлыг хязгаарлах болсон юм. Өнгөрсөн жил улсын төсөвт өмч хувьчлалаас 120 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлнэ гэж тооцсон ч биелээгүй гэдэг. Эдгээр хувьд гаргах болсон компаниуд зарим нь ашигтай, зарим нь алдагдалтай ажиллаж байжээ. Дээр нэр нь дурдагдсан хувьчлахаар төлөвлөсөн компанийн ашиг орлогын талаар танилцуулъя.

МИАТ 6.3 ТЭРБУМЫН ТАТВАР ТӨЛСӨН БАЙНА

ЗХУ-ын тусламжаар сууриа тавьсан манай нисэх хүчин улам өргөжин тэлж, гаднын орнуудтай харилцаа гүнзгийрч тэдэн рүү агаарын тээвэр хийх шаардлага тулгарсан тул 1993 онд МИАТ нь төрийн өмчийн бие даасан агаарын тээврийн компани болсон түүхтэй. МИАТ компанийг хувьчлах асуудал сүүлийн үеийн тренд сэдэв байсан гэхэд болно. Үргэлж санхүүгийн асуудалтайгаараа цоллуулдаг тус компани 2015 оноос хойш ашигтай ажиллагаандаа шилжсэн хэмээн удирдлагууд ярьж байсан.

Тухайлбал, 2014 онд 50 сая төгрөгийн алдагдалтай ажилласан бол 2015 онд 50 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан хэмээн удирдлагууд нь онцолдог. Мөн нислэгийн хэд хэдэн шинэ чиглэл нээсэн юм. Өнгөрсөн онд тус компани 20 сая төгрөгийн ашигтай ажилласан байна. Одоогоор “МИАТ” компанид 800 хүн ажилладаг. Өнгөрсөн оны байдлаар “МИАТ” Монгол Улсад 6.3 тэрбум төгрөгийн татвар, нийгмийн даатгалд 6.2 тэрбум төгрөгийг төлжээ. “МИАТ” олон улсын есөн чиглэлд, орон нутгийн нэг чиглэлд нийтдээ 2003 удаагийн аяллаар 16,200 цагийн нислэг үйлдэж, 592 мянган зорчигч тээвэрлэсэн аж.

ХӨРӨНГИЙН БИРЖИЙН НИЙТ АРИЛЖААНЫ ТАВАН ХУВИЙГ ГАДНЫН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАГЧИД ЭЗЭЛДЭГ

Монголын хөрөнгийн биржийн нийт арилжааны таван хувийг гаднын хөрөнгө оруулагчид эзэлж, үлдсэн хувийг дотоодын аж ахуйн нэгж, иргэд эзэлдэг байна. 2011, 2012 онд нийт арилжааны 81 хувийг гадаадын хөрөнгө оруулагч нар хийж байсан. Тэр дундаа Америк, Хонгконг гээд офшорт бүртгэлтэй сангууд орж иржээ. Үнэт цаасны арилжаа эрлэгчдийн холбооны ТУЗ-ийн дарга Б.Өлзийбаяр “Хөрөнгийн зээл бол эдийн засгийн толь” гэсэн байдаг.

Түүнчлэн 2011 онд уул уурхайн өсөлтийг даган Хөрөнгийн биржийн арилжаа нэмэгдсэн ч 2016 онд ханш буурахад хөрөнгийн зах зээлийн үзүүлэлтүүд саарч эмзэг төвшинд хүрсэн түүхтэй. Монголын хөрөнгийн бирж секундэд 50 мянган ширхэг арилжаа хийх чадвартай. Монголын хөрөнгийн биржийн үнэт цаасны арилжаа 2016 оны эхний хагаст 98.6 тэрбум төгрөгт хүрсэн. Тус компани 2014 оны эхний хагаст 12.9 тэрбум, 2015 оны эхний хагаст 5.7 тэрбум, 2016 оны эхний хагаст 13.2 тэрбум төгрөгийн арилжаа хийсэн байдаг.

Хөрөнгийн биржид 229 хувьцаат компани байгаагаас 100 хувь төрийн өмчит 19 компани, төрийн өмчийн оролцоотой 15 компани, үлдсэн 185 компани нь хувийн компаниуд байна. Хөрөнгийн биржийг 20 тэрбум төгрөгөөр хувьчлахаар төсөвт тусгасан юм.

“МОНГОЛЫН ЦАХИЛГААН ХОЛБОО” КОМПАНИЙГ 7.6 ТЭРБУМ ТӨГРӨГӨӨР ХУВЬЧИЛНА

“Монголын цахилгаан холбоо” компанийн 54.67 хувийг Монгол Улсын Засгийн газар, 40 хувийг БНСУ-ын “Кореа Телеком" корпораци, 5.33 хувийг дотоод, гадаадын иргэд эзэмшдэг юм. “Кореа Телеком” корпораци өөрийн эзэмшлийн хувьцаагаа Засгийн газарт худалдах саналаа өнгөрсөн оны зургаадугаар сард ирүүлснээр тус оны аравдугаар сард компанийн 10.3 сая ширхэг хувьцааг худалдан авах 2.5 сая ам.доллартай тэнцэх хэмжээний мөнгийг төсөвт суулгахыг Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатарт даалгасан байдаг. Өнгөрсөн аравдугаар сарын байдлаар суурин утасны 25 хувь, суурин интернетийн 11.3 хувьд борлуулалт хийдэг гэсэн судалгаа гарчээ.

Түүнчлэн хөрөнгийн зах зээл дээрх тус компанийн ханш мөн хугацаанд хамгийн өндөр буюу 4.51 хувиар унасан юм. Өнгөрсөн оны төсөвт тусгаснаар “Монголын цахилгаан холбоо”-г 7.6 тэрбум төгрөгөөр хувьчилна гэж тооцсон. Тус компани 2009 онд 2.9 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажиллаж, 440 тэрбум төгрөгийн ноогдол ашиг тарааж байлаа. Түүнчлэн 2010 онд 1.8 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажилласан. Харин 2011 онд алдагдалд орж эхэлсэн юм.

Энэ оны хоёрдугаар сард Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас “Монголын цахилгаан холбоо” компанийн 2015, 2016 оны эхний хагас жилийн санхүү, эдийн засгийн үйл ажиллагаанд шалгалт хийгээд нийт 2.6 тэрбумын зөрчил илрүүлэв. Шалгалтаар орлогын төлөвлөгөөг 2015 онд 2.1 сая төгрөгөөр, 2016 оны хүлээгдэж буй гүйцэтгэлээр 570 орчим сая төгрөгөөр тасалдуулсан зөрчил илэрсэн. Өнгөрсөн онд тус компани 7.287 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийх төлөвлөгөө батлуулснаас оны эцэст 2.981 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, гүйцэтгэл 40.9 хувьтай гарчээ.

Б.БОЛОР-ЭРДЭНЭ, ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН