Шинэ toolbar Элгэн нутаг FM 96.9 MGLRadio Mobile хувилбар
www.BOLOD.mn
Fact.mn | Miss.mn | Ord.mn | Choibalsan.mn |
НҮҮР ХУУДАС УЛС ТӨР ЭДИЙН ЗАСАГ ДЭЛХИЙ ДАХИНД УРЛАГ СПОРТ ЗӨВЛӨГӨӨ ТЕХНОЛОГИ ЯРИЛЦЛАГА ХҮМҮҮС ШАР МЭДЭЭ ШАШИН НИЙГЭМ
Фото мэдээ / Видео / Шинэ зар / Шинэ ном / Сэтгэл зүй / Оддын амьдрал / Судалгаа / Иргэдийн захидал / Өгүүллэг / Зурхай / Онигоо / Хууль
|

Архив ангилал
ДЭЛГҮҮР ХУДАЛДААНЫ ТӨВ
» ДАА ХҮРЭЭ (63633)
» ДҮНЖИНГАРАВ ХТ (41816)
» Гранд плаза (42832)
» Боса (18493)
» БӨМБӨГӨР ХТ (42376)
» Замбала (29264)
» Метромолл (34230)
» Миний дэлгүүр (43980)
» Эвридэй (26555)
» Чансаа гутлын дэлгүүр (47621)
» Хар Хорин зах (31216)
» Хүчит Шонхор ХТ (41064)
» ТОСА ХТ (24971)
» Скай их дэлгүүр (22768)
» Сандэй плаза (36346)
» Нарантуул ОУХТ (43448)
» НАРАН ИХ ДЭЛГҮҮР (34219)
» НОМИН (37962)
» АЗ ХҮҮХДИЙН ИХ ДЭЛГҮҮР (29382)
» Оргил худалдааны төв (29460)
» Next Center (26096)
» E-mart (4980)
» БСБ (13544)
» БАРС ХТ (24745)
» UB MART (31663)
ДҮҮРЭГ ХОРОО
» БАГАНУУР (34969)
» ЧИНГЭЛТЭЙ (30417)
» ХАН УУЛ (33954)
» СҮХБААТАР (30437)
» НАЛАЙХ (29844)
» БАГАХАНГАЙ (24680)
» БАЯНГОЛ (32246)
» БАЯНЗҮРХ (32276)
» СОНГИНОХАЙРХАН (35498)
БАЙГУУЛЛАГА
» ГЛОБ ИНТЕРНЭШНЛ ТББ (23498)
» ГААЛЬ (40137)
» ЗАМЫН ЦАГДАА (50737)
» ИНЕГ-МИАТ (43608)
» ММСУХ- Морин спорт (13027)
» Монголын Дарцын холбоо (23109)
» Монголын Залуучуудын Холбоо (33686)
» Монголын Үндэсний Бөхийн Холбоо (27217)
» МЭРГЭЖЛИЙН ХЯНАЛТ (42644)
» МСНЭ (21330)
» МОНГОЛЫН ЗОХИОЛЧДЫН ХОРОО (29963)
» МОНГОЛЫН ЦАХИЛГААН ХОЛБОО (29135)
» МОНГОЛЫН ХӨРӨНГИЙН БИРЖ (41470)
» МОНГОЛЫН САЙТЫН ХОЛБОО (36910)
» МОНГОЛЫН ОЮУТНЫ ХОЛБОО (31931)
» МОНГОЛ УЛСЫН ХҮҮХЭЛДЭЙН ТЕАТР (16657)
» МҮЭХ (29462)
» МҮХАҮТ (24814)
» МҮОНРТ (29435)
» Мэдээлэл технологи шуудан харилцаа холбооны газар (22736)
» ЭМНЕСТИ ИНТЕРНЭШНЛ ОУБ (12330)
» ШШГЕГ (28096)
» ШҮҮХ ПРОКУРОР (41014)
» Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газар (26974)
» ЧИНГИС ХААНЫ ДЭЛХИЙН АКАДЕМИ (19271)
» Чөлөөт Бүс (27121)
» ЦЕГ (40632)
» Цахилгаан тээвэр (24659)
» ЦОГЦ ХАРИЛЦАА ТӨВ (30645)
» Цөмийн энергийн газар (22702)
» Харилцаа Холбооны зохицуулах хороо (25620)
» ХХЕГ (23141)
» ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН ЭСРЭГ ҮНДЭСНИЙ ТӨВ (27525)
» УБЦТС TЭЦ-4, 3 (26760)
» УМБГ (22628)
» Улсын мєрдєн байцаах газар (22380)
» УРЛАГ- УЛСЫН ДРАМЫН ЭРДМИЙН ТЕАТР (25898)
» УРЛАГ- УДБЭТ (24142)
» ТАГНУУЛ (50140)
» ТАТВАРЫН ЕРӨНХИЙ ГАЗАР (35814)
» ТӨМӨР ЗАМ (44419)
» Тээврийн төлөвлөлтийн хэлтэс (21229)
» СОНГУУЛИЙН ЕРӨНХИЙ ХОРОО (26438)
» Сэргээн засалт, сургалт үйлдвэрлэлийн төв (9166)
» НИТХ (3607)
» Нийгмийн даатгал (26578)
» Нийслэлийн агаарын чанарын алба (22328)
» НАББҮХ (20964)
» НҮБ (21146)
» Авлигатай Тэмцэх Газар (45119)
» Авто тээврийн газар (27668)
» ОБЕГ (32173)
» Үндэсний Дата Төв (19079)
» ҮТЕГ (20982)
» ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САН (22227)
БАРИЛГА
» Гангар инвест (20673)
» ГАЗАР ХАШАА (48119)
» ГАНДИРС (13513)
» ГАНГАР ИНВЕСТ (26386)
» Барилгын материал (19271)
» БАЯСАХ ТРЕЙД (12975)
» БАРИЛГА-САЙН МЭДЭЭ (27129)
» БАРИЛГА-ҮНЭ ХАНШ (68841)
» БАРИЛГА (51229)
» ЖИГҮҮР ГРАНД (31621)
» ИХ ҮЙЛСИЙН ЭРЭЛД (11909)
» МУУ МЭДЭЭ (37961)
» ЭКО КОНСТРАКШН (29625)
» ШИНЭ БАЙР (48215)
» ЦАСТ ИМПЕКС (23730)
» УЛААНБААТАР ӨРГӨӨ (10842)
» Тахилт өндөр уул (20627)
» АЛТАЙ КОНСТРАКШН (29546)
» АВЗАГА ТРЕЙД (26516)
» Пума констракшн (21922)
БАРАА БҮТЭЭГДЭХҮҮН
» БҮТЭЭГДЭХҮҮН-АРХИ (42440)
» СЭЖИГТЭЙ БАРАА (44296)
БАНК САНХҮҮ
» ДААТГАЛ (22531)
» ГОЛОМТ (32280)
» ББСБ (22314)
» БАНК САНХҮҮ (31615)
» БАНК (26078)
» МУУ МЭДЭЭ (29435)
» МОНГОЛ ДААТГАЛ (20872)
» МОНГОЛ БАНК (34080)
» МОНГОЛ ШУУДАН (21588)
» ЭРЭЛ (20976)
» ЧИНГИС ХААН (21282)
» ХЗХ (24133)
» ХХБ (22360)
» ХАДГАЛАМЖ (25227)
» ХАС (24909)
» ХААН (33331)
» ХӨГЖЛИЙН БАНК (25776)
» УЛААНБААТАР БАНК (24787)
» ТРАНС (20847)
» ТӨРИЙН БАНК -ЗООС (35975)
» Тээвэр хөгжлийн банк (22557)
» САЙН МЭДЭЭ (24675)
» НАЙМАН ШАРГА (42927)
» АНОД (26827)
» ПРАЙМ ДААТГАЛ (10640)
» КАПИТРОН (20545)
» КАПИТАЛ (23279)
» ҮНДЭСНИЙ ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ (20641)
» ҮНЭ ХАНШ (32576)
БААР РЕСТОРАН ЦАЙНЫ ГАЗАР
» Дреам (20312)
» БААР- ДОРГИО (29280)
» Бусад (22344)
» ЗОЧИД БУУДАЛ (32619)
» Жура ресторан (20249)
» МЕТРОПОЛИС (12658)
» ЧАПЛИН РЕСТОРАН (10881)
» Цайны газар- БЭЭЖИН НУГАС (12122)
» Цайны газар- ХААН БУУЗ (12518)
» СТЕЛЛА (18471)
» СТРИНГС КЛУБ (10808)
» СӨҮЛ РЕСТОРАН (23092)
» АМРИТА (11647)
» The Bull (18731)
» RIVER SOUND (19471)
» Loving hut (18517)
» HOLLYWOOD (18792)
» САУН МАССАЖ (28755)
» SS клуб (20059)
ЗӨВЛӨГӨӨ
» БИЗНЕС ТӨЛӨВЛӨГӨӨ (450346)
» ЗУРХАЙ (873201)
» ЗАР (510947)
» ЗӨВЛӨГӨӨ (967861)
» ИРГЭНИЙ ЭРХ (27708)
» МАРКЕТИНГ МЕНЕЖМЕНТ (30870)
» ХИЧЭЭЛ СУРГАЛТ (58156)
» ХУУЛЬ (468723)
» ХООЛНЫ ЖОР (202415)
» СЕКС ЗӨВЛӨГӨӨ (62075)
» СУРГАМЖ (23552)
» СОНЖОО (89877)
» Сэтгэл зүй (384309)
» РЕКЛАМ БАЙРЛУУЛАХ (12150)
» ПИ АР (41751)
» РЕКЛАМ (32988)
МЭДЭЭ МЭДЭЭЛЭЛ
» ЛАВЛАХ (25259)
» Дартс (19778)
» ГЭМТ ХЭРЭГ (172641)
» ГАДААД МЭДЭЭ (928044)
» ВИДЕО МЭДЭЭ (648928)
» БИЗНЕС МЭДЭЭ (524679)
» Их хуралдай (25002)
» МЭДЭЭ МЭДЭЭЛЭЛ (336043)
» МЭДЭЭ АЙМААР (120208)
» МЭДЭЭ ҮНЭ ХАНШ (67801)
» ЦУНАМИ (19432)
» Цөмийн хаягдал (20254)
» ХҮНИЙ ХӨГЖИЛ САН (34377)
» ХҮНС (22321)
» ФАКС МЭДЭЭ (24015)
» ФОТО МЭДЭЭ (779238)
» УРЛАГ (798702)
» ТЕХНОЛОГИ (650149)
» ТВ МЭДЭЭ (36421)
» ТАНИН МЭДЭХҮЙ (49885)
» ТОДРУУЛГА (24397)
» СЕКС (1046415)
» СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ (32997)
» СУДАЛГАА (372671)
» СОНИН ХАЧИН (252349)
» СПОРТ (803998)
» СКАНДАЛ (28951)
» НИЙТЛЭЛ (144495)
» НОЦТОЙ МЭДЭЭ (305447)
» Өвөр Монголын мэдээ (22110)
» NEWS /Russia/ (23442)
» NEWS /English/ (22358)
» NEWS /China/ (28942)
ЯРИЛЦЛАГА
» БИЗНЕС (807874)
» УЛС ТӨР (809150)
» УРЛАГ (808901)
» СПОРТ (807721)
» НИЙГЭМ (808899)
ЯАМ
» ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ ЯАМ (30096)
» Барилга хот байгуулалтын яам (885)
» БСШУЯ (33220)
» БАТЛАН ХАМГААЛАХ ЯАМ (31790)
» БОАЖЯ (22769)
» ЗТБХБ (19477)
» ЯАМ (20679)
» ЭМЯ (26322)
» ЭРДЭС БАЯЛАГ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ (20605)
» ХХААХҮЯ (19527)
» САНГИЙН ЯАМ (22400)
» НХХЯ (21702)
» ҮХЯ (10354)
» ЯАМ- ХҮНС ХӨДӨӨ АА ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭР (18845)
» ХЗДХЯ (19392)
ЭРҮҮЛ МЭНД
» ЙОНСЕЙ эмнэлэг (25116)
» ГЯЛС ТӨВ (15861)
» ГАРЬД МАГНАЙ эмнэлэг (22671)
» МОНОС (25653)
» Мөнх-Үйлстэн (17475)
» ЯТТ 103 (21581)
» ЭМИЙН САН (37274)
» ЭМНЭЛЭГ-АЧТАН (21342)
» ЭМНЭЛЭГ (48132)
» ЭМ БЭЛДМЭЛ (26417)
» ЭХ НЯЛХАС (27066)
» ЭРYYЛ МЭНД (97832)
» ЭРҮҮЛ МЭНД ЗӨВЛӨГӨӨ (118916)
» Шинжлэх ухаан (17992)
» Халдварт Өвчин Судлалын ҮТ (22639)
» ХАВДАР СУДЛАЛ (20484)
» УЛАМЖЛАЛТ АНАГААХ (16613)
» УЛААН ТУУЗ эмнэлэг (21823)
» СЭТГЭШГҮЙ эмнэлэг (19143)
» СОНГОДО эмнэлэг (27373)
» ЁН МЭЛМИЙ эмнэлэг (12913)
ШИНЭ НОМ
» ШИНЭ НОМ (584771)
» НОМ (23935)
ШАР МЭДЭЭ
» ШАР МЭДЭЭ (670881)
ХҮМҮҮС
» Д.Дагвадорж /сумоч/ (40436)
» Д.Сумьяабазар /бөх/ (26839)
» ГАДААД ХҮМҮҮС (48745)
» БОЛОД.М Утга зохиол (38971)
» БОЛОД.М Нийтлэл (34393)
» ИЛТГЭЛҮҮД (31585)
» ИРГЭДИЙН ЗАХИДАЛ (558778)
» ЯРИЛЦЛАГА (751732)
» Ц.Мянганбаяр (27454)
» ХҮМҮҮС-ТҮҮХ НАМТАР (122360)
» ХҮМҮҮС (661829)
» ХҮНИЙ АМЬДРАЛ (95901)
» ТӨРИЙН ХУТГУУР (31417)
» СЭЖИГТЭЙ ХҮМҮҮС (72685)
» С.Жавхлан /дуучин/ (32542)
» ОДДЫН АМЬДРАЛ (778683)
УЛС ТӨРЧ
» Лу.Болд (24149)
» Л.Гантөмөр /АН/ (22734)
» Л.Гансүх АН (22873)
» Л.Гүндалай АН (23915)
» Д.Лүндээжанцан /МАН/ (22183)
» Д.Дондог (19287)
» Д.Дорлигжав /АН/ (23396)
» Д.Дамба-Очир (22082)
» Д.Дэмбэрэл /МАН/ (23158)
» Д.Ганхуяг (23182)
» Д.Балдан-Очир (19990)
» Д.Батбаяр /АН/ сумоч (29397)
» Д.Бат-Эрдэнэ /Ажнай/ (20439)
» Д.Зоригт /МАН/ (25565)
» Д.Зоригт /АН/ (19456)
» Д.Загджав МАН (22916)
» Д.Идэвхтэн /МАН/ (20079)
» Д.Энхбат /Ногоон нам/ (25572)
» Д.Эрдэнэ-Бат /АН/ (20107)
» Д.Хаянхярваа (22988)
» Д.Тэрбишдагва (24934)
» Д.Нямхүү (21610)
» Д.Амарбаясгалан /МАН/ (17786)
» Д.Арвин (25282)
» Д.Одбаяр /МАН/ (23019)
» Д.Одхүү АН (21774)
» Д.Очирбат (23791)
» Д.Оюунхорол /МАН/ (23736)
» Г.Батхүү АН (26728)
» Г.БАЯРСАЙХАН (24864)
» Г.Занданшатар /МАН/ (22864)
» Г.Мөнхбаяр (24291)
» Г.Шийлэгдамба МАН (21496)
» Г.Уянга (23995)
» Бадмаанямбуу. Бат-Эрдэнэ /МАН/ (25729)
» Баабар (23079)
» Батж.Батбаяр /АН/ (22800)
» Б.Баттулга (18920)
» Б.Жаргалсайхан /БНН/ (29812)
» Б.Чойжилсүрэн (24583)
» Б.Наранхүү АН (19336)
» Б.Нямтайшир (21816)
» З.Энхболд (27091)
» З.Алтай (22440)
» Ж.Батзандан (21213)
» Ж.Батсуурь (24656)
» Ж.Бат-Эрдэнэ (23333)
» Ж.Мөнхбат /МАН/ (22372)
» Ж.Энхбаяр (24688)
» Ж.Цолмон /ЭМЯ/ (24002)
» Ж.Сүхбаатар /МАН/ (21384)
» М.Зоригт / ИЗН/ (24850)
» М.Энхболд МАН (26342)
» М.Энхсайхан (26451)
» М.Сономпил (17807)
» Я.Батсуурь (20905)
» Э.Батүүл (39460)
» Э.Мөнх-Очир (22506)
» Ш.Сайхансамбуу (28615)
» Ч.Хүрэлбаатар (23403)
» Ч.Улаан (23382)
» Ч.Сайханбилэг (26337)
» Ц.Даваасүрэн (24288)
» Ц.Дашдорж (20771)
» Ц.Батбаяр /МАН/ (24957)
» Ц.БАЯРСАЙХАН (21252)
» Ц.Жанлав МАН Дорнод (12336)
» Ц.Мөнх-Оргил /МАН/ (25765)
» Ц.Элбэгдорж АН (31844)
» Ц.Шинэбаяр (25466)
» Ц.Шаравдорж /МАН/ (21360)
» Ц.Цэнгэл (22879)
» Ц.Сэдванчиг (20604)
» Ц.Нямдорж МАН (30555)
» Ц. Оюунгэрэл (23316)
» Х.Болорчулуун (19108)
» Х.Бадамсүрэн (20040)
» Х.Баттулга АН (31759)
» Х.БАДАМСҮРЭН (20071)
» Х.Жекей (19797)
» Х.Тэмүүжин /АН/ (25834)
» Х.Наранхүү (20806)
» УЛС ТӨРЧ (40856)
» У.Барсболд /МАН/ (19099)
» У.Хүрэлсүх МАН (25761)
» Т.Ганди (23073)
» Т.Бадамжунай /МАН/ (23208)
» Т.Энхтайван (18644)
» Сү.Батболд (25314)
» Су.Батболд МАН (22010)
» С.Ламбаа /АН/ (22436)
» С.Дэмбэрэл /ТАНХИМ/ (21265)
» С.Ганбаатар (24383)
» С.Баяр МАН (31872)
» С.БАЯРЦОГТ /АН/ (29584)
» С.Бямбацогт (25807)
» С.Эрдэнэ АН (27933)
» С.Оюун (26599)
» Р.Гончигдорж (25335)
» Р.Содхүү (23602)
» Р.Раш (24430)
» Р.Амаржаргал /АН/ (25611)
» Н.Ганбямба (24102)
» Н.Болормаа (23616)
» Н.Батбаяр /АН/ фортуна (29720)
» Н.Баяртсайхан (20408)
» Н.Энхбаяр (51576)
» Н.ЭНХБОЛД (24700)
» Н.Удвал МАХН (22775)
» Н.Номтойбаяр МАН (28508)
» Н.Алтанхуяг АН (30001)
» А.Мөнхбат МЗХ (18282)
» А.Тлейхан (19660)
» Ё.ОТГОНБАЯР (24117)
» О.Магнай (21313)
» О.Чулуунбилэг /АН/ (15709)
» О.Чулуунбат (23497)
» П.Алтангэрэл АН (19895)
» Ө.Энхтүвшин МАН (22711)
» Ч.Ганхуяг (23757)
УЛС ТӨР
» ЕРӨНХИЙЛӨГЧ (48546)
» ЕРӨНХИЙ САЙД (30847)
» Гал үндэстэн (20777)
» БХЯ Цэрэг (20120)
» ЗАСГИЙН ГАЗАР (39613)
» ЗАСАГ ДАРГА (19985)
» ИРГЭНИЙ ХӨДӨЛГӨӨН (24865)
» МАХН /new/ (22613)
» МҮАН нам (17995)
» ЭЛЧИН (20203)
» УЛС ТӨР (812609)
» УИХ-дарга (20794)
» УИХ (39145)
» Төлбөртэй (3046)
» Тєрийн ордон (20665)
» Нам- Монголын консерватив нам (7230)
» НАМЗХ /МАСЗХ/ (18096)
» НАМОХ /МАСОХ/ (18080)
» НАМ-ИРГЭНИЙ ЗОРИГ (21014)
» НАМ-НН (18275)
» НАМ- АРДЧИЛСАН НАМ (45715)
» НАМ - МАН (34303)
» НАМ (37413)
» ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ЦЭС (18144)
» Өргөдлийн байнгын хороо (289)
УУЛ УУРХАЙ
» ДАРХАНЫ ТӨМӨРЛӨГИЙН ҮЙЛДВЭР (22554)
» ДОРНОТ УРАНЫ ОРД (19989)
» ГАШУУН СУХАЙТ (18695)
» ГАЦУУРТ ХХК (27098)
» БАГАНУУР УУРХАЙ (23780)
» БАГАНУУР (19616)
» БОРОО ГОУЛД (26339)
» БОРОО ОРД (19026)
» БҮРЭН ХААН ОРД (9467)
» МАРДАЙ (21501)
» МАК /МОНГОЛ АЛТ/ (27334)
» МОНГОЛРОСЦВЕТМЕТ (22052)
» МОНГОЛ ГАЗАР (18701)
» МОНГОЛ 999 (18607)
» ЭМЭЭЛТ МАЙНЗ (10556)
» Энержи ресурс (21825)
» ЭРДЭНЭТ (29689)
» ЭРДЭНЭС МЖЛ (19330)
» ЭРДЭНЭС ТАВАНТОЛГОЙ (27794)
» ШИВЭЭ ОВОО ОРД (27104)
» Чалко (16723)
» ЦАЙРТ МИНЕРАЛ (10304)
» ЦАГААН СУВАРГА (19846)
» ХАН РЕСОРСЕЗ Инк (18940)
» ХӨШӨӨТИЙН УУРХАЙ (90899)
» УУЛ УУРХАЙ (69882)
» УРАН (22696)
» ТАВАНТОЛГОЙ (36029)
» ТӨМӨРТЭЙН ОВОО (20175)
» ТӨМӨРТЭЙН ОРД (21065)
» РИО ТИНТО (21804)
» НИНЖА (21930)
» Нийтлэлч Болормаа (3135)
» НАРИЙН СУХАЙТ (19232)
» АЙВЕНХОУ МАЙНЗ (18535)
» АЛТАНДОРНОД МОНГОЛ (25310)
» АДУУНЧУЛУУН ХК (18881)
» АЖНАЙ (22157)
» АШИГТ МАЛТМАЛ (21173)
» Арева “Кожеговь” (14635)
» ОЛОН ОВООТ (25874)
» ОЮУТОЛГОЙ (69868)
» ПЕТРО ЧАЙНА ДАЧИН ТАМСАГ (33310)
» ПОЛО РЕСОУРСЕС (9797)
УРАН ЗОХИОЛ
» ДУУНЫ ҮГ (51767)
» ЗҮЙР ЦЭЦЭН ҮГ (44807)
» ШИНЭ ДУУ (48069)
» ШҮЛЭГ (110069)
» ХАЙРЫН ЗАХИДАЛ (27165)
» ХYYХДИЙН ЗОХИОЛ (29795)
» УТГА ЗОХИОЛ (35185)
» ТЭМДЭГЛЭЛ (35764)
» ТҮҮХ (52034)
» АФОРИЗМ (61184)
» АРДЫН УРАН ЗОХИОЛ (29837)
» ОНИГОО (630590)
» ОНЬСОГО (35812)
» ӨГҮҮЛЛЭГ (774595)
СОНГУУЛЬ
» СОНГУУЛЬ (58872)
НИЙГЭМ ЭДИЙН ЗАСАГ
» БАЙГАЛ ОРЧИН (76752)
» БАЯР НААДАМ (71524)
» ЭДИЙН ЗАСАГ-ДЭЛХИЙ (37931)
» ЭДИЙН ЗАСАГ (733122)
» ШИНЖЛЭХ УХААН (31371)
» ШАШИН (689677)
» ХУВЬЦАА (27257)
» УЛААНБААТАР ХОТ (82682)
» ТАТВАР (24709)
» НИЙГЭМ (624427)
» ОЮУТАН (30721)
» ОРОН НУТАГ (55847)
АЙМАГ
» Дорноговь (32377)
» ДУНДГОВЬ (37072)
» ДАРХАН УУЛ (34859)
» ДОРНОД (41799)
» Говьсүмбэр (27857)
» ГОВЬ-АЛТАЙ (38483)
» Баян-Өлгий (36913)
» БУЛГАН (29442)
» БАЯНХОНГОР (40184)
» ЗАВХАН (32233)
» ЭРДЭНЭТ (29148)
» ХЭНТИЙ ӨНДӨРХААН (35644)
» ХОВД (36156)
» ХӨВСГӨЛ (40382)
» Увс (37039)
» ТӨВ (28473)
» СЭЛЭНГЭ (39661)
» АРХАНГАЙ (31681)
» ОРХОН (29666)
» ӨМНӨГОВЬ (37555)
» Өвөрхангай (33864)
» СҮХБААТАР (33954)
КОМПАНИ
» Дацан трейд (24401)
» ДЭВШИЛ (10796)
» ДАШВААНЖИЛ (26018)
» ДОНШИН (23174)
» ГОВЬ (26712)
» ГОЁО (12308)
» Витафит (22810)
» Витсамо Фрутт Жүүс ХХК (27964)
» Вагнер Ази (29751)
» ВОЯАЖ (10981)
» БИШРЭЛТ (23023)
» БИТ ХЭВЛЭХ (10089)
» Боорчи (29950)
» БУЯН ХОЛДИНГ (13418)
» БАМБУУШ (10702)
» БYТЭЭГДЭХYYН-КОКА КОЛА (11445)
» Бөхбат (26076)
» БӨXӨГ (9943)
» Зиг Заг (10397)
» ЖЕМ (26109)
» ЖИ МОБАЙЛ (35434)
» Жигүүр гранд (37311)
» ЖУУЛЧИН (10307)
» ЖАСТ ОЙЛ ШТС (30451)
» ИММО ТРЕЙД ХХ (22260)
» Изинис Эйрвэйс (28661)
» Их-Өвөр (35232)
» МИГ даатгал (23586)
» Монгол газар (35080)
» Монгол Шилтгээн ХК (25035)
» Монгол тамхи СО ХХК (29523)
» Мон-ад (25051)
» Мон Эн Ко (43897)
» Макс групп (33432)
» МЦХ, МОНГОЛ ШУУДАН (26048)
» МАХ ИМПЕКС (31947)
» МАК (43375)
» МОБИКОМ (48597)
» МОНДАВС ХХК (13055)
» МОНГОЛ МАХ ЭКСПО (10876)
» МОНФРЭШ (29085)
» МОНСУДАР (10332)
» МОНРОУД (22092)
» МОННИС (26664)
» МОН УРАН (34063)
» Мөнхийн үсэг (22697)
» ЮНИТЕЛ (40305)
» ЭДМОН (12553)
» ЭРЭЛ ХХК (24320)
» ШУНХЛАЙ ШТС (27890)
» Хамо (21080)
» Хаан хүнс хк (25527)
» ХОС ГАРЬД ХХК (11671)
» Хүннү-Эйр (25929)
» УЛУСНЭТ (9950)
» УЛААНБААТАР ПРИНТ (10478)
» УРЛАХ ЭРДЭМ ХЭВЛЭХ (11005)
» ТАЛХ ЧИХЭР (31899)
» ТАВАН БОГД (23185)
» Тэнгэр даатгал (21557)
» Тэнүүн-Огоо (23318)
» СББ (23405)
» Синчи-Ойл (36827)
» Саун- ТҮНДЭМҮН (14624)
» СЭЖИГТЭЙ БАЙГУУЛЛАГА (45168)
» СОДМОНГОЛ ШТС (33303)
» СОЁМБО ХЭВЛЭХ (12371)
» СКАЙТЕЛ (28289)
» СҮҮ ХК (33028)
» НОМИН ХОЛДИНГ (29730)
» АЛЕЙСК ИМПЕКС- Алейка гурил (13015)
» АЛТАЙ КАШМЕР (14173)
» АЛТАН ТАРИА (30308)
» АДМОН (10824)
» Алко групп (22528)
» Алтай Констракшн (23892)
» Алтай хүдэр (24141)
» АЭРОМОНГОЛИА ХХК (24675)
» АТАР ӨРГӨӨ (31909)
» АСА групп (22677)
» АПУ (33498)
» ОБ КАПИТАЛ (10572)
» ПЕТРОВИС НИК ШТС- (40665)
» КОМПАНИУД (30032)
» UFC (34302)
» Prophecy resource (31485)
» ӨГӨӨЖ (24772)
» Ospring (9663)
» MАГНАЙ ТРЕЙД ШТС (30352)
» MILL HOUSE-АТАР ГУРИЛ (17173)
» MCS (45495)
   

ЧИНГИС ХААН БА ИХ МОНГОЛ УЛС

ЧИНГИС ХААН БА ИХ МОНГОЛ УЛС
2018-11-08

X-XII зууны үед монгол болон түрэг угсааны олон аймгууд хятадын Цагаан хэрмээс оросын Байгаль нуур хүртлэх нутгийг эзлэн оршиж байв. Хамгийн хүчирхэг нь Хамаг Монгол, Хэрэйд, Найман, Мэргид, Татар аймаг байсан бөгөөд Урианхай, Хонгирад, Барга, Буриад, Хорь түмэд, Соён зэрэг жижиг аймгууд бие даан янз бүрийн нутагт салангид тусгаар оршиж байв.

XIII-XY зуунд Хамаг Монголын эзэн Чингис хаан, түүний үр ач нар түүхэнд урьд өмнө байгаагүй уудам газар нутагтай,

 Монголын түүхэн дэх гурав дахь их гүрнийг байгуулжээ. Монголын эзэнт гүрний нөлөөгөөр улс орнуудын хилийн зурвас өөрчлөгдөж, олон янзын соёл иргэншил нэгэн дэг журманд захирагдан оршжээ. Язгууртнуудын эрх ямбаны тогтолцоо нурж, салангид олон жижиг овог аймгуудын зөрчил тэмцэл эцэс болж, улс үндэстнүүдийн хооронд харилцаа холбооны шинэ хэлбэр үүсэж, худалдаанд суурилсан дэлхийн эдийн засгийн нэгдмэл тогтолцоо бий болсон юм. 

ЧИНГИС ХААН: Чингис (1162-1227) хаан эхлээд овог аймгаа, дараа нь угсаатнаа, эцэст нь дайснуудаа цэгцэлсэн бөгөөд ямар ч хаадын түүхийг судалж үзэхэд Чингис хааны түүх шиг агуу түүх байхгүй бөгөөд дэлхий ертөнцийг эргүүлсэн түүх байсан хэмээн ихэнх судлаачид санал нэгддэг билээ.  

Монголчуудын өвөг Бөрт чоно, Гуа маралын XII үеийн удам Алунгуа хатан бөгөөд Алунгуа хатны X үе нь Тэмүжин юм. 1189 онд Тэмүжинийг Хамаг Монголын хаан ширээнд залж, “Чингис” гэдэг цол олгожээ. Чингис гэдэг нь “тэнгис” гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд хааны эрх мэдэл далай шиг хязгааргүй гэсэн утгатай хэмээн тайлбарладаг. Чингис хаан бүх монголыг нэгтгэхийн тулд 16 жилийг зориулж, эцэст нь 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулан Онон мөрний хөвөөнд хааны ордыг босгож, мянган азаргын цагаан сүүлээр Есөн манжлагат цагаан сүлд, Дөрвөн манжлагат хар сүлдийг Улсын сүлд болгон тахижээ.

Төрийн хэрэгт оролцох эрх бүхий 4 хатан, тэдгээр хатдаас төрсөн хүүхдүүд, үр удмыг нь түүхэнд Алтан ураг гэж нэрлэдэг. Чингис хааны их хатан Бөртэ Үжин 4 хүү, 3 охин төрүүлсэн бөгөөд тэдгээр дөрвөн хүү, тэдний үр ач нар нь 1634 он хүртэл Монголыг захирсан юм.  

Чингис хаан харъяат улс орнуудаас алба татвар авах, мэдээ хүргэж ирдэг тогтсон нэг газартай байх шаардлагын улмаас Аураг горхины дэргэд хэд хэдэн орд өргөө бариулсан нь  Хөдөө арал хэмээн түүхэнд үлдсэн бөгөөд 1197 оноос эхлэн цэргийн хүрээ байгуулж, гадаадын элч төлөөлөгчдийг оруулахгүй байх зарлиг гаргаж чандлан нууцалжээ. Харилцаа холбоог сайжруулахын тулд өртөөний албыг бий болгож цэргийн албаны оронд өртөөний албанд зүтгэхийг эрчүүдэд зөвшөөрдөг байв.

Чингис хаан олон тушаал зарлиг гаргах болсон учраас Өүлэн эхэд өгч өсгүүлсэн Шихихутагийг бичгийн болон шүүгч түшмэлээр томилжээ. Уйгар эрдэмтнийг урьж хөвгүүддээ хичээл заалгаж, уйгар үсгийг монгол үндэстний албан ёсны бичиг болгох шийдвэр гаргасан юм. Тухайн үед хятад дүрс үсгийг авч хэрэглэдэг улсууд олон байсан боловч Чингис хаан уйгар үсгийг авсан нь монголын соёлыг хятадын соёлд уусгахгүй ангид байлгах гэсэн холч бодлого байсан хэмээн судлаачид дүгнэжээ. Түүний зарлигласан Их засаг хууль нь тухайн үеийн ИХ Монгол Улсын Үндсэн хууль төдийгүй Төв Азийн анхны үндсэн хууль байсан гэж үздэг. Их засаг хуулийн гол үзэл баримтлал нь хаан буюу төрийн эрхийг дээдлэх, хаан буюу төрд үнэнч байх, хуулийг сахин биелүүлэх, эзэн харъяат албатын ёсыг чанд сахин мөрдөх, ахмадыг хүндэтгэх, нялхсыг асрах, эе эвийг сахих зэрэг асуудалд чиглэж байжээ.

Чингис хаан эзэлсэн улс орныхоо сайныг нь улам сайжруулан батжуулж, мууг нь хаядаг сэтгэлгээний сонголт хурдан хүн байжээ. Найман аймгаас олзолсон тамганы түшмэл Тататунгад даалган 1206 онд Төрийн хасбуу тамгыг хийлгэжээ. Гадаад улс орнуудаас тухайн үед нэрд гарсан эрдэм номтой хүмүүсийг ирүүлж төрөл бүрийн сэдвээр ярилцдаг байжээ. Тухайлбал,  Чан Чун Бумбо хэмээх өвгөн хуврагийг олон удаа залж байж уулзсан байдаг. Тийм ч учраас Чингис хаан насан өөд болохоосоо 8, 9 жилийн өмнө бүх зүйлийг шийдэж өөрөөс нь хойш улс орноо хэрхэн яаж авч явах талаар урьдчилан заавар зөвлөлгөөгөө үлдээж чадсан юм. 

Чингис хаан одоогийн Хэнтий аймагт Онон голын ойролцоо Дэлүүн болдог хэмээх газар 1162 онд төрөөд, 44 насандаа Их Монгол Улсыг байгуулж, 1227 онд 65 насандаа таалал төгсчээ. Чингис хааныг нас барахад эх нутгийнх нь хөрсөнд нутаглуулж, нойрсож буй газрыг хамруулан хэдэн зуун км газрыг дархалжээ. Эл бүсийг дайчин овог сахин хамгаалж Алтан ургийнхнаас өөр хэнийг ч нэвтрүүлэхгүйгээр Их хориг хэмээн нэрлэснээс хойш 800 жил хаалттай байж, тэнд ан ав хийх, мод огтлох, чулуу хөдөлгөх, жим мөр гаргах, байшин сүм барих, аялал хийх, зам гүүр тавих зэрэг бүгд хориотой байв. Бүсгүй хүн Бурхан халдун уул харагдахаар ойрхон очиж болдоггүй, эрчүүд хажууд нь архи дарс уух, чангаар ярих, хайрханы нэрийг хэлэх зэрэг нь хориотой байв.

XX зууны дунд үеэс Зөвлөлтийн цэргийн анги хажууд нь байрлах болсон үеэс Их хориг нэрийг нь өөрчилж “дархан цаазтай газар” болгожээ. Мөн эл үеэс эхлэн анчид, жуулчид хөлхөж, захаар нь малчид бууж, гаднынхан Чингис хааны онгоныг хайх болжээ.

ЧИНГИС ХААНЫ ХИЙСЭН ДАЙН БА ШАЛТГААН: 1211–1227 оны хооронд Чингис хаан олон том, жижиг дайн тулааныг хийж удирджээ. Тэдгээрийн дотор өвөг дээдэс Амбагай хаан болон эцэг Есүхэйн өшөөг авах гэж татаруудтай хийсэн дайн, хатан Бөртэ Үжингээ буцааж авах гэж эхлүүлсэн мэргидүүдтэй хийсэн дайн, Жамуха андтай зөрчилдсөнөөс үүдсэн тал нутгийн олон овог болон Хэрэйд аймагтай хийсэн дайн, бүхий л дайснуудыг нь ивээлдээ авч хүчирхэгжиж байсан Найман аймагтай хийсэн дайн, тал нутгийн олон нүүдэлчин аймгуудыг байнга яс хаяж эвдрэлцүүлж байдаг Зүрчидийн Алтан улсын эсрэг хийсэн дайн, 450 энгийн номхон худалдаачдынхаа алуулсан өшөөг авахаар мордсон Хорезмын Султантай хийсэн дайн, амлалтаасаа буцаж элдэв үгээр хэлж байсан Тангудын хаанаас хариу авахаар хийсэн дайн гэх мэт олон дайн байлдааныг дурдаж болох билээ.

Мэргидүүдэд эхнэр Бөртэ Үжинг булаалгасан үйл явдлын хариуг авахаар 1178 онд Хэрэйдийн Ван хан Тоорил, Жадаран овгийн Жамуха андтай хүч хавсран байлдаж ялалт байгуулснаар талын нүүдэлчин аймгуудад нэр алдар нь түгэж, улмаар Баарин, Жалайр, Мангуд зэрэг олон овог аймаг дагаар орон харъяат болжээ. Эл явдлаас хойш 10 гаруй жилийн хугацаанд Хамаг Монголд захирагдаж байсан олон жижиг овог аймгийн ихэнхийг буцаан нэгтгэж хүчирхэгжсэн учраас 1189 онд Хар зүрхний Хөх нуурт нутаглаж байхад нь Хотула хааны хүү Алтан, Жүрхэн овгийн толгойлогч Сача бэхи нар зөвлөлдөн Хамаг Монголын хаанд Чингис хаан цолтойгоор  өргөмжилсөн юм. Түүний дараа Ихэрэс, Баралас, Ноёхон, Салжиуд зэрэг овог аймгийг захиргаандаа оруулсан бөгөөд чухам эл үеэс Жадаран овгийн Жамуха андтай зөрчилдөх болж, улмаар овог, аймгийн тэмцэл хурцадсан байна. 1190 оноос Жамухагийн захиргаанд байсан олон албатууд Тэмүжинд нэгдэн ирснээр хүч нь улам зузаарчээ.  

Аажмаар өсөн дэвжиж байсан Тэмүжин 1196 онд өөрийн хүчинд тулгуурлан Татар аймагтай дайтаж ялалт байгуулжээ. Хамаг Монголын хаан Амбагай ургийн хэргээр Татар иргэнд хүрэлцэн ирэхэд татарчууд түүнийг барьж Алтан улсын хаанд хүргэжээ. Амбагай хааныг олны нүдэн дээр модон илжгэнд цовдолж тамлан хороожээ. Тэр амьсгал хураахын өмнө “Таван хурууны хумсыг тамтартал, арван хуруугаа барагдтал миний өшөөг авахыг оролдогтун” хэмээн хойч үедээ захисан гэдэг. Өвөг дээдсийнхээ эл өшөөг авах гэж монголчууд дөрвөн үеийн турш тэмцэж ирсэн бөгөөд эцэст нь Тэмүжин татарчуудыг даржээ. Тэмүжин удаан хугацааны өстөн байсан тэднийг хэрхэн шийтгэх талаар Их хуралдайгаар хэлэлцүүлэн эмс, хүүхдүүдийг нь монгол аймгуудад тарааж, нас бие гүйцсэн эрчүүдийг нь хөнөөх шийдвэр гаргасан. Тэмүжин Шихихутаг хэмээх нэгэн хүүг үрчилж аван Өүлэн эхдээ өгөөд, Есүгэн, Есүй хэмээх эгч дүү хоёр татар бүсгүйг хатнаа болгожээ. 

1197 онд Жүрхин болон Мэргидийг, 1200 онд Тайчуудыг, 1201 онд Жамухатай байлдаж, 1202-1205 онд Хэрэйд, Найман аймгуудыг мөхөөснөөр язгуурын монголчууд төдийгүй нийт эсгий туургатан монголчуудыг захиргаандаа оруулан нэгтгэсэн юм.

Хэрэйдийн Ван хан Тоорил, Тэмүжин хоёр эцэг хүүгийн харилцаатай байсан боловч эцсийн эцэст эл харилцаа эвдэгдсэн билээ. Хамаг Монгол аймгийг тархай бутархай байсан үед Ван хан Тоорил нэлээд хүчирхэг байсан юм. Урьд цагт Татартай өшөөтэй байхад нь Тэмүжиний эцэг Есүхэй тусалж байсан ач тусыг бодож мэргидтэй дайтахад нь Тэмүжинд тусалснаар тэр хоёрын хуурай эцэг хүүгийн харилцаа эхэлжээ. Хожим Ван ханы хүү Сэнгүм, Жамухатай хуйвалдан яс хаяж тэр хоёрыг эвдрэлцүүлсэн билээ. Тэмүжин ууган хүү Зүчидээ Ван ханы охиныг гуйсан боловч Сэнгүмийн ятгалгаар татгалзсан тул тэдний дунд хагарал үүсч Монгол аймаг Хэрэйд аймагтай дайтах шалтгаан болжээ. Энэ дайнд Хэрэйд аймаг ялагдан Ван хан Тоорил Найманы харуулын цэрэгт хороолгож, хүү Сэнгүм нь зугтан явсаар Тэнгэр уулын орчимд очиж нас барсан ажээ.  

1206 онд Чингис хаан ойролцоогоор 100 мянган цэрэгтэй Монгол туургатны их удирдагч болоход олон овог аймгийн хангууд болон удаан жилийн өстөн дайсан нь байсан мэргидүүд хүртэл есөнтөө сөхрөн мөргөжээ.

1207 онд Найманы Таян хааны хүү Хүчүлүгийн булаан эзэлсэн Хар Киданы ард түмнийг чөлөөлж, 1211 онд Зүрчидийн Алтан улстай дайтаж 65000 морьт цэрэгтэйгээр дайсны мөн адил хэмжээний морьт цэрэг, 85000 явган цэргийг хялбархан ялжээ. Зүрчидийн олон иргэн Чингис хаанд дагаар орж техникийн чадвар, цайз бэхлэлт байгуулах арга ухаан зэргийг монгол цэргүүдэд зааж өгчээ. 1214 онд Цинь улсын нийслэл Жүндүг довтолж, эргэж босохын аргагүй болгон бэхлэлт цайзыг нурааж, Хатаны  голоос хойшхи Алтан улсын бүх нутгийг эзлэн авчээ. 

Афганистанаас Хар тэнгис хүртэлх уудам нутгийг Хорезмын эзэнт улс захирч байсан тул Чингис хаан 1217 онд II Султан Мохамед хаанд гурван элчийг бэлгийн хамт илгээж харилцан арилжаа наймаа хийн эв найрамдалтай байхыг хүсчээ. Дараагийн удаад нь 450 худалдаачин бүхий жингийн цувааг хөдөлгөж цагаан тэмээний ноосон хувцас, хятад торго, мөнгөн ембүү, түүхий оюу зэрэг чамин тансаг барааг явуулахдаа урьдын адил харилцан эвтэй байхыг хүссэн захидал илгээжээ. Гэтэл Хорезмын захын нэгэн боомт Отрар хотын захирагч Иналчуг жингийн цувааг дээрэмдэн хөтөч нарыг нь хороожээ. Эл шударга бус үйл явдлын тухай Персийн түүхч Ата Малык Жувэйни бичихдээ “...нэг жингийн цувааг устгаснаар бүх л дэлхийд гай авчирсан юм” гэжээ. Чингис хаан Хорезмын Султанд элчийг хороосон хотын захирагчийг шийтгэхийг хүссэн захидал бүхий элч илгээхэд Султан харин ч эсрэгээр нь Чингис хааныг бүдүүлэг нүүдэлчин хэмээн эгдүүцжээ. Элчийг хороосон хэргийн хариуг авахаар Чингис хаан өндөр уулс, өргөн тал, элсэн цөл, хүн амьтангүй зэлүүд газраар 4000 км замыг туулж Хорезм, Ургенч хотод хүрсэн бөгөөд урьд өмнө тийм алс холыг зорьж аян дайн хийсэн жанжин түүхэнд байхгүй билээ. Монголчууд Хорезм руу агшин зуур довтолж Отрар хотын захирагч Иналчугийг барьж нүд, чихэнд нь хайлуулсан мөнгө цутган сохолж дүлийрүүлэн алжээ. Хорезмын Султан одоогийн Азербайджаны хилийн зааг дээрх Астара хотын ойролцоох жижигхэн арлаас завиар зугтаж яваад замдаа халуун хатгаа тусч нас баржээ. 1223 онд Сүбээдэй жанжин Султаныг хайж Каспийн тэнгис өгсөж яваад Европ тивийг анх олж харсан бөгөөд энэ нь монголчуудын хувьд Европ тивийг нээсэн анхны нээлт байв

1226 оны намар Чингис хаан Тангудтай байлдахаар явах замдаа хулан авлахаар саатаж, унаж явсан улаан бор морь нь олон хулангаас цочин Чингис хаан мориноосоо ойчиж дотуур бэртэл авчээ. Шархны улмаас халуурч байсан ч ухралгүй дайтсаар Тангудыг мөхөөж хааныг нь цаазалсан юм. Хааных нь нэр Бурхан гэдэг нэртэй байсан учир нэрийг нь өөрчилж байгаад цаазалсан гэдэг. Чингис хаан Тангудын эсрэг дайнаа хараахан дуусаагүй байхад нас барсан гэдэг боловч энэ талаар эрдэмтэд олон янзын саналтай байдаг билээ.

ЧИНГИС ХААНЫ ЦЭРГИЙН САХИЛГА БАТ, БАЙЛДАХ УРЛАГ: Их Монгол Улсын хамгийн гол хүч нь моринд гарамгай цэрэг эрсийн маш сайн зохион байгуулалттай сахилга бат байсан хэмээн түүх судлаачид үздэг. Байлдааны сургууль болгож нэгдсэн ан ав зохион байгуулдаг бөгөөд олон хоногоор араатан амьтдыг хол газраас элдэн хөөж, нэг дор хурааж бөөгнүүлээд тушаал өгсний дараа цөөн хэдийг нь авлаж, бусдыг нь тавьдаг байжээ. Тушаал өгөхөөс өмнө амьтан авлавал жирийн цэрэг төдийгүй ойр дотны хэн ч бай дайн тулаанд тушаал зөрчсөнтэй адил цаазаар авдаг байв.

Чингис хаан 200 мянган хүнтэй морьт армийг бүрдүүлж чадсан бөгөөд цэргүүд нь өөрийн унасан мориноос гадна 2-3 морьдыг дагуулан явдаг байсан учраас давших чадвар сайн байжээ. Үүний тод жишээ бол 1220 оны 1 дүгээр сард 5 түмэн цэрэг 15 түмэн агт морьтойгоор 600 км өргөн Кызылкум цөлийг нэг сарын дотор туулжээ. Цэргүүд нь морины нуруун дээрээс давхиан дундаа 4 тийш чөлөөтэй эргэн харвахдаа байг гайхалтай мэргэн онодог байснаас гадна анх нефть ашиглан галтай сум хийж дайн байлдаанд ашиглажээ. Монгол эрчүүд хүүхэд байхаасаа моринд эмээлгүй зайдан морддог байсан тул морины нуруунд сайн тогтдог төдийгүй бие биенээ мориноос унагах, морины нуруун дээр жадаар тулалдах, нум сум харвах, бугуйл шидэх, салхинд хийсч буй арьсан бөмбөг бүхий байг онох тэмцээн зохиож нааддаг, цэрэг бүр гурваас таван морьтой, зүсээр нь амархан таньж ялгадаг байжээ. Морио хуягладаггүй байсан учир тулааны талбарт хурдан шаламгай байж үргэлж ялалт байгуулдаг байв. Мод, эвэр, шөрмөсөөр хийдэг нум сум нь хамгийн аюултай зэвсэгт тооцогддог бөгөөд хол газар харвах, хурдан хугацаанд мэргэн онох чадвар сайн хөгжсөн байжээ. 

Монгол цэргүүд аян дайнд жижиг сүх, сумны зэв, хуурай, бугуйл, олс, хоолны төмөр сав, бороо уснаас хувцсаа хамгаалж хийдэг ширэн богц зэргээс гадна хүн бүр үстэй дээл, арьсан дуулга, арван хүн дундаа борооноос хоргодох жижиг гэр, усны борви, зүү утас, гол гатлахад зориулсан хөвүүр буюу үхрийн үлээсэн гүзээ зэргийг авч явдаг байв. Цэргүүд гал түлж хоол хийлгүйгээр зогсолтгүй 10 хоног явж чаддаг байсан бөгөөд хүн бүр өдөрт 500 грамм хуурай сүү, ээдэм, ээзгий зэргийг борвитой усандаа хийж ганзагалаад хурдан давхих үед зайлагдан өтгөрч, түүнийг уусан цэргүүд хэд хоногийн өл даадаг байжээ. Мориноосоо буулгүй тасралтгүй давших үедээ борц, ааруул идэж явдаг байв. Монголчууд байнга мах, сүү цагаан идээ хэрэглэж байсан нь тэр үеийн улс үндэстнээс илүү их уураг агуулсан хоол хүнс байжээ.

Чингис хаан инженерийн ухаанд гарамгай суралцсан тусгай хороог морьт армиа дагалдуулан явуулдаг байв. Олон янзын бүслэлтийн арга хэрэглэж, хотын хэрэмний доогуур хонгил ухаж, голын урсгалыг хүртэл өөр тийш нь урсгаж чаддаг, олзлогдсон дайсны цэргүүдэд монгол цэргийн хувцас өмсгөн хамгийн эхний эгнээнд хамгаалалт болгон жагсааж хот руу довтолдог байв. Монгол цэргүүд дайснаас зугтахыг огт мэддэггүй, ардаа хамгаалалт гэж байхгүй, өөрсдөөсөө хэд дахин их цэрэгтэй тулалдаж ялдаг байсан бөгөөд үүнийгээ жирийн нэг хэрэг, өдөр тутмын хийх ёстой ажлаа хийж буй мэт үздэг байжээ.  

Дайн байлдаанд олон янзын аргыг хэрэглэдэг байснаас дурдвал, дайсныхаа тал талаас нь дайрч сандаргаад, учраа олохгүй самуурах үед нь гэнэт ухарч өөрсдийнхөө араас хөөлгөөд, буцаж довтлон бүслэлтэнд оруулан бут ниргэдэг аргыг “нуур болох”, дайсны зурваст нэвтэрч цэргийнх нь гол хүчийг устгахыг “цүүцлэх”, олон жижиг хэсэг болон хуваагдаж давшихыг “бух болох”, цэргээ гурав хуваагаад нэгийг нь отоонд суулгаж, нөгөөг нь дайснаа үргэлж дагаж мөрдөн цочоох, гурав дахь нь дайсантай гэнэт тулгарч буй мэт уулзаад ялагдсан мэт эмх замбараагүй зугтан отоон дээрээ авчраад өөрсдөө эргэж зууралдан байлдаж дайснаа эмх замбараагүй байдалд оруулан жанжных нь хяналтаас гаргахыг “гахай модон хадралт”, эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдэд цэргийн хувцас өмсгөх, олон морьд авч яваад хиймэл хүн хийж дээр нь мордуулах аргыг “олноор сүрдүүлэх” гэж тус тус нэрлэдэг байв.

Чингис хаан нэг аргыг олон удаа хэрэглэжээ. Эл арга нь монгол цэрэг ухран зугтаахад дайсны цэргүүд зоригжин хот цайзаасаа гарч хойноос нь элдэн хөөдөг бөгөөд монгол цэргүүд хэдэн зуун км холдуулж тал газар хүрсэн хойноо эргэн довтолж сандарган бут цохидог арга юм.

Дайсанд олзлогдсон нэг цэрэг байсан ч хаяж явдаггүй, түүнийг аврахын тулд үхлээс ч айлгүй тэмцдэг, дайсанд мэдээ алдахаас сэргийлж бичгээр биш зөвхөн амаар тушаал заавраа дамжуулдаг, мартахгүйн тулд дуу шүлэг болгон цээжилдэг байжээ.

Дайны үед бамбар, нум сум, түүдэг гал, туг дарцаг, утаа, нар сарны тусгалыг ашиглаж мэдээ, тушаал, заавар дамжуулдаг байжээ. Бүх мэдээг ямар нэгэн дохио, хөдөлгөөнөөр ойлгуулдаг байсан бөгөөд тухайлбал, “түр амарч буудаллах” гэсэн дохиог дамжуулахдаа хамгийн эхний эгнээний цэргүүд дөрөөгөө ташуураар нэг удаа цохиход, дараагийн эгнээ дуурайлган цохих маягаар дамжуулдаг байна.

Монгол цэрэг түүхэнд аль ч их гүрний цэрэг дайчдад байгаагүй ардчилсан зарчмыг хэрэгжүүлсэн бөгөөд аравтын даргаа өөрсдөө сонгодог, аравтын захирагчид нь эл зарчмаар зуутын захирагчаа сонгодог байв. Харин Чингис хаан өөрөө мянгат, түмтийн захирагч нарыг томилдог байжээ. Захирагч нар тулааны өмнө цэргээ хянаж, зэр зэвсгийг нь шалгаж, тулааны дараа хэдэн цэрэг амь үрэгдсэн тухай мэдээг яаравчлан цуглуулдаг, дайснаас хураагдсан зэр зэвсгийг тэнцүү хуваарилдаг, цэргүүд өдөр шөнийн аль ч цагт дуудахад бэлэн байдаг маш хатуу сахилга баттай байжээ. Монгол цэргийн хүрээнд гэрүүдээ тогтсон зааврын дагуу эгнүүлэн барьдаг, эгнээ бүр нь өөрийн гэсэн нэг чиг үүрэгтэй, гэрийн доторхи эд зүйлс нь бүгд адилхан байрлалтай тул шинэ цэрэг ч гэсэн хаана мэдээ хүргэх, хаана зэвсгийн агуулах, хоол хүнс, бусад хангамж байгааг төвөггүй олж чаддаг байжээ.

Цэрэг болон жирийн иргэд хэн ч бай өөрийн бүлгээс гарч өөр аравтад орох, хулгай хийх, худал хэлэх, завхайрах, бусдын хөрөнгө завших, хоол унд булаах, урсгал ус руу бие засах гэх мэт хэрэг үйлдсэн хүнийг шууд цаазалдаг байжээ. Шорон гяндан, тамлан зовоох багаж хэрэгсэлгүй нүүдэлчин монголчууд энгийн хурдан аргаар алах ялыг гүйцэтгэж, хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн хүмүүсийг ташуурдан шийтгэдэг байв. Зарлиг хууль цаазыг “бүх нийтэд”, “зөвхөн Алтан ургийнханд” гэж зориуд тусгайлан гаргадаг байсан бөгөөд тухайлбал, “...хууль ёсоор сонгогдолгүй хаан ширээг булааж авахыг санаархсан өөрийн үр сад хэнийг ч болов алах ялаар шийтгэнэ” хэмээх зарлигийг зөвхөн Алтан ургийнханд сонсгожээ. Чингис хаан дайсныхаа бууж өгсөн хүний амийг хэлтрүүлж, эсэргүүцэн тэмцсэн хүнийг шууд алахаас гадна ноёд, ихэс дээдсийн элдэв сүржин цол хэргэмийг хуулиар хоригложээ. Тийм ч учраас цэргүүд нь баячууд дээдсийг тоодоггүй байсан бөгөөд Чингис хааны нэгэн адил багш, бичээч, хэлмэрч, бичгийн хүмүүс, лам нарыг илүү хүндэлдэг байжээ. Энэ талаар Ромын пап ламын элч Плано Карпини 1245-1247 онд Монголд аялсан тэмдэглэлдээ монголчууд харь орноос ирсэн язгууртан дээдэст хүндэтгэл үзүүлдэггүй тухай олон удаа бичсэн байдаг.   

ТЭМҮЖИН, ЖАМУХА ХОЁРЫН НӨХӨРЛӨЛ: Тэмүжин Жамуха хоёр бага балчир байхдаа Онон голын эрэг дээр наадаж, хамт оготно зурам намнадаг байжээ. Тэд эхний удаа андын тангараг тавихдаа Жамуха Тэмүжинд нэг гурын шагай, Тэмүжин Жамухад нэг цутгамал шагай өгчээ. Дараагийн удаа байлдааны зэвсэг солилцож Жамуха Тэмүжинд эврээр хийсэн дуут сумаа, Тэмүжин Жамухад ац модон годилоо бэлэглэжээ. Гурав дахь удаагаа анд нөхрийн андгай тавихдаа найр хурим хийж алтан бүс, аргамаг хүлгээ солилцсон ажээ. Ийнхүү гурав дахь удаагаа андгай тавьснаас хойш жил гаруй хамт амьдраад 1182 онд Жамуха салж нүүснээр тэдний зөрчил эхэлж 20 гаруй жил үргэлжилсэн юм. Энэ үед Монголын газар нутаг дээр зүүн хэсгийг Татар, төв хэсгийг Хэрэйд аймаг, уулархаг баруун хэсгийг Найман гэсэн хүчирхэг гурван аймаг захирч байв. Тэмүжин, Жамуха хоёрын зөрчил эдгээр гурван аймаг төдийгүй, олон жижиг овог аймгийг хамран их дайн тулаан болон дэгджээ. Буур хээрийн 13 хүрээний байлдаанаар хүч хамаагүй давуу байсан Жамухыг хоромхон зуур ялсан гэдэг. Жамуха түүнээс 1 түмэн цэргээр илүү байсан хэрнээ ялагдсаныхаа дараа ихэд ичжээ. Чингис хаан Жамуха хоёр нэг толгойн 2 талд бие биенээс сэргийлэн буусан үед Чингис хааны цэргүүд тус бүр 5 түүдэг гал асааж түүдгээ тойрон амар тайван сууж буй мэт дүр эсгээд, Жамухын цэргийг ар хударгаар нь гэнэт довтлон ялжээ.

1205 онд Жамуха албатууддаа баригдан Тэмүжинд хүргэгдэн ирсэн боловч Тэмүжин эзнээсээ урвасан тэдгээр албатыг Жамухын нүдэн дээр хороож дахин анд болох санал тавьдаг. Жамуха андын харилцаагаа дурсан яриад “...Хөндлөнгийн хүний үгэнд автаж хаан анд чамаас хагацан салав. ...Тэмүжин чи түмэн улсыг төвшин болгож, хамгийг эзэлсэн хаан болоод дэлхий дахин бэлэн байхад дэмий надаар юу хийх вэ, үхэж хэвтэх яс минь үржилт эх дэлхийд үүрд оршиж, итгэлт андын ургийг ивээж тэтгэх болтугай гэж ерөөе. ....Хэлсэн үгийг минь марталгүй дурсаж яваарай. Одоо намайг тонилгогтун” гэжээ. Тэмүжин Жамухыг язгууртны ёсоор цус гаргалгүй хороож өндөр ууланд тавихыг зарлиглажээ. 

ГАДНЫНХАН ЧИНГИС ХААНЫ ТУХАЙ: “Чингис хаан гайхамшигт амжилтанд хүрсэн хэдий ч бусад их хаадын адил хөргөө зуруулж, хөшөөгөө босгуулсангүй, зоосон дээр ч нэр алдраа сийлүүлсэнгүй. Тэр өөрийнхөө тухай ном бичиж, шүлэг найраг туурвиж, дуу зохиож дуулахыг ч таалан болгоосонгүй, орд харш сүм хийдийг ч алдар нэрээрээ овоглосонгүй. Түүнийг таалал болоход “эх нутгийнхаа хөрсөнд амгалан нойрсохыг хүссэн” гэрээслэл ёсоор нь бунхан, сүм, пирамид, тэр ч байтугай булшны чулуу ч босголгүй оршуулжээ. Ийнхүү их хаан халин одохдоо Монголын уудам талд мандан бадарсан газартаа эргэн шингэсэн юм” гэж Америкийн эрдэмтэн Жак Уэтерфорд “Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч эзэн Чингис хаан” номондоо бичжээ.

Өнөө үед түгээмэл тохиолдох Чингис хааны хөргийг XIY зуунд Хоргусан гэдэг хүн зурснаас хойш янз бүрээр зурсан дөрөв таван зураг дэлхий дээр тархжээ. Эдүгээ Тайванд хадгалагдаж буй эх зургийг судлаачид хүлээн зөвшөөрсөн байна.

Марко Поло “...Монголын эрхшээлд орсон бүх улс орнууд Чингис хааны захиргаанд орсон даруйдаа айх аюулгүй амар жимэр суух болсноо ухаарч Чингис хааныг өндөр дээд язгууртан болохыг хүлээн зөвшөөрч түүний төлөө бүхий л сэтгэлээ зориулан үнэнчээр зүтгэх болсон юм” гэж тэмдэглэсэн байдаг. Вашингтоны цэргийн академийн урлагийн тэнхмийн ханан дээр дэлхийн алдарт жанжингуудын хөрөг зураг байх бөгөөд хамгийн эхэнд Чингис хааны хөрөг болон  хэлсэн үгийг нь байрлуулжээ. Тэрбээр “Монголчууд хоёрхон замаар л явж ирсэн. Тэр гуйдаг эсвэл булаадаг” гэж хэлжээ. Америкийн эрдэмтэн Д.Ж.Вернадский “Монголчууд ба Орос орон” номондоо “XIII зууны Монгол арми бол тэр үеийн дэлхий дахины хамгийн шилдэг арми байсан. Чингисийн цэргийн зохион байгуулалт нь хатуу чанд сахилга бат, дэг журам, эрэлхэг зориг, сайтар боловсруулсан арга төлөвлөгөө, нэгдмэл байнгын сургуулилт юм” хэмээн дүгнэн бичжээ.

Чингис хааныг дэлхийн эрдэмтэд, түүхчид, улс төрийн зүтгэлтнүүд янз бүрээр үнэлэн дүгнэдэг боловч эцсийн эцэст Чингис хаан бол дахин давтагдашгүй, ер бусын хувь тавилант амьдралтай, энгийн нэгэн цэргийн жанжин биш, гарамгай удирдагч, түүхэн суут хүн байсан гэдэгт санал нэгддэг. Тийм ч учраас 2002 онд Америкийн Тайм (Time) сэтгүүлээс зохион байгуулсан санал асуулгаар “Хоёр дахь мянганы суут хүн”  хэмээн өргөмжлөн зарлажээ.  

Дэлхийн олон эрдэмтэн судлаачид “Чингис хаан төрийн дээд эрхийг атгасан хэмжээгүй эрхт эзэн хаан байсан боловч дорно дахины олон хаадын адил дур зоргоор авирладаг хаан байгаагүй бөгөөд бусдын санал бодлыг анхааран тусгаж авдаг ухаантан байсан. Тухайн үеийн төр нийгмийн үзэл баримтлал, хууль тогтоомж, зарлиг тушаал нь хааны бүрэн эрхийг үндэслэх ба бататгахад чиглэгдэж байсан. Их хааныг өргөмжлөх, дайтах ба найрамдах зэрэг чухал асуудлыг зөвлөлдөн шийдвэрлэх, хаанд зөвлөх шинж чанарыг агуулсан Их хуралдайг байгуулсан нь үнэн хэрэгтээ тогтмол бус язгууртны институт байсан юм” хэмээн дүгнэжээ.

Оросын Монголч эрдэмтэн В.Я.Владимирцов “Чингис хааны авъяас чадвар нь хэчнээн суут боловч Чингис бол өөрийн үеийн хүү, Монголын ард түмний хүү байсан юм” хэмээн хэлжээ.

МОНГОЛЫН ЭЗЭНТ ГҮРЭН БАЙГУУЛАГДСАНААР:

Монголын газар нутаг дээрх олон овог аймгийн хооронд үргэлжилсэн удаан хугацааны зөрчил тэмцэл, дайн дажин намжиж, бие даан тусгаарлах салангид байдал эцэс болж, бүх монгол эсгий туургатан нэгдэж чадсан юм.

Аравт, зуутад тулгуурласан мянгатын тогтолцооны явцад холилдон суусан олон иргэд ураг садны хэлхээ холбоотой болж, салангид олон жижиг овог аймгийн бие даах гэсэн оролдлогууд эцэс болоход ихээхэн нөлөөлжээ. Мянгат гэдэг нь мянга орчим цэргийг гаргах өрхийг хамруулсан цэрэг иргэний зохион байгуулалтын нэгж ажээ. Мянгатын ноёноор өөртөө үнэнч итгэлтэй, цэрэг дайны туршлагатай хүмүүсийг томилдог байв. Мянгат нь хүн амын тоогоор харилцан адилгүй, олон овгийн иргэдээс холилдон бүрэлддэг байжээ. Чингис хаан улсаа төв, баруун, зүүн гар гэсэн гурван хэсэгт хуваагаад зүүн гарын түмэнд 62 мянгат, баруун гарын түмэнд 38 мянгат, төвийн түмэнд 101 мянгатыг багтаажээ.

Олон овог аймгийг нэгтгэснээр нутаг дэвсгэр нэгдмэл болж, нутаг нутгийн хэл аялгуунууд ижилсэх явц хурдтай явагдаж нэгдсэн монгол үндэстний хэл яриа бүрэлдэн тогтох суурь тавигдсан.

Аж амьдрал, зан заншил, оюуны соёл өөр өөр овог аймгууд нэгдсэнээр нэгэн монгол соёл бүрэлдэж, улмаар Монгол газар нутаг, Монгол хүн гэсэн ухагдахуун бий болж, үндэсний бахархал, үндэсний үзлийг цогц болгосон.

Чингис хаан ба түүний үр ач нар 1205-1295 оны хооронд Солонгосын хойгоос Адриатын тэнгис хүртэл Ази, Европын олон улс орныг байлдан эзэлж дэлхийн улс орнуудын хилийн зурвасыг өөрчилж, хоорондоо ялгаатай олон янзын соёл иргэншлийг нэгэн дэгт оруулж, 130 орчим сая хүн ардыг байлдан дагуулж, түүхэнд урьд өмнө байгаагүй том гүрнийг байгуулсан бөгөөд түүнийг нас барсны дараа байгуулсан улс орон нь улам тэлж хөгжсөн.

Улс орнуудын хооронд шинэ харилцаа бий болж, дайсан байсан орнууд хүссэн хүсээгүй эвлэрч монгол гэсэн нэг л эзэнд захирагдах болсон юм.

XIII зууны эхээр монголчууд ердөө л 1 сая гаруй хүн амтай байсан бөгөөд 6 сая орос, 20 сая мусальманчууд, 40 сая манж болон хойд хятадууд, 60 сая хүн амтай өмнөд хятадыг, Солонгос, Армян, Афганистан зэрэг олон жижиг улсыг байлдан дагуулжээ.

Худалдааны нэгдмэл тогтолцоог бий болгож, “торгоны зам”-ыг улам хөгжүүлэн дэлхийн худалдаачдын шинэ харилцааг тогтоосон. Монголчууд аливаа газар орныг эзэлсэн даруйдаа тэр нутгийг худалдаа арилжааны хувьд аюулгүй тайван болгодог байв. Худалдаачдыг, худалдааны замыг хамгаалахын тулд байнгын харуулуудыг байрлуулж, зардал чирэгдэл ихтэй худалдааны ажилд хүндрэл учруулсан орон нутгийн татварын системийг, мөн хүчээр алба гувчуур авдаг ёсыг бүрэн устгажээ.

Монголчууд эзлэн захирч байсан газар бүртээ хүн ам, малын тоо толгой, хөрөнгийн тооллогыг маш нарийн явуулдаг байв. Мөн замын хоёр талаар мод суулгасан нь зуны цагт аянчин жинчдэд сүүдэр болж, өвлийн цагт цасан дундах замын тэмдэг болсон ба мод ургадаггүй нутагт чулуун багана босгож замаа тэмдэглэдэг байжээ. Монголын хаад хураагдсан хөрөнгийг албат иргэддээ тарааж тэдний дэмжлэгийг олдог байв. Нүүдэлчин монголчууд алт мөнгө хураадаггүй, зөвхөн мал сүргээ өсгөхөд анхаардаг байжээ. Хичнээн их баяжсан ч худалдааны бараа тавааргүйгээр хэрэгцээгээ огт хангаж чадахгүй учраас өргөл барьц, алба татвараар олсон мөнгөө бөс даавуу, төмөр эдлэлд зарцуулдаг байв. Тэд төрт ёс, хууль цааз, харилцаа холбоо, дайтах урлаг, татвар худалдаа, төлбөр тооцооны шинэлэг хэлбэр гээд асар олон зүйлийн эхлэлийг  Ази, Европ тивд тавьсан юм.

 

Эх сурвалж: Ч.Буянбадрах "Монгол орны лавлах" эмхэтгэл номоос


ЧИНГИС ХААН БА ИХ МОНГОЛ УЛС
Bolod.mn


Сэтгэгдэл ()


Уншигчдын оруулсан сэтгэгдлийн талаар манай сайт хариуцлага хvлээхгvй болохыг анхаарна уу.
Үгийн санд шүүлтүүр хийсэн болно

   



“Глобал хурд” компанийн захиалгаар баригдаж байгаа барилга дээрээс блок унаж, хүн гэмтжээ
17:24

Өнөөдөр 13.30 цагт Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо Хүүхдийн ордны ард байрлалтай “Глобал хурд” компанийн захиалгаар баригдаж байгаа оффис үйлчилгээний зориулалтын барилга дээрээс цементэн чулуу унаж, барилгын дор байсан машин дээр унасан байна.

“Глобал хурд” компанийн захиалгаар баригдаж байгаа барилга дээрээс блок унаж, хүн гэмтжээ

Өнөөдөр 13.30 цагт Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо Хүүхдийн ордны ард байрлалтай “Глобал хурд” компанийн захиалгаар баригдаж байгаа оффис үйлчилгээний зориулалтын барилга дээрээс цементэн чулуу унаж, барилгын дор байсан машин дээр унасан байна.

»»
Багануурын орд дээр Засийн газар ялалт байгуулсан уу, эсвэл ялагдал хүлээв үү?
17:10

Өнгөрөгч долоо хоногт буюу дөрөвдүгэр сарын 08-нд Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхим нэгэн хэргийг хяналтын журмаар хэлэлцсэн байна.

Багануурын орд дээр Засийн газар ялалт байгуулсан уу, эсвэл ялагдал хүлээв үү?

Өнгөрөгч долоо хоногт буюу дөрөвдүгэр сарын 08-нд Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхим нэгэн хэргийг хяналтын журмаар хэлэлцсэн байна.

»»
АРХИВЫН ЕРӨНХИЙ ГАЗАР БОЛОН БОГД ХААНЫ ОРДОН МУЗЕЙ ХАМТРАН АЖИЛЛАХ САНАМЖ БИЧИГ БАЙГУУЛЛАА
14:52

Монгол Улсын хаан VIII Богд Жавзандамба хутагтын мэндэлсний 150 жилийн ой энэ жил тохиож байгаа юм. Үндэсний эрх чөлөөний 

АРХИВЫН ЕРӨНХИЙ ГАЗАР БОЛОН БОГД ХААНЫ ОРДОН МУЗЕЙ ХАМТРАН АЖИЛЛАХ САНАМЖ БИЧИГ БАЙГУУЛЛАА

Монгол Улсын хаан VIII Богд Жавзандамба хутагтын мэндэлсний 150 жилийн ой энэ жил тохиож байгаа юм. Үндэсний эрх чөлөөний 

»»
“ЭНЭТХЭГИЙН ИХ СУРГУУЛЬ”-ИЙН 2019 ОНЫ ТЭТГЭЛЭГ
14:38

Энэтхэг улсын Банглор их сургууль, SRM сургууль, Amjora компанитай 2017-2018 оны хооронд хийсэн хамтын ажиллагааны хэлэлцээрийн дагуу 2019-2020 оны хичээлийн жилээс Энэтхэгийн Их Сургуульд тэтгэлгээр суралцуулцана.

“ЭНЭТХЭГИЙН ИХ СУРГУУЛЬ”-ИЙН 2019 ОНЫ ТЭТГЭЛЭГ

Энэтхэг улсын Банглор их сургууль, SRM сургууль, Amjora компанитай 2017-2018 оны хооронд хийсэн хамтын ажиллагааны хэлэлцээрийн дагуу 2019-2020 оны хичээлийн жилээс Энэтхэгийн Их Сургуульд тэтгэлгээр суралцуулцана.

»»
Асо галт уул оргилж эхэлжээ
14:38

Японы Кюшю арлын Кумамото мужийн баруун өмнөд хэсэгт оршдог Асо галт уул дахин оргилж эхэлсэн тухай тус улсын Цаг 

Асо галт уул оргилж эхэлжээ

Японы Кюшю арлын Кумамото мужийн баруун өмнөд хэсэгт оршдог Асо галт уул дахин оргилж эхэлсэн тухай тус улсын Цаг 

»»
УЛСЫН ФИЗИКИЙН 32 ДУГААР ОЛИМПИАДЫГ 3 ТӨРЛӨӨР ЗОХИОН БАЙГУУЛАХААР БЭЛТГЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАЖЭЭ
14:24

"Оюуны дэвшилд хамтдаа" уриан дор Улсын физикийн 32 дугаар олимпиадыг 4-р сарын 22-26-ны өдрүүдэд Өмнөговь аймгийн төвд зохион 

УЛСЫН ФИЗИКИЙН 32 ДУГААР ОЛИМПИАДЫГ 3 ТӨРЛӨӨР ЗОХИОН БАЙГУУЛАХААР БЭЛТГЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАЖЭЭ

"Оюуны дэвшилд хамтдаа" уриан дор Улсын физикийн 32 дугаар олимпиадыг 4-р сарын 22-26-ны өдрүүдэд Өмнөговь аймгийн төвд зохион 

»»
Канадын Хадат уулын нурангийн улмаас мэргэжлийн уулчид амиа алдсан байж болзошгүй
14:18

ОТТАВА. /Reuters/. Канадын Хадат уулын нурангийн улмаас мэргэжлийн гурван уулчин амиа алдсан байж болзошгүй тухай 

Канадын Хадат уулын нурангийн улмаас мэргэжлийн уулчид амиа алдсан байж болзошгүй

ОТТАВА. /Reuters/. Канадын Хадат уулын нурангийн улмаас мэргэжлийн гурван уулчин амиа алдсан байж болзошгүй тухай 

»»
Танилц: Гурилгүй талх буюу эрүүл мэндэд тустай шидэт хүнс
14:13

Монголд кофе шопууд борооны дараах мөөг шиг олширсон. Гэсэн ч тэдэн дундаас монгол эзэнтэй нь хэд билээ. Мал 

Танилц: Гурилгүй талх буюу эрүүл мэндэд тустай шидэт хүнс

Монголд кофе шопууд борооны дараах мөөг шиг олширсон. Гэсэн ч тэдэн дундаас монгол эзэнтэй нь хэд билээ. Мал 

»»
ШОРООН ШУУРГАНЫ УЛМААС ҮЗЭГДЭХ ОРЧИН ХЯЗГААРЛАГДЛАА
14:08

Яг одоо Төв аймгийн Лүн, Баянхангай, Аргалант, Баянчандмань сумдын нутгаар хүчтэй шороон шуурга шуурч байна.

ШОРООН ШУУРГАНЫ УЛМААС ҮЗЭГДЭХ ОРЧИН ХЯЗГААРЛАГДЛАА

Яг одоо Төв аймгийн Лүн, Баянхангай, Аргалант, Баянчандмань сумдын нутгаар хүчтэй шороон шуурга шуурч байна.

»»
Экологийн дүрвэгсэд эх дэлхийтэйгээ үлдэх үү?
13:55

Хүмүүсийн буруутай үйл ажиллагаанаас болж сүүлийн 100 жилийн хугацаанд дэлхий эрчимтэй халж, дэлхийн улс орнуудад байгалийн аюулт үзэгдэл, усны хомсдол, агаарын бохирдол, цөлжилт, хуурайшилт зэрэг гамшиг ажиглагдах болсон нь бид эх дэлхийнхээ эрүүл тэнцвэрт байдлыг эргэн нөхөн сэргээх, цаашлаад одоогийн байгаа 1,5 хэмийн дулаарлыг бууруулж чадахгүй юмаа гэхэд нэмэхгүй байх тал дээр дэлхий нийтээрээ зайлшгүй анхаарах шаардлагатай болсныг сануулж байна.

Экологийн дүрвэгсэд эх дэлхийтэйгээ үлдэх үү?

Хүмүүсийн буруутай үйл ажиллагаанаас болж сүүлийн 100 жилийн хугацаанд дэлхий эрчимтэй халж, дэлхийн улс орнуудад байгалийн аюулт үзэгдэл, усны хомсдол, агаарын бохирдол, цөлжилт, хуурайшилт зэрэг гамшиг ажиглагдах болсон нь бид эх дэлхийнхээ эрүүл тэнцвэрт байдлыг эргэн нөхөн сэргээх, цаашлаад одоогийн байгаа 1,5 хэмийн дулаарлыг бууруулж чадахгүй юмаа гэхэд нэмэхгүй байх тал дээр дэлхий нийтээрээ зайлшгүй анхаарах шаардлагатай болсныг сануулж байна.

»»
ОХУ-ААС УКРАИНД НЕФТЬ ЭКСПОРТЛОХЫГ ХОРИГЛОВ
13:33

ОХУ-ын ерөнхий сайд Дмитрий Медведев өчигдөр Украинд нефть болон нефтийн бүтээгдэхүүн экспортлохыг хориглох тухай 

ОХУ-ААС УКРАИНД НЕФТЬ ЭКСПОРТЛОХЫГ ХОРИГЛОВ

ОХУ-ын ерөнхий сайд Дмитрий Медведев өчигдөр Украинд нефть болон нефтийн бүтээгдэхүүн экспортлохыг хориглох тухай 

»»
МАЛЧНЫ ХОТОНД ЖИРЭМСЭН ЭХЭД ХАГАЛГАА ХИЙЖ ЭХ, ҮРИЙН АМИЙГ АВАРЧЭЭ
13:30

Завхан аймгийн Тэлмэн суманд энэ сарын 11-нд малчны хотонд жирэмсэн эхэд яаралтай хагалгаа хийж, эх үрийн амийг 

МАЛЧНЫ ХОТОНД ЖИРЭМСЭН ЭХЭД ХАГАЛГАА ХИЙЖ ЭХ, ҮРИЙН АМИЙГ АВАРЧЭЭ

Завхан аймгийн Тэлмэн суманд энэ сарын 11-нд малчны хотонд жирэмсэн эхэд яаралтай хагалгаа хийж, эх үрийн амийг 

»»
Сайншандын онцлог хийгээд түүхэн үйл явдал, дурсгалт газруудаас
13:11

Сайншанд сумын ЗДТГ-аас ерөнхий боловсролын сурагчдад орон нутгийн түүх соёлыг сурталчлах, хадгалж, хамгаалах, өв 

Сайншандын онцлог хийгээд түүхэн үйл явдал, дурсгалт газруудаас

Сайншанд сумын ЗДТГ-аас ерөнхий боловсролын сурагчдад орон нутгийн түүх соёлыг сурталчлах, хадгалж, хамгаалах, өв 

»»
ЧӨЛӨӨТ БӨХИЙН ӨСВӨР ҮЕИЙН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН ЧИНГИС ХОТНОО ХОЁР ДАХЬ ӨДРӨӨ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
13:05

Олимпийн наадмын анхны мөнгө, ДАШТ-ий анхны хүрэл медальт, Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин, даяар дуурсагдах далай даян 

ЧӨЛӨӨТ БӨХИЙН ӨСВӨР ҮЕИЙН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН ЧИНГИС ХОТНОО ХОЁР ДАХЬ ӨДРӨӨ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА

Олимпийн наадмын анхны мөнгө, ДАШТ-ий анхны хүрэл медальт, Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин, даяар дуурсагдах далай даян 

»»
Налайх чиглэлийн нийтийн тээврийн маршрут
12:44

БНХАУ-ын Засгийн газраас Монгол Улсын Засгийн газарт олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр санхүүжих “Гачууртын уулзвараас Налайх-Чойрын 

Налайх чиглэлийн нийтийн тээврийн маршрут

БНХАУ-ын Засгийн газраас Монгол Улсын Засгийн газарт олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр санхүүжих “Гачууртын уулзвараас Налайх-Чойрын 

»»
ОРОСЫН ЯДУУЧУУДЫН ТОО 19 САЯД ХҮРЧЭЭ
12:17

Орост ядуучуудын тоо 19 саяд хүрээд байгааг Ерөнхий сайд Дмитрий Медведев Төрийн Думад хийсэн танилцуулгынхаа үеэр хэллээ.

ОРОСЫН ЯДУУЧУУДЫН ТОО 19 САЯД ХҮРЧЭЭ

Орост ядуучуудын тоо 19 саяд хүрээд байгааг Ерөнхий сайд Дмитрий Медведев Төрийн Думад хийсэн танилцуулгынхаа үеэр хэллээ.

»»
Жэсон Момоа долоон жил ургуулсан сахлаа хусав
12:16

"Aquaman", "Хаан ширээний тоглоом" киноны од, холливуудын сайхан залуусын нэг Жэсон Момоа өөрийнх нь гол имиж 

Жэсон Момоа долоон жил ургуулсан сахлаа хусав

"Aquaman", "Хаан ширээний тоглоом" киноны од, холливуудын сайхан залуусын нэг Жэсон Момоа өөрийнх нь гол имиж 

»»
БОГД УУЛАНД ГАРСАН ТҮЙМРИЙГ ЦУРМАНД ОРУУЛЛАА
12:13

Мэдээлэл шуурхай удирдлагын төвд өнөөдөр 15:17 цагт Богд уулын Хийморийн овоо орчимд гал гарч байна гэсэн дуудлага ирсэн. 

БОГД УУЛАНД ГАРСАН ТҮЙМРИЙГ ЦУРМАНД ОРУУЛЛАА

Мэдээлэл шуурхай удирдлагын төвд өнөөдөр 15:17 цагт Богд уулын Хийморийн овоо орчимд гал гарч байна гэсэн дуудлага ирсэн. 

»»
ЖИНХЭНЭ ЭР ХҮН ХЭЗЭЭ Ч ЭМЭГТЭЙ ХҮНИЙГ УЙЛУУЛДАГГҮЙ.
12:11

Үс бол бүсгүй хүний чимэг юм, