зах дээр аваачиж тавин зарж өөртөө болон гэр бүлийнхэндээ талх, тос худалдаж аваад харьж ирнэ. Өдөрт ердөө л гурван удаа тороо шиддэг байж. Нэг өглөө тороо мөрөн дээрээ тавьж гартаа сагс бариад загасанд явлаа. Сагсаа эрэг дээр тавьж ханцуйгаа шамлан тороо аль болох тэнгисийн гүн рүү шидэв. Тор нь усан дотор орж загасчин алгуурхан тор нь хүндэрч байгааг мэдрэн буцааж татав. “Лав олон загас орсон байх шүү” гэж загасчин бодлоо. Түүнийг тороо татан эрэг дээр гаргаж ирэхэд торон дотроос нь үхсэн илжиг гарч ирэв гэнэ. Гай түүгээр зогссонгүй тор нь бас урагдсан байжээ. “Ямар хачин юм бэ! Олон жил би энд загас барьж байна. Нэг ч удаа илжиг орж байсангүй” гэж загасчин бодлоо. Загасчин яаж ийгээд тороо сэлбэн дахин тэнгисийн ус руу шидэв. Тор усан дотор буун жаахан азнасны хойно загасчин түүнийг татаж эхлэв. Тор дахиад л хүндэрч гэхдээ өнгөрсөн удаагийнхаас ч илүү хүнд санагджээ. Эцэст нь тороо эрэг дээр татан гаргаж ирээд дэлгэж үзвэл ваар, шилний хэлтэрхий, яс зэрэг гарч ирэв.

-Ээ халаг, ээ халаг! – гэж хашгираад загасчин толгойгоо цохив. – тэнгисийн бүх загас үгүй болчихлоо гэж үү? Дахин нэг удаа тороо шидээд юу ч баригдахгүй бол гар хоосон гэртээ харих нь байна шүү дээ гэж хашгирав. Загасчин дахин тороо шидлээ. Хүлээж байтал хүндрээд ирэв гэнэ. Тороо татсан боловч ер хүч хүрсэнгүй. “Энэ удаад ямар ч байсан нэг юм орлоо шүү” гэж загасчин бодлоо. Тэгээд хувцсаа тайлж ус руу шумбан оров. Тэрээр тороо эрэг дээр татан гаргах гэж их л зүдэрчээ. Харин эрэг дээр гарч ирээд үзвэл торон дотор нь лацдаж тагласан том гэгчийн зэс лонх байжээ. Загасчин баярлаж “Энэ лонхон дотор юу байгааг харъя. Тэгээд зах дээр аваачиж зарна. Зах дээр лав нэг алтан зоос хүрэх байх шүү” гэж дотроо бодлоо. Тэр өврөөсөө хутга гаргаж лацыг онгойлгоод таглааг нь таттал ер онгойсонгүй. Эцэст нь загасчин ямар боловч амсрыг нь нээж чадлаа. Сайтар сэгсэрч үзэв. Хоосон бололтой ажээ.

-Энэ чинь хоосон юм байна шүү дээ. Дүүрэн алттай байж магадгүй гэж горьдсон юмсан хэмээн дуу алдаад загасчин лонхыг газар тавив.

Гэтэл лонхон дотроос нь өтгөн утаа гарчээ. Утаа дээшлэн дээшилсээр бүр үүлэнд хүрч гэнэ. Тэр үед лонхноос гарч ирсэн утаа хоромхон зуур аварга том амьтан болж хувирлаа. Хөл нь газар дээр байхад толгой нь үүлний цаана байна. Гар нь өсгийгөө хүртэл унжсан, арслангийнх шиг хурц хумстай, хөл нь багана шиг, ам нь хотын хаалга шиг, хамрынх нь нүхнээс утаа бургилж нүднээс нь гал бадарсан тийм аймшигт амьтан гэнэ ээ. Гэтэл энэ аварга биетэн аймшигт дуугаар ярьж эхлэн үед эргэн тойрны газар донслон чичрэв.

-Намайг сонсож бай загасчин минь, одоо би чамайг баярлуулах болно.

Загасчин айсандаа ухаан алдан унажээ. Ам нь хатаж, шүд нь хавшин тачигнаж байв. Хэсэг зуур хэвтэж байснаа толгойгоо өндийлгөж,

-Чи намайг яаж баярлуулах юм бэ, бэрдээ? гэж асуулаа.

-Би чамайг яг одоо алж баярлуулна.

-Өө бэрдүүдийн эзэн минь, намайг битгий алаач дээ. Би дөнгөж сая чамайг тэнгисийн ёроолоос татаж гаргасан шүү дээ гэж загасчин хашгирав.

-Чи намайг татаж гаргасан болохоор би чамд өршөөл үзүүлж яаж үхэхээ сонгох боломж олгож байна. Чамайг суга татаж хаях уу, дүүжлэх үү, эсвэл тэнгисийн ус руу шидэх үү, аль нь чамд таалагдаж байна вэ?

-Яалаа гэж намайг алж байгаа юм бэ? гэж загасчин асуув.

-Загасчин чи миний ярих түүхийг сонс гэж бэрд хэлэв.

-Тэгээд хурдан яриач дээ, надад чамайг харах аймшигтай байна гэж загасчин хэллээ.

-За тэгвэл мэдэж ав загасчин, би Ифритийн хааны харуул байсан юм. Нэг удаа хааны тушаалыг дагах хэрэгтэй болж, хаан намайг энэ лонхонд хийгээд тэнгис рүү шидсэн. Би тэнгисийн усанд зуун жил боллоо. “Намайг чөлөөлсөн хүнд их мөнгө өгье” гэж хэлсэн боловч хэн ч намайг чөлөөлөөгүй. Дахиад зуун жил болоход “Намайг чөлөөлсөн хүний бүх хүслийг биелүүлэх болно” хэмээн би шившиж байлаа. Дахиад л намайг хэн ч чөлөөлсөнгүй. Дахиад таван зуун жил болоход би “Намайг чөлөөлсөн хүнд би газар доорх бүх эрдэнэсийн сангийн үүдийг нээж өгнө” гэж өөртөө хэлж билээ. Гэтэл лонхон дотор мянган жил болоход хэн ч намайг чөлөөлсөнгүй. Тиймээс би уурлаж “Намайг чөлөөлсөн хэнийг ч болов би алах болно. Тэгэхдээ яаж үхэхийг нь сонгуулна” гэж ам өгсөн юм. Тиймээс чи намайг чөлөөлсөн болохоор одоо үхлээ сонго гэж бэрд хэлэв. Загасчин түүний үгийг сонсоод чангаар уйлж,

-Намайг өршөөж үзээч дээ, би чамайг лонхноос гаргасан шүү дээ гэв.

-Би тийм болохоор л чамайг алах гээд байна гэж тэр Ифрит хэлэв.

Загасчин дотроо “Энэ Ифрит, харин би хүн. Надад Ифритийг хуурч дөнгөх оюун ухаан байхгүй гэж үү” хэмээн бодов.

-За тэгвэл яах вэ, намайг ал даа, гэхдээ намайг алахаас өмнө нэг асуултад хариулахыг зөвшөөрнө үү гэж тэр хэлэв.

-Хурдан асуу, надад цаг бага байна гэж Ифрит яарууллаа.

-Чи танай хаан чамайг энэ лонхонд оруулсан гэж байна. Гэтэл энэ лонх ийм жижиг, чи харин ийм том байдаг. Яаж энэ лонхонд багтсан юм бэ гэж загасчин гайхав.

-Чи намайг лонхон дотор тэнгисийн ёроолд мянган жил байсан гэхэд итгэхгүй байгаа юм уу гэж Ифрит хашгирав.

-Нүдээр үзэхээс нааш хэрхэвч итгэж чадахгүй нь гэж загасчин хэллээ.

-Би чамд энэ лонхонд байсан гэдгээ андгайлан хэлье!

-Андгайлхын хэрэггүй дээ, би чамд тэртэй тэргүй итгэхгүй гэж загасчин хэлэв.

-Тэгвэл би чамд лонхонд байснаа нотлон харуулах уу гэж Ифрит хэллээ.

-Хэрэв чадвал тэг л дээ гэж загасчин хариулжээ. Ифрит нэг хөлөө өргөн лонхонд хийв.

-Хараач загасчин, миний нэг хөл лонхонд орчихлоо гэж тэр хэлэв.

-Хоёр дахь нь хаана байна гэж загасчин хашгирлаа. Ифрит нөгөө хөлөө өргөн лонхонд хийв.

-Одоо миний хоёр хөл хамтдаа лонх руу орсон. Чи итгэж байна уу?

-Өвдгөө хаашаа нуух гээв гэж загасчин хашгирчээ.

-Би чамд харуулъя л даа гээд Ифрит бүсэлхийгээ хүртэл лонх руу оров. –Одоо чи итгэж байна уу?

-Гэдэс ч цээж гээд энэ бүхнээ чи хаашаа хийх вэ? гэж загасчин басамжлангуй хашгирав.

-Өө заяагүй амьтан! Чи надад итгэхгүй л байна уу гэж Ифрит хашгирна. Тэгээд лонх руу хүзүүгээ хүртэл оров.

-Би чиний энэ сүмийн бөмбөгөр орой шиг том толгойг харж байна. Ийм том толгой юунд багтах билээ.

-Хэрэв би толгойгоо ч бас лонх руу оруулбал чи итгэх үү гэж ифрит асуув.

-Тэр үед итгэнэ гэж загасчин хэллээ.

Ифрит толгойгоо лонх руу оруулмагц загасчин түргэн гэгч нь таглаж амжлаа. Тэгээд түүнийг тэнгисийн эргийн элсэн дээгүүр өнхрүүлжээ.

-Чи яах гэж байна? гэж бэрд хашгирав.

-Би чамайг өчнөөн олон жил амьдарсан тэнгисийн ёроол руу шидэх гэж байна гэж загасчин хэлэв.

-Хэрэггүй дээгэж Ифрит хашгирлаа. Гэвч загасчин лонхыг тэнгис рүү улам дөхүүлж,

-Би чамайг тэнгисийн ёроол руу шидээд, эрэг дуур сууж энд ирсэн хүмүүст загас барьж болохгүй хэмээн анхааруулах болно. Бас “Энд аймшигт бэрд байгаа. Түүнийг татаж гаргасан хүн алуулна” гэсэн бичигтэй пайз энд хадна.

-Намайг гаргаач дээ, би чамд өршөөл үзүүлье гэж Ифрит хэлэв.

-Хараал идсэн чи худлаа хэлж байна. Хэрэв би чамайг гаргавал чи надтай Юнан хаан Дубан эмчийг яасан бэ түүн шиг харьцах болно.

-Тэр Юнан хаан, Дубан эмч гэдэг чинь хэн юм бэ гэж бэрд асуув.

-Сонсож бай, би чамд ярьж өгье гэж загасчин хэллээ.

Персийн нэгэн хотод Юнан гэгч хаан байжээ. Тэр хаан хөрөнгө мөнгө ихтэй, цэрэг дайчид, бие хамгаалагч олонтой юм гэнэ. Гэсэн ч биеэр нь дүүрэн толбо гарч нэг ч эмч түүнийг эмчилж чадсангүй. Юнан хаан өдрийн турш эм ууж, үрэл залгиж, тос түрхэж өнжих боловч өвчин нь ер илаарьшсангүй. Хааны ойр дотныхон хэзээ ч эдгэрэхгүй юм байна гэдэгтээ эвлэрэх болов. Тэгтэл нэг удаа тэдний хотод Дубан гэгч буурал үстэй настай эмч иржээ. Тэр араб, грек, персийн анагаах ухааны бүх номыг судалсан тул түүний эмчилж чадахгүй өвчин гэж байсангүй. Юнан хаан өвчтэй гэдгийг Дубан эмч удалгүй сонсжээ. Тэгээд номоо дэлгэж, өдөржин шөнөжин уншсаны эцэст цүнхнээсээ янз бүрийн тос ургамал гаргаж эм бэлдэж эхлэв. Эм бэлэн болоход Дубан нэг саваа мод авч доторхыг нь хөндийлөн ухаад тийшээ эмээ хийв. Эм хийсэн хэсэгтээ дугуй бариул гаргаж гэнэ. Өглөө болоход Дубан эмч ордонд очоод хаанд бараалхаж,

-Өө хаантан минь, олон жил та өвчнөөсөө салахыг хүссэн ч тийм боломж олдоогүй гэж сонслоо. Би таныг эмчилж өгвөл болохсон болов уу гэжээ.

-Бололгүй яах вэ, хэзээ эмчлэх юм бэ? Хурдалж үзээрэй эмч минь, би эмчлүүлсээр байгаад залхаж байна гэж хаан хэлэв.

-Маргааш гэхэд эмчилж эхэлнэ. Одоо харин миний үгэнд сайн ороод хэлсэн бүхнийг минь хийгээрэй. Явж унт, өдөр шөнө хоёр унтаад өглөө бөмбөг тоглодог талбайд очиж намайг хүлээгээрэй гэж Дубан эмч хэлэв. Хаан өдөржин шөнөжин унтаж, өглөө нь морио унаад тал руу явжээ. Дубан эмч ч яаран ирэв. Тэр хаанд дугуй бариултай саваа өгч,

-Энэ савааг аваад бөмбөгийг бүх хүчээрээ цохь. Бөмбөгийн араас мориороо хөөж болно гэхдээ таны марталгүй санах ёстой хамгийн чухал зүйл бол бөмбөг цохих үед энэ савааг аль болох чанга атгаарай. Тэгж чадвал энэ таны биеэр хурдан тархаж та тэр дороо зүгээр болно.

Хаан Дубан эмчийн үгэнд орж тал дээгүүр бөмбөг хөөж гарлаа. Морь нь сульдаж өөрөө ч эмээл дээрээ тогтох чадалгүй болов. Дубан эмч эцэст нь,

-Одоо хангалттай, мориноосоо буугаад усанд орж нойрсогтун. Харин сэрж ирсэн хойноо эрүүлжсэн байх болно гэлээ. Үнэхээр ч хаан сэрж ирээд харвал бие дээр нь ямар ч толбо алга. Бүх арьс нь мөнгө шиг цэвэрхэн гялалзаж байх нь тэр. Хааны ойр дотныхон Дубан эмчийн арга чаргыг магтан Юнан хаан эмчийг дуудаад,

-Чи одоо миний хамгийн сайн найз болсон. Юу хүссэнээ гуй гэв.

-Надад юу ч хэрэггүй, гагцхүү тантай уулзаж ярилцаж байхыг зөвшөөрөөч гэж эмч хэлэв.

-Өдөр болгон манайд ирж хооллож байгаарай гэж хаан хэлэв. Тэгээд эмчид зөндөө мөнгө, цэвэр цусны сайн үүлдрийн морь, алтан утсаар хатгасан торгон дээл бэлэглэв. Эмч морио унаад яваад өгчээ. Тэр цагаас хойш эмч өдөр болгон Юнан хааны ордонд ирдэг болж хаан ч түүнтэй илэн далангүй харьцаж ажил хэргээ зөвлөдөг байжээ. Гэтэл хаанд хожгор Махмуд гэгч хорон санаат атаархуу сайд байжээ. Тэр Дубан эмчид атаархаж хорлохоор шийдэж гэнэ. Нэг өдөр хоолны дараа Дубан эмчийг явмагц хожгор Махмуд хаан дээр ирээд,

-Өө хаантан минь, та надад олонтоо энэрлээ үзүүлж байсан болохоор нэг зүйлийг хэлэхгүй байж чадахгүй нь гэв.

-Тэгээд хурдан хэлээч дээ гэж хаан тушаалаа.

-Та өдөр болгон Дубан эмчийг дуудаж түүнтэй хамт хооллох юм. Тэр эмч бол хорон санаатан. Тэр таныг алах гэж байгаа юм гэж сайд өгүүлэв.

-Чи шал дэмий юм ярьж байна даа сайд минь, Дубан эмч намайг яаж эмчилснийг хараагүй гэж үү? Одоо надад энэ эмчээс өөр эрхэм нөхөр байхгүй. Маргааш би түүнд сайхан дээл, алтан зоосоор дүүргэсэн арван хэтэвч бэлэглэнэ гэж хаан хэлэв.

-Ухаарч үзээч дээ хаантан минь, энэ Дубан таныг саваа модоор эмчилсэн биз дээ. Маргааш таныг юугаар ч алах юм билээ, хэн мэдэх вэ? Миний танд өгөх зөвлөгөө бол эмчийг ирмэгц та түүний толгойг авах зандалчин дууд. Та энэ эмчээс салж чадвал үхлээс аврагдлаа л гэж бодох хэрэгтэй.

-Чи атаархсандаа ингэж хэлж байна. Дубан эмч бол миний сайн нөхөр. Хэрэв би түүнийг албал шонхроо алсан хааны үлгэрээр орох байлгүй гэж Юнан хаан хэлэв.

-Тэр чинь юун түүх вэ гэж сайд сонирхлоо.

-Сонсож бай. Би чамд ярьж өгье. Ангуучлах дуртай нэг хаан байжээ. Тэр шонхор шувуу сургаж анд дагуулж явахдаа шонхроо дандаа гар дээрээ суулгадаг байв. Хааны хүзүүнээс аяга зүүлттэй байх бөгөөд шонхор шувуу юм уумаар болсон үед хаан тэр аяганаасаа өгнө. Нэгэн удаа хаан дээр шонхор маллагч ирээд “Хаантан минь анд явах цаг боллоо” гэж дуулгав. Хаан ойр дотныхноо дагуулан морио унаж анд явжээ. Анчид үд дунд хүртэл яваад эцэст нь олон гөрөөс цугласан газар ирэв. Хаан өөрийн хүмүүстээ эгнэнзогсоод гөрөөсний сүргийг тороор барихыг тушаажээ.

-Хэрэв гөрөөс алдсан хүн байх юм бол би өөрийн гараар түүнийг ална гэж хаан хашгирав. Гэнэт нэг гөрөөс хаан руу дөхөж очоод, хойд хөл дээрээ зогсон урд хоёр хөлөө цээжиндээ наалдуулан хаан руу мэхийв. Хаан маш их гайхаж мөн л гөрөөс рүү бөхийсөнд гэнэт тэр гөрөөс хааны толгой дээгүүр харайн дүүлж оджээ.

-Түүнийг бариад ав, бариад ав! Гэж хашгираад хаан харвал бүх анчид өөд өөдөөсөө нүд ирмэн инээлдэж байжээ.

-Та нар юундаа инээлдээ вэ гэж хаан асуулаа. Гэтэл анчдын нэг урагшаа гарч,

-Хаантан минь, та өөрөө гөрөөс алдсан хүн байвал тонилгоно гэсэн биз дээ. Гэтэл та өөрөө алдчихлаа шүү дээ гэв.

-Хэрэв би энэ гөрөөсийг барьж ирэхгүй бол хаан биш болог. Намайг эндээ хүлээж байгаарай гэж хашгираад хаан морио унан гөрөөсний араас давхиж одлоо. Ойртож очоод шонхроо нисгэсэнд шонхор нь гөрөөсний толгойг далавчаараа цохин сохлов гэнэ. Тэр үед хаан мориноосоо бууж гөрөөсний хүзүүг хэрчжээ. Маш халуун өдөр байсан тул хаан ундаассан байлаа. Морь нь ч бас ундаасжээ. Эргэн тойрноо харвал хадат өндөр ууланд нэг ч горхи булаг үзэгдсэнгүй гэнэ. Түүний өмнө нэг саглагар том мод байх агаад модон дээрээс тос шиг өнгөтэй шингэн дусалж байв. Хаан аягаа авч түүн дор тосжээ. Гэнэт шонхор шувуу нь аяганд тоссон усыг далавчаараа цохин асгав. Шувуу нь ч бас ус уухыг хүсжээ гэж хаан бодлоо. Дахин нэг аягыг дүүртэл тосов гэнэ. Тэр үед шонхор шувуу дахиад л далавчаараа цохин унагажээ. “Адгийн муу шувуу, чи миний мориндоо өгөх гэсэн усыг асгаж, өөрийнхөө хувийг ч үгүй хийлээ. Одоо би өөрөө ууна” гэж хаан хашгирав. Тэгээд өөрөө уух санаатай аяга ус тостол шонхор шувуу нь дахин хашгирч ирээд хааны гарт байсан аягтай усыг асгаж орхилоо. Хаан ихэд уурлаж сэлмээ сугалаад шонхор шувууны далавчийг тас цавчлаа. Шонхор шувуу толгойгоо өөд цогнойлгон хошуугаараа ямар нэгэн юм заажээ. Хаан түүний зангааг ойлгож дээшээ харвал модон дээр могой байх ба дусалж байсан тэр зүйл ус биш могойн хор байж гэнэ. Шонхор шувуу нь нэгэнтээ хашгираад үхжээ. Амийг нь аварсан шонхроо тийн хөнөөсөндөө хаан гашуудан уйлав. Хэрэв би чиний үгэнд орж Дубан эмчийг албал энэ үлгэрийн араас орно биз. иймд сайд минь миний нүднээс далд орж дахин ийм зөвлөгөө бүү өг гэв.

-Аяа хаантан минь, эмч надад муу юм хийгээгүй ч би таныг өрөвдсөндөө л ингэж зөвлөсөн юм. Хэрэв та энэ эмчид итгэвэл тэр таныг алж сэнтийд тань залрах болно. Нэгэнт тэр таныг эмчлэхдээ уран арга сэдсэн юм, алахдаа ч түүнээс илүү нарийн арга бодох биз гэж сайд хэлэв. Хаан гэнэт хэрдхийн цочлоо. Үнэхээр сайдын хэлсэн үнэн байвал яана.

-Тийм байна сайд минь, чиний зөв. Эмч намайг гарт барьсан саваа модоор эмчилсэн. Гэтэл юугаар ч алахыг байг гэхийн газаргүй. Одоо би түүнийг яах вэ гэв.

-Одоохон түүний араас хүн явуулъя. Түүнийг ирмэгц толгойг нь авах хэрэгтэй. Хуурахаас нь өмнө амжиж хуур гэж сайд хэллээ.

-Чиний ярьсан үнэн байх гээд хаан эмчийн араас хүн явуулжээ. Эмч ямар аюул хүлээж байгааг мэдэлгүй сэтгэл хангалуун хүрч ирэв.

-Чамайг яах гэж дуудсаныг мэдэж байна уу? гэж Юнан хаан асуулаа.

-Мэдэхгүй дээ, хэн ч учир битүүлэг зүйлийг мэддэггүй шүү дээ гэж Дубан хэлэв.

-Би чамайг алах гэж дуудуулсан юм гэж хаан хэлүүлжээ. Дубан эмч гашуунаар уйлж хаанд,

-Та намайг яалаа гэж алах гэж байгаа юм бэ? гэжээ.

-Чамайг намайг алахын тулд энд ирсэн гэцгээж байна. Иймд чамд алагдахаасаа өмнө амжиж чамайг алах гэсэн юм. Чи намайг гарт минь саваа мод бариулж байгаад эмчилсэн бол одоо юугаар ч алж магадгүй биш үү?

-Намайг өршөөж үзээч дээ гэж Дубан эмч залбиран гуйв. Гэвч хаан,

-Үгүй дээ, чамайг алах хэрэгтэй гэж дуу алдав.

-Хаантан минь, надад энэ эмчийн амийг аврах боломж олгооч, тэр таныг эмчилснээс өөр ямар ч муу зүйл хийгээгүй шүү дээ гэж ойр дотныхны нэг нь хэлэв.

-Энэ эмч намайг алахаар ирсэн юм. Хожгор Махмуд сайд маань тэгж хэлсэн гэж хаан хашгирлаа. – Хөөе зандалчин, түүний толгойг ав.

-Хэрэв та намайг алахаар шийдсэн бол өглөө болтол хугацаа өгөөч дээ. Намайг гэрт минь хариул. Би танд бүх номоо бэлэглэе. Миний номон дотор өөр нэг ч хаанд байхгүй тийм ховор нандин бүтээл бий гэж Дубан эмч хэллээ.

-Зүйтэй, одоо гэртээ харь. Харин маргааш өглөө эрт надад номоо авчраарай гэж хаан хэлэв. Юнан хаан шөнийн турш эргэж хөрвөөн эмчийн бэлэглэх ном ямар гайхалтай бол, үзэх юмсан гэхээс унтаж чадсангүй. Дөнгөж үүр цаймагц хаан үсрэн босож,

-Дубан эмчийг нааш авч ир гэж хашгирлаа. Эмчийг хоёр харуул харгалзан авч ирэв. Эмч гартаа нэг ном, нунтаг бүхий бутан сав барьжээ.

-Номоо нааш өг гэж хаан хашгирав.

-Хүлээж байгаарай хаантан минь, жаахан тэвчих хэрэгтэй. Том таваг авч ирэхийг зөвшөөрнө үү?

-Хөөе хурдан таваг авчирч өг гэхэд зарц нь өрөөнөөс ухасхийн гарч таваг барьсаар эргэж ирэв. Тэр үед Дубан эмч тавган дээр нунтгаа хийгээд тэгшилж,

-Өө хаантан минь энэ номыг ав, тэгээд миний толгойг автал битгий дэлгэж үзээрэй. Намайг цаазалсны дараа толгойг минь энэ таваг дээр тавиад энэ нунтгаас түрхэх хэрэгтэй. Дараа нь номоо дэлгэж хүссэнээ асуу. Миний толгой таны бүх асуултад хариулах болно гэлээ.

Хаан ихэд гайхаж сониуч зандаа дийлдэн түргэн гэгч нь гараа зангав. Зандалчин Дубан эмчийн толгойг тас цавчлаа. Толгойг тавган дээр тавихад нүдээ нээж,

-За хаантан минь, одоо номоо дэлгэ. Эхнээс нь арваад хуудас эргүүлнэ үү гэв.

Номыг дэлгэх гэтэл бүх хуудас нь өөр хоорондоо наалдсан байжээ. Хаан хуруугаа шүлсдэж байгаад хуудсыг нэг нэгээр нь эргүүлэв. Арав дахь хуудсан дээр ирэх үед царай нь хувхай цайж амьсгал нь боогдлоо.

-Энэ номонд хор байна. Намайг хордуулчихлаа гэж хаан хашгирав. Харин Дубан эмчийн толгой уруулаа хөдөлгөж,

-Би таныг эмчилсэн, харин та намайг алсан. Би өршөөл гуйсан боловч та өршөөгөөгүй. Тэгэхээр шийтгэлээ амс даа гэв. Дубан эмчийн толгой ингэж хэлмэгц хаан үхэдхийн унажээ.

-Чи яг л түүн шиг байна Ифрит, тиймээс би чамайг одоо дахин тэнгисийн гүн рүү шиднэ.

-Өө загасчин минь битгий тэгээч дээ. Хэрэв би хорон санаатан бол чи буяны үйлстэн бол. Чамд өчүүхэн ч муу зүйл хийхгүй гэдгээ амлаж байна. Баяжих арга ч зааж өгье гэх зэргээр Ифрит удаан гуйсны эцэст загасчин зөвшөөрчээ. Дахин лонхны амсрыг онгойлготол утаа савсаж бэрд гарч ирэв. Тэгмэгц тэр лонхыг далай руу өшиглөж орхилоо. Загасчин айсандаа навч мэт чичирч харин бэрд ха ха инээж байлаа.

-Миний араас дагаад яв.

Загасчин Ифритийн араас даган явахдаа амь гарна гэдэгтээ итгэлгүй байжээ. Тэд явсаар хотоос гадагш гарав. Уул өөд өгсөж, өргөн хөндий рүү бууж, эцэст нь өмнө нь үзэгдэж харагдаагүй цөөрмийн дэргэд иржээ.

-Энэ цөөрмийг хар гэж бэрдийг хэлэхэд загасчин тэр цөөрөмд улаан, цагаан цэнхэр, шар гэхчлэн өнгө бүрийн үй олон загас байгааг олж харлаа.

-Энэ цөөрөмд яагаад ийм олон өнгийн загас байгаа юм бэ? гэж загасчин асуув.

-Загасчин минь олон үг хэлэлгүй наад тороо хая гэж бэрд хэлэв. Загасчин цөөрөм рүү тороо шидтэл дөрвөн өнгийн загас баригджээ. Цагаан, улаан, цэнхэр, шар.

-За загасчин минь наад загасаа хааны ордонд аваачиж өг. Хаан чамд насан туршид чинь идэж хүрэлцэхүйц мөнгө өгнө. Өдөр болгон ийшээ ирж загас барьж, гэхдээ тороо гурваас илүү шидэж болохгүй шүү. Одоо харин баяртай, хэрэв гомдоох зүйл хийсэн бол намайг уучлаарай гээд бэрд хөлөөрөө газар дэвсэлтэл газар ярагдаж түүнийг залгин алга болов. Загасчин гэртээ буцаж ирээд дөрвөн өнгийн загасаа сагсанд хийж барин бэрдийн хэлсэн ёсоор хааны ордон руу явжээ. Ордонд ирж загасаа үзүүлсэнд хаан ихэд гайхав гэнэ. Өмнө нь ийм гайхалтай загас хэн ч хараагүй юмсанж.

-Шадар сайд минь, энэ загасыг саяхан надад оюун ухааны хаанд бэлэглэсэн шинэ тогоочид өг, тэр яаж шарж амтлахыг нь харъя гэж хаан хэлэв.

-Ёсоор болгоё эрхэм дээдэс ээ гээд шадар сайд загасыг аван гал тогоо руу явжээ. Загасыг тогоочид өгсөнд тогооч эмэгтэй түүнийг хараад маш их гайхжээ.

-За чи хичээж үзээрэй, хаан чиний чадварыг шалгах гэж байна. Энэ загаснуудыг зохих ёсоор нь шар гэж сайд хэлэв. Дараа нь сайд хаан дээр эргэн ирж, хаан загасчинд дөрвөн зуун алтан зоос өгөв. Загас бүрийг зуун алтан зоосоор худалдан авчээ. Загасчин баяр хөөр болсоор гэртээ эргэж ирлээ. Тогооч эхнэр загасыг цэвэрлээд хайруулын тавагт хийн гал дээр тавилаа. Загас өрөөсөн талаасаа шарагдаж гүйцсэн байх гэж бодоод тогооч түүнийг эргүүлэх гэтэл загасанд хүрэв үү үгүй юу гал тогооны хана цуурч дотроос нь гартаа ногоон мөчир барьсан залуу бүсгүй гарч ирлээ. Тэрбээр мөчрөө загасанд хүргэтэл загас тэр дороо нүүрс болж харин өнөөх бүсгүй хана руу орон алга болов. Тогооч эхнэр айсандаа ухаан алдан унажээ. Сэрж ирээд харвал бүх загас нь түлэгдсэн байв.

-Одоо яадаг билээ! Эзэн хаан намайг туршиж байдаг. Гэтэл би бүх загасаа түлчихлээ! Гээд тэр эмэгтэй дахин ухаан алдаж унав. Энэ үед гал зууханд сайд орж иржээ. Тогооч эхнэр шалан дээр хэвтэхийг үзээд хөлөөрөө түлхэж үзвэл өнөөх нь ухаан орж юу болсныг ярив.

-Энэ яасан хачирхалтай хэрэг вэ? гэж шадар сайд ч мөн гайхав. Тэр дороо загасчныг дуудуулахаар хүн явуулж загасчныг ирэхэд,

-За чи надад дахиад урьдынх шигээ дөрвөн өнгийн загас авчирч өг хэмээн тушаав. Загасчин цөөрөм дээр эргэж очоод тороо тавилаа. Дахин дөрвөн өнгийн загас баригдаж гэнэ. Энэ загасаа шадар сайдад авчирч өгөөд дахин дөрвөн зуун алтан зоос авав. Шадар сайд загасаа аван гал зууханд ирж тогоочид,

-Энэ загасыг одоо болгоомжтой шар, би чиний хажууд байж юу болохыг үзье гэв. Тогооч эмэгтэй загасыг цэвэрлэн хайруулын тавагт хийлээ. Загас нэг талаасаа шарагдаж эхлэх үед гал зуухны хана хөдөлж, дотроос нь өнөөх мөчир барьсан бүсгүй гарч ирэв. Түүнийг мөчрөө загасанд хүргэтэл бүх загас шатаж гүйцэв гэнэ. Эмэгтэй хайруулын тавгийг доош харуулж тавьчхаад дахин хана руугаа орлоо.

-Ийм зүйлийг хаанаас нууж болохгүй, хаан өөрийн нүдээр харах ёстой гэж шадар сайд орь дуу тавив. Тэгээд гүйсээр хаан дээр ирж хормойдоо орооцолдон бүдэрч унаад болсон явдлыг юу ч үлдээлгүй ярив.

-Одоохон над дээр загасчныг дуудаад ир гэж хаан хашгирлаа. Загасчин ирэхэд хаан түүнд дахин дөрвөн өнгийн загас авч ирэхийг тушаагаад зугтаачих вий гэхдээ гурван харуул дагалдуулжээ. Загасчин гурав дахь удаагаа цөөрөм рүү очиж дөрвөн өнгийн загас барьж ирлээ. Хаан түүнийг аваад сайддаа хандаж,

-Би өөрөө эднийг шарж юу болохыг үзнэ гэв. Тэгээд хаан ханцуйгаа шамлан хормогч зүүгээд гартаа хутга барин загас цэвэрлэж эхэллээ. Дараа нь хайруулын тавагт тос хийж гал дээр тавиад загасныхаа махыг хийв. Гэтэл тосон дотроос утаа гарч хааныг тойрон хөшилдөв. Хаан айсандаа хутгаа газар алдаад суун тустал л дахин хана ангайж дотроос нь өнөөх бүсгүй гарч ирлээ. Баруун гартаа илд, зүүн гартаа хоёр могой барьсан байжээ. Могойнууд зарааных шиг зүүгээр бүрхэгдсэн байх ба амнаас нь цэнхэр утаа манарна. Эмэгтэй хаан руу харан хашгиртал хаан айсандаа муужран унав.

-Намайг сайн харж царай зүсийг минь тогтоож ав, хэрэв чи дахин миний загаснуудыг баривал би чиний хотыг усанд автуулж бүх цэрэг, дайчдыг чинь загас болгон хувиргана шүү хэмээн тэр эмэгтэй хааны чихэнд шивнэснээ дахин их дуугаар хашгирахад хаан ухаан алдан ойчлоо. Түүнийг сэрж ирэхэд загас, хайруулын таваг, эмэгтэйн аль нь ч байсангүй. Гал тогооны хана урьдын адил бүрэн бүтэн байлаа. Хаан гал тогооноос гаран хашгирч,

-Одоохон ийшээ загасчныг дуудаад ир гэж сайддаа тушаав. Харуулууд тэр дороо л гүйлдэж очоод загасчныг дагуулж ирэв. Загасчин айсандаа бөмбөгнөтөл чичирч хаанд олон өнгийн загас авчирч өгсөндөө харамсаж байв.

-Хөөе загасчин чи тэр загаснуудыг хаанаас барьсан юм бэ? Гэж хаан асуулаа.

-Дөрвөн уулын дундах хөндийд байдаг цөөрмөөс гэж загасчин хариулав.

-Тэр цөөрөм хүртэл хэдэн өдөр явах вэ?

-Хагас цаг явахад хангалтай хүрнэ эрхэм дээдэс минь. Хаан ихэд гайхав. Учир нь тэр ордноос холгүй цөөрөмд тийм олон өнгийн загас байдгийг мэдээгүй юмсанж. Тэгээд шадруудаа дагуулан морь унаж тийш очихоор явлаа. Загасчин тэдний өмнө явган явж, ямар нэгэн гай зовлон нөмрөхийг хүлээсээр зам зааж байв. Тэд уул өөд өгсөж, өргөн хөндий рүү буув. Хөндийн голд том цөөрөм байх ажээ. Цөөрөмд дөрвөн өнгийн загас сэлж явна гэнэ.

-Өмнө нь та нарын хэн нэгэн энэ цөөрмийг харж байсан уу гэж хаан албатуудаасаа асуув. Тэд цөм нэгэн дуугаар “Үгүй” хэмээн хариулжээ.

-Би энэ цөөрөм болон өнгө өнгийн загаснуудын тухай үнэнийг мэдэхээс нааш хот руу явж сэнтий дээрээ суухгүй гэж хаан дуу алдлаа. Тэгээд сайдаа дуудаж хэлэв.

-Өнөө шөнө би энэ цөөрөм, загас ямар учиртай болохыг олж мэдэх болно. Чи харин миний асрын үүдэн дээр суугаад намайг асуусан бүхэнд “Хааны бие муу байгаа учраас хэнийг ч оруулж болохгүй гэсэн” гэж хэлдэг юм шүү гэлээ. Тэгээд хаан хувцсаа сольж өмсөөд зэвсэг агсаж цааш явжээ. Өдөржин шөнөжин явж маргааш нь бас явж гэнэ. Тэгтэл алсад нэг хар юм үзэгджээ. Хаан баярлан дуу алдаж,

-Надад энэ цөөрөм, загаснуудын тухай ярьж өгөх хэн нэгэн тааралдаж магадгүй гэлээ. Ойртож очоод харвал хар чулуугаар өнгөлж барьсан ордон байх юм гэнэ. Хаан хаалгыг цохисон боловч хэн ч онгойлгож өгсөнгүй. Хоёр дахь, гурав дахь удаагаа тогшжээ. Гэвч хариу дуулдсангүй. Тэгэхээр нь хаан байдаг чадлаараа хаалгыг балбав. “Ордонд хэн ч алга” гэж хаан бодоод хаалгыг түлхтэл онгойжээ. Хаан хашаа руу орвол нэг ч хүн үзэгдсэнгүй. Дараа нь ордон руу орвол нэг ч хүн үзэгдсэнгүй.

-Ордны оршин суугчид аа, би холоос ирсэн аялагч байна. Танайд идэх уух юм байхгүй биз гэж хаан хашгирав. Хариу дуу гарсангүйд хаан ихэд гайхаж бас гунигт автав. Хаалганы дэргэдэх сандал дээр сууж байтал хэн нэгний уухирдах, ёолохыг сонсжээ. Хаан чимээ гарсан тэр зүг рүү явав. Явсаар том өрөөнд орвол өрөөний голд өндөр сэнтий байх бөгөөд сэнтий дээр торгон дээлтэй сайхан залуу уйлж суулаа. Хаан баярлаж,

-Сайн байна уу залуу минь? Чамтай тааралдсан минь ямар их аз вэ. Чи яагаад уйлж байгаагаа, мөн энэ ордон ямар учиртайг хэлж өгөөч? Яагаад чи энд ганцаар байгаа юм бэ? Ордныхон хаачсан юм бэ? Гэв. Залуу юу ч хэлсэнгүй үргэлжлүүлэн уйлж ёолсоор байлаа. Хаан эцэст нь уурлаж,

-Хүүе залуу чи яагаад намайг орж ирээд байхад миний өмнө зогсож асуусан асуултад хариулахгүй байна. Би энэ орны хаан, үүнийг мэдэхгүй байна уу? Гэв. Гэтэл залуу улам чанга уйлж,

-Өө хаантан минь хэрэв юу тохиолдсоныг та мэдвэл яагаад ч ингэж уурлахгүй дээ гэлээ. Тэгээд дээлийнхээ энгэрийг сөхтөл залуугийн бүсэлхийнээс доош чулуу, харин дээшээ хүн байх юм гэнэ. Хаан ихэд айж муухай хашгираад,

-Би уг нь загасны тухай мэдэх гэж яваад дараа нь энэ ордонтой таарсан. Ордны тухай мэдэх гэтэл бас чи гараад ирлээ. Одоохон надад ямар учиртайг хэлж өгөөч гэв.

-За тэгвэл миний яриаг анхааралтай сонс. Тун гайхалтай түүх байгаа юм гэж залуу хэлэв.

-Миний эцэг Дөрвөн Арлын Хаан Махмуд гэж алдаршсан нэгэн билээ. Тэр далан жилийн турш хаанчлаад нас барсан. Түүний дараа би хаан болов. Надад тун ч хайртай нэг эхнэр байсан юм. Нэгэн үдэш тэр усанд орохоор явж харин би орондоо хэвтээд түүнийг хүлээж байлаа. Гэтэл хажуугийн өрөөнөөс хоёр шивэгчин хүүхний ярихыг олж сонсдог юм байна. “Хөөрхий манай эзэнтэн! Эзэгтэйг өөртөө хайртай гэж боддог байх даа. Үдэш болгон түүнд нойрын эмтэй дарс уулгаж, унтсан хойно нь гарч явдаг. Өглөөгүүр ямар нэгэн юм үнэртүүлэхэд сэрж ирэх юм. Удалгүй тэр нөхрөө алж хатан хаан болох биз. Миний ярьсныг хэнд ч бүү дуулга. Эзэгтэй ирж явна” гэж тэдний нэг хэлжээ. Үнэхээр эхнэр нь өрөөнд орж ирээд шивэгчингүүдэд хоол авч ирэхийг тушаав. Би тэдний юу ярихыг сонссон болохоор ихэд айж эхнэртээ юу ч хэлсэнгүй. Хоолны дараа эхнэр маань надад орой болгон ууж заншсан дарс өгөв. Би уусан дүр эсгэж үнэн чанартаа дарсыг өвөр рүүгээ асгаад төд удалгүй унтсан дүр үзүүлэн хурхирч эхэллээ. Эхнэр маань хамгийн сайхан хувцсаа өмсөж миний сэлмийг бүсэндээ зүүгээд гарахдаа “Шөнийн турш сэрэлгүй унтаарай, чамд явах хугацаа бараг үлдээгүй, удахгүй чамайг алж өөрөө хатан хаан болно” гэж хэлэв. Тэгээд өрөөнөөс гарахад нь би хойноос нь дагалаа. Хотын хаалган дээр ирж ямар нэгэн үг хэлэхэд хаалганы түгжээ өөрөө мултран унаж хаалга дэлгэгдэв. Эхнэр маань хаалгаар гарч би ч түүнийг дагасаар жижигхэн шавар байшинд хүрч ирэв. Эхнэр тэр байшин руу орж харин би дээвэр дээр нь гарч яндангийн хажуугийн нүхээр шагайж харав. Шавар байшинд нэг уруул нь хөнжил мэт нөгөө уруул нь дэвсгэр мэт аймшигт царайтай хар боол хэвтэж байна. Би түүн рүү хараад хэн болохыг нь танилаа. Абуль-Асвад гэгч аймшигт шидтэн байсан юм. Тэр миний эцгийг хотоосоо хөөсөн хэмээн өс санаж намайг үгүй хийх андгай тавьжээ. Энэ шидтэн хүнд өвчтэй тул байшингаасаа цухуйхаа больжээ. Эхнэр маань түүн рүү очих үед тэр өөдөөс нь хашгичиж,

-Өнөөдөр чи яагаад ингэж оройтов. Өөдгүй хүүхэн, би чамайг хүлээсээр цөхөрч гүйцлээ. Чиний нөхрийг хурдхан алж хаант улсыг нь эзэмших хэрэгтэй байдаг. Гэтэл чи ирдэггүй хэмээн уурсав.

-Эзэнтэн минь, би үнэхээр буруугүй. Миний санаагаар бол нар аль эрт шингэх ёстой байсан. Гэвч яая гэхэв надад цаг тун бага байлаа гэв.

-Хараал идсэн хүүхэн, маргааш гэхэд нөхрөө алахгүй бол би чамд ид шид зааж өгөхгүй шүү. Чи намайг хуурч мэхлэн надаар тоглоом тохуу хийж байна гэж шидтэн хашгирав. Энэ үгийг сонсоод уурласандаа нүд минь харанхуйлж, би юу хийж байгаагаа ч ойлгож чадсангүй. Дээвэр дээрээс бууж байшин руу ороод эхнэрийн авчирсан өөрийнхөө илдийг авч хар шидтэний хүзүүн дундуур буулгав. Хар шидтэний хоолой хүрчигнэхэд би түүнийг үхжээ гэж бодсон. Тэгээд илдээ шидчихээд ордондоо эргэн ирж орондоо оров. Өглөө нь миний эхнэр ирээд надад юу ч хэлсэнгүй. Би ч бас түүнд юм хэлээгүй. Хэдэн өдрийн дараа тэр үсээ зулгаан уйлж гашуудлын хувцас өмсөв.

-Юу болоо вэ? гэж би түүнээс асуулаа.

-Өө эзэнтэн минь, миний ээж таалал төгсөж, эцэг минь дайны талбарт алагдсан гэнэ, хоёр ахын минь нэг могойд хатгуулж, нөгөө нь хавцал руу нисэж үхжээ. Иймд ордон дотор бунхан барьж тэднийхээ бие цогцсыг авчирч хийхийг зөвшөөрнө үү? Би тэднийхээ хойноос гашуудан уйлмаар байна гэлээ.

-Хүссэнээрээ л бол гэж би хэлэв.

Миний эхнэр ордон дотор хүнхэр оройтой бунхан барьж тэнд өдөр шөнөгүй суудаг болов. Би түүнээс айж байсан тул шидтэний тухай нэг ч үг хэлсэнгүй. Гэтэл би нэг удаа тэвчилгүй эхнэрийнхээ суудаг бунхан руу ороод “Өө эзэнтэн минь, надад ядаж ганц үг хэлээч! Удахгүй та эдгэрнэ биз дээ? Та бид хоёр миний нөхрийг алж энэ хотод эзэн болж суухгүй гэж үү?” хэмээн гаслан уйлж байхыг сонсов. Би түүн рүү гүйж очин харвал өнөө хар шидтэн аяархан ёолж үхлүүт хэвтэнэ. Би илдээ сугалан түүнийг зүйл дуусгах гэсэнд эхнэр миний гараас шүүрч аваад,

-Чи нэг удаа миний хонгорыг золтой л алж орхиогүй. Одоо тэр юм хэлж ч чадахгүй үхсэн юм шиг хэвтэж байна. Энэ чамд багадлаа гэж үү? Би чамайг өршөөе гэж бодож байсан. Гэтэл өршөөгдөх хувьгүй байжээ чи. Чи одоо үхсэн ч биш амьд ч биш байж үлдсэн хугацаагаа дуусга гэж хашгирав.

-Өөдгүй эм минь, тэгэхэд чамайг түүнтэй хамт алаагүй минь юутай харамсалтай. Одоохон чамайг хайртын чинь хамт үгүй хийе гээд би түүн рүү дайрах гэтэл тэр ямар нэгэн үл мэдэгдэх үг шивнэж “Миний илбэ шидийн хүчээр тал бие нь хүнийхээр үлдэж, тал бие нь чулууж” гэсэн юм. Тэгмэгц би одоо таны харж байгаа ийм байдалтай болсон. Үнэхээр үхсэн ч биш амьд ч биш байна. Намайг ингээд зогссонгүй миний хотыг илбэдэж зах, цэцэрлэг, хотыг цөөрөм болгож, арлыг уул болгосон. Хотын оршин суугчид цөм өнгө өнгийн загас болцгоосон юм. Түүнээс гадна намайг өдөр болгон зуун удаа ташуурдаж ингэснийхээ дараа адууны сүүлээр хийсэн хувцас өмсгөж, дээр нь торгон дээл нөмрүүлдэг юм.

-Өө хөөрхий залуу минь, чи надад миний мэдэх гэсэн бүх нууцыг дэлгэж чадлаа. Чамайг маш их өрөвдөж байгаа болохоор чамд тусалъя. Тэр муу хар арьст шидтэн хаана хэвтэж байна вэ? Тэр задарсан эм хаа байна гэж хаан хэлэв.

-Хар арьст шидтэн бунханд өвчтэй хэвтэж бий. Эхнэр одоохон түүн дээр очно гэж залуу хэлэв. Хаан тэр даруй бунхан руу очлоо. Ганцхан далайлтаар хар арьст шидтэнийг зүйл дуусгаж, биеийг нь хэдэн хэсэг цавчаад газар булжээ. Дараа нь бунханд ирж түүний оронд хэвтлээ. Биеэ сайтар хучиж нүүрээ бүтээгээд ёолж хэвттэл залуугийн эхнэр ирэв. Гартаа эмтэй аяга барьж, орон дээрээс тонгойгоод,

-Өө эзэнтэн минь, над руу гараа сунгаж ядаж ганц үг хэлээч дээ, таны бие сайжирч байгааг би мэдмээр байна гэв. Тэгэхэд хаан үл мэдэг хөдөлж, сулхан дуугаар хар арьстнуудын хэлээр ярив.

-Ёо ёо надад хэцүү байна. Гэсэн ч дээрдэж байгаа юм шиг санагдах юм. Энэ үгийг сонсоод эмэгтэй баярласандаа уулга алдаж,

-Энэ үнэн үү эзэнтэн минь? Надтай яриач дээ гэлээ.

-Хараал идсэн хүүхэн чи тийм гавьяатай бил үү? Өдөр болгон нөхрөө тарчилган зовоогоод байхаар түүний чинь хашгирах дуунд би унтаж чадахгүй байна. Хэрэв тиймгүйсэн бол би эрт эдгэрэх байсан юм гэв.

-Тэгвэл би түүний илбийг тайлчих уу гэж хүүхэн асуулаа.

-Түүнийг чөлөөлж явуулаад намайг амрааж үз гэж хаан хэлэв. Хүүхэн залуугийн дэргэд ирж гартаа аягатай ус бариад ямар нэгэн юм шивнэн хэлтэл аяган доторх ус шажигнаж удалгүй буцалж эхлэв. Залууг тэр усаар цавдаж,

-Хэрэв чи миний ид шидээр ийм болсон бол одоо эргэж хүн төрхөндөө ор гэлээ. Тэгмэгц залуу дахин хүн болж хөл дээрээ үсрэн босов. Эмэгтэй бунханд ирж,

-Өө эзэнтэн минь, би таны тушаасныг биелүүлчхээд ирлээ гэв.

-Золгүй муу хүүхэн чи зөвхөн тал ажлаа л хийж... шөнө болохоор загаснууд цөөрмийн усан дотроос толгойгоо цухуйлган биднийг харааж эхлэх юм. Ингээд байхаар би яаж эдгэрэх юм бэ? Одоохон тэдний илбийг тайлаад эргэж ир гэж хаан сулхан дуугаар ёолов.

-Эзэнтэн минь, таныхаар больё гэж хэлээд эмэгтэй гарч явлаа. Цөөрмийн уснаас жаахан ус хутгаад шившиж байснаа буцааж хийв. Тэгмэгц загаснууд хүн болж уул урьдын адил арал болов. Цөөрмийн ус хот болж худалдаачид худалдаагаа хийж эхлэв. Бүх хүмүүс хуучин хийж байсан ажлаа үргэлжлүүлэв. Илбэч эм хаан дээр эргэж ирээд,

-Өө эзэнтэн минь, би таны хүслийг биелүүллээ. Одоо хэрэв эдгэрсэн бол энэ булшнаас гарч үз гэв.

-Ойртож ирээд надад гараа өгөөч гэж хаан сулхан дуугаар өгүүлэв. Эмэгтэй түүнд гараа өгмөгц сэлмээ гялсхийн буулгалаа. Дараа нь бунхан дотроос гарч ирвэл өнөө сайхан залуу өөрийг нь хүлээж зогслоо.

-Залуу минь чи өөрийнхөө хотод үлдэх үү эсвэл надтай хамт манай хот руу явах уу? гэж хаан асуужээ.

-Танай хот хүртэл хэдэн өдөрчийн газар байгаа вэ гэж залуу асуув.

-Хоёр өдөр хагас яваад хүрчих байх гэж хаан хариулав.

-Аяа хаантан минь, хэрэв та сайн мориор зогсолтгүй давхивал жилийн дараа нутагтаа очих болно. Хот маань илбэдүүлсэн учраас та тийм түргэн ирсэн юм. Гэвч би танаас салахгүй хамт явьяа гэж залуу хэлэв.

-Чи миний хүү болж миний дараа хаант улсыг минь өвлөн үлд. Одоо аян замдаа гарцгаая гэж хаан хэлэв. Тэд үнэхээр бүтэн жилийн турш өдөр шөнөгүй явсаар хааны хотод иржээ. Хаан эргэж ирээд сэнтий дээрээ залран,

-Олон өнгийн загас барьж ирсэн өнөөх загасчныг дууд хэмээн зарлиг буулгав. Загасчин ч удалгүй ордонд ирж хаан түүнд болсон явдлыг ярьж өгөв. Загасчин үүнийг дуулаад ихэд гуниглаж,

-Тэгвэл хаантан минь дахиад надаар загас бариулахгүй юм уу гэжээ.

-Үгүй дээ, загас барих хэрэггүй. Гэсэн ч сэтгэлээр бүү уна. Би чамд насан туршид чинь идэж хүрэлцэх алтан зоос өгнө гэж хаан хэлэв. Шадар сайддаа загасчныг харамжгүй шагнах тушаал буулгасанд загасчин төд удалгүй аз жаргалтай сэтгэл хангалуун гэртээ харьжээ.