Сибирь, алс Дорнод “Хятадын аюул”-ын дор орчихсон, тэнд сая хятад аль хэдийн суурьшсан, тэд нь бүр давраад референдум явуулах гэж буй. 

Тэгснээр Сибирь Хятад очих мэтээр Оросын зарим сайт, телевиз хэдэн жил дараалан суртал ухуулга хийх ба орчин цагт мэдээлэлд ер итгэж болохгүй гэх сэтгэгдэл төрүүлнэ. Мэдээллийн анхны эх сурвалж юуг өгүүлнэ вэ? хойшоо хил даваад барууншилбал үл тасрах Хятадуудын цувааг олж харж болно. Новосибирск, Эрхүү, Владивостокт холимог гэр бүл, тэдний эрлийз үрсийг олныг харна. Нэг сайтад Орос хүн ингэж бичжээ. Өнөөгийн Орос, Хятадын харилцаа дэлхийн II дайны өмнөх СССР ба Германы харилцаатай тун төстэй байна. Нам гүм, гэхдээ нэг өдөр тэсрэхээр. Тэгэхдээ дайндаа тулахгүй, Хятадууд аажуухан замаар Сибирийг эзэлсээр байгаа гэх мэтээр. Бас нэг сөрөг сэдэв. Путин Сибирийг Хятадад зарчихлаа гэх туйлшрал. Хятад нь Сибирийг хүчээр эзлэх сонирхолгүй, зүгээр л худалдаад авчихна. Түрээс гэж нэг лут зэвсэгтэй. Хэрчим газар, үсрээд нэг хамтралын дайны газрыг түрээслэнэ. Тэнд тариалан үйлдвэрлэл явуулна. Нэг мэдсэн Хятадаар дүүрчихсэн, тосгоны ядуу охид Хятад фермерийн гэргий болцгоогоод л гэх мэт зохиомжилжээ.

Сибирь дэх үндэстэн-угсаатны бүцийг харьцуулсан баахан тоо сайтуудад байна. Владивостокийн хүн ам 2014 оны байдлаар Орос хүн 86 хувь, Украинчууд 2.5 хувь, нэг хувь нь Солонгосчууд, 0.5 хувь нь Татаарууд, үлдэх нь үндэстний цөөнх Узбек, Армян, Беларус, Хятад, Азербайжан, Хасаг гээд жагсаж байжээ. Лав Хятадуудад эзлэгдчихсэн гэдэг нь домог байжээ. Хятадууд хотуудад шигдэхийг чухалчлахгүй, Сибирийн их ой тайгыг эзэмшихэд анхаардаг. Тэгээд ч хууль бус мод олборлолт тоймоо алдсан хэмээн тэр сайтад бичсэн байх юм. Гэтэл нутгийн уугуул иргэд нь бас ой модоор амин зуулгаа хийж ирсэн, тэдэнд хожуулаас өөр юм үлдээлгүйгээр Хятад руу хуу ачуулж байгаа юм байх. Үнэхээр сансрын хиймэл дагуулын фото зурагнаас харвал эрхүүгийн өмнө зүүн тал тэр чигтээ чигжүү битүү ой. Ой үргэлжилсээр Монгол, Хятадын хилтэй залгана. Оросууд Сибирийнхээ их ойг “Ногоон алт” гэнэ. Нефть хийг бодвол энэ их ой чинь тайрсаар байгаад нэг л өдөр дуусна. ОХУ-ын нутаг дэвсгэрт дэлхийн ойн нөөцийн 25 гаруй хувь, ховор үнэт моднуудын нөөцийн 50 орчим хувь байдаг. Гэтэл сүүлийн таван жилд хууль бусаар тайрч огтлон, хууль бусаар экспортод гаргасан мод 70 хувиар өсч, бараг тэр чигтээ БНХАУ руу ачигдсан байх юм.

Амурск мужийн прокурорын мэдээлснээр бол төрийн өмчийн мэдэлд байдаг ойн нөөцийн 50 хувийг Хятад руу ачуулжээ. Орон нутгийн авлигач түшмэд Хятадын бизнесмэнүүдтэй нийлэн хууль бус үйлдэл хийсэн гэнэ. Жилдээ 150 сая ам.долларын ашигтай хар бизнес тэнд цэцэглэж, түүнийг дагасан мафийн сүлжээ буй болжээ. Москвагаас Сибирякууддаа яаж ханддаг вэ гэсэн асуудал ноцтой тавигджээ. Нэг нь колоничлогч, нөгөөх нь абориген, цаадах нь наадхаа мөлжин цөлмөж байх ёстой гэсэн олон жилийн хур зөрчил явж байгаа нь тэр. Сибирьт байгалийн нөөц баялгийг хамж буй, хайр найргүй экспортлохыг зорьдог хоёр төрлийн түшмэд байдаг гэнэ. Эхнийх нь Оросын европын хэсгүүдээс морилж ирсэн, мөнгөтэй эрх мэдэлтэй “Шинэ оросууд”. Нөгөөх нь Сибирийн уугуул боловч эрх мэдэлд хүрсэн, авлигалд идэгдсэн Оросууд ажээ. Улсын төсвийг дүүргэж л байвал хэнд, хаашаа юугаа зарах нь төдийлэн падгүй. Оросын дундрашгүй төсөвт Москва руу мөнгө нь орж байх учиртай. Харин эргээд өөрсдийнх нь илгээсэн асар их мод Хятадаас мебель тавилга болж орж ирэн, Оросын үндэсний үйлдвэрийг нураана уу, байна уу, хичнээн олон хүн ажлын байртай байргүй нь бас падгүй.

Оросын авлигач түшмэдийн увайгүйтэлд урамшсан хятадууд дураараа авирлана

Оросын авлигач түшмэдийн увайгүйтэлд урамшсан Хятадууд дураараа авирлана. Тэднийг өөхшүүлдэг тусгай суртал нэвтрүүлэг ч бий. Хятадын нам, төрөөс мэдээж тэгэхийг сайшаадаггүй ч Хятадын элдэв порталд (Жишээ нь “Жиньжи тоутяо” сайт) Сибирь заяанаасаа Хятадын нутаг гэсэн агуулга бүхий мэдээ мэдээлэл цацагдана гээч. “Хятадын нутаг” хэмээн хашилтад авах боловч тэр олон ханзан дотор хашилт нь ялгарч харагдаад байх юмгүй. Санаатай тэгж бичдэг ч юм шиг. Улс төр-эдийн засаг-цэргийн биш гэхэд геополитикийн гол холбоотноо Хятадууд хэрхэн нэрлэж, авч үзэж байгаа нь өөр олон таагүй баримтаар илэрнэ. Оростой, Оросгүй Хятад босоод ирсэн. Оросгүйгээр бид дэлхийн худалдаанд байраа эзэлчихсэн, Оросгүйгээр мөнгөжсөн, гэвч Путин гэж нэг сэргэлэн эр Орост байгаа нь азтай хэрэг. Тэрбээр өрнөдтэй мөн ч гялалзтал тоглох юм гэсэн санаагаар “хуаньчю шибао” гэж сонины сайтад биччихсэн байх юм. Путины өнгөн дээрх Бээжин-Москва хоёр бол хоёр найз анд нөхөд, гэхдээ Орос бол түүхий эдийн маш сайхан бааз. Хэрэв цаашаа Хятадын элдэв портал ухах юм бол энэ сайхан бааз нь тэрхүү сайн анд нөхрийнх нь хяналтад байна. Одоохондоо тэд ой тайга, байгалийн хийн буландаа байж л байг. 50 жилийн дараа юу болохыг нь харна аа, бүх юм эргэнэ гэхчлэн. Нэг таагүй үзэгдлийг мэдрүүлэх шиг. Ерөөсөө хичнээн сайн найзаллаа гэхэд цаана нь заавал дайсагнал, ядахнаа үл итгэл оршиж байна гэмээр.

“Восток-2018” цэргийн хээрийн сургуульд Хятадыг уриадахсан чинь дараа нь Хятадын цэргийн нэг хэвлэлд Оросын танкууд хуучирсан, бүр т-62-ыг хүртэл байлдуулсан. Орос танкны тийм ч дутагдал, ийм ч бүтэлгүйтэл гээд биччихсэнийг Оросын цэргийн сайтууд өлгөж аваад гомдоллосон байх юм. Сибирийг аль эрт галав үед Монголчууд байлдан дагуулж, эзэлж байсан бол тэр чинь Хятадынх гэсэн үг хэмээн “Жиньжи тоутяо” сайтад бичсэн нь бидэнд тун эвгүй сэтгэгдэл төрүүлэхээр юм. Сибирякууд нь ч мал биш юм болохоор тэмцлийн арга зам сонгожээ. Сибирээ Хятадуудад эзэгнүүлэхгүй гэсэн нэг иргэн санаачлан хөөцөлдсөөр 50 000 хүний гарын үсэг зуруулан, коллектив бойкот гэдгийг Хятадад тавьжээ. Улмаар ойрын 10 жилдээ тэр хавийн ой тайгын модоо Хятадад экспортлуулахгүй болж таарчээ. Оросын хувьд сибирийн их ой гэдэг маш том үнэт зүйлс, нүд алдам зах хязгааргүй их ой байна. Гадаад худалдааны хэмжээг эрс өсгөхөд энэ их ой нэмэр болдог байлаа ч гэсэн асар ихээр тайрч огтлох нь халгаатай хэмээн тэр 50 000 хүний өргөх бичигт бичээтэй. Алс дорнодын гаалийн газрын баримт байна. 2016 оны байдлаар 750 тонн мод хилээр гаргажээ. Өртөг нь 923,900 доллар. Тэр их ойн баялгийн 81 хувь нь Хятадад экспортлогдсон, үлдэх 12.5 хувь нь Японд, дөрвөн хувь нь Өмнөд Солонгос руу гарчээ. Үүнд 20.7 сая кубметр нь боловсруулаагүй, ердөө тайраад л мөчиргүй болгоод ачуулчихжээ. Нэг кубметрийг нь $68-аар өгсөн гэсэн байна. Ерөнхийдөө Сибирийн оршин суугчдын олонх нь шударга худалдаа явагдаж байна гэх итгэлээ гээсэн.

Их багагүй, гадаад дотоодгүй тонуулчид гэж үздэг, зүхдэг. Гэтэл Орос Хятадын модны худалдаанд шударга наймаа хийгддэг, залилан мэхэлсэн, шантаажилсан явдал үгүй хэмээн хятадууд өчдөг. Мод худалдах, худалдан авах гэрээ байгуулагдаагүй байхад ч хайр найргүй огтчин зарж байсан ба гэрээ байгуулснаар худалдаа цэгцэрч, орост ой модонд тавих хяналт сайжрах болов уу гэтэл байдаггүй. Экосистемийг зөрчлөө, модыг хэт ихээр тайрлаа болоод явчихдаг. Ялангуяа газар түрээслэн тэндээ суурьшаад, тэндээ мод боловсруулах болон модон эдлэлийн үйлдвэр бариад, целлюлоз-цаасны комбинат ажиллуулаад ирэхээр Оросууд боож үхэх шахна. Хятадууд овжин сэтгэжээ. Мод зөөвөрлөхийн оронд тэнд нь худалдан аваад, тэнд нь боловсруулаад бүтээгдэхүүн болгоод өөрсдөд нь зарна. эсвэл бэлэн бүтээгдэхүүнээ Хятад руу зөөнө, эсвэл Оросын боомтоор далай руу гаргаж экспортын урсгал болгоно. Оросын Сибирь, эрхүү хавиас модон эдлэл зөөдөг монголчууд Хятадын энэ наймааны бас нэг “клиент” болчихсон яваа. Хятадад өөрт нь бол ой мод хяргахыг тас хорьчихсон, модны худалдаа бизнес хийнэ гэж байхгүй. Харин Орост бол болно. Оросын хууль тогтоомж зөөлөн, хяналт сул, газар арендаар авч эзэмших нь оросын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдалд халдсан хэрэг биш. Харин нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хөндсөн түүхэн баримт бол 1990-ээд оны Чеченийн хэрэг явдал, татарстаны санаархал, гэх мэт бүс нутгуудын сепаратизм Оросыг нэг л өдөр сүйд хийнэ. Хятад дэргэд нь яасан юм бэ гэх суртал ухуулга Оросын албан ёсны сайт дээр явж байна. Жишээ татсан байна. 2016 онд Хятад Австралиас 11 сая га газрыг $371 саяар түрээслэхээр яригдсан ба нэг га нь $33. Энэ нь Австралийн нутаг дэвсгэрийн 1.5 хувь болно. Тус улсад энэ түрээс хэрэгжсэн ба одоогоор босч тэмцэж хилэгнэсэн Австрали иргэн гарч ирээгүй.

Орост 115 мянган га буюу ОХУ-ын нийт нутаг дэвсгэрийн 0.0067 хувь, түрээслэх үнэ нэг га нь $250. Хятадад газраа түрээслүүлье, энэ нь хожоотой гэдгийг сурталчлагч Оросын сайтын мэдээлэл энэ байна. Орост эдийн засгийн олон салбар хувьчлагдсан, тэр дундаа ой модны аж үйлдвэрт төрийн хатуу хяналт зохицуулалт байхгүй нөхцөлд Хятадад модоо зарж, модон эдлэлийн үйлдвэрийг нь нутагтаа байгуулуулж, Хятадуудыг ажиллуулж, хоёр орны хамтын ажиллагааг түлхэж байх нь юуны буруу аж хэмээн дээрх сайтад бичжээ. Нэг үгээр Сибирь нохойн замаар орж, Хятадуудын хөлд талхиулсан юм алга. Зөрчил байна уу, байна. Тэмцэл байна уу, байна, төрийн бус байгууллага, иргэдийн хөдөлгөөн байна. Нэг үгээр манайх шиг. Гэхдээ Москвадаа очиж нөлөөлөөд тэмцээд, Кремлийг доргиогоод байгаа юм огт байхгүй. Хөндсөн сэдвээ Монгол руу татаж авчран харьцуулалт хийж болж байна. Манайх ой мод ихтэй айл биш тул Монгол-Хятадын худалдаанд мод чухал байр эзлэхгүй. Тужийн нарсыг хяргаад дууссан, Хятадад очиж савхны үйлдвэрийн түүхий эд боллоо гээд манайхан дээхэн нэг хэсэг шуугисан. Одоо яасныг бүү мэд. Хямгадаж, ургуулж тарьж байхгүй бол лав Улаанбаатарын ойролцоох ойд хожуул маш ихээр үлдсэн. Харахад нүд хальтрам ой, ам, уулын энгэр хормой нэлдээ хожуул. Байгаль орчиндоо хэт зэрлэг, үрэлгэн хандаж байгаа нь гадаадынханд шууд олз болдог. Байгалиа үл сүйтгэгч оросуудаасаа сурч үлдээгүй монголчуудын нэг дутагдлыг нь хэлж байна. Сибирийн хурган дарга нар, нутгийн түшмэд ба Монголын хөдөө орон нутгийн засаг захиргааны дарга нарын хооронд тун адил. Бараг нэг хэвэнд цутгасан мэт нэг гол дутагдал бол авлигач, худалдагдсан, тэр хэрээрээ байгалиа сүйтгүүлэхийг гадныханд зөвшөөрдөг, мэдсэн ч нүдэн балай чихэн дүлий өнгөрдөг. Хувийн ба гэр бүлийн хэрэгцээний хэдэн төгрөгөө олж аваад ажлаа өгөөд бултчихдаг гэх мэт адил талууд Сибирийг хожгор болгоход, Монголын хээр талыг там болгоход нэмэр нэрмээс болох ажгуу!

Олхонуд Баярхүү

Засгийн газрын мэдээ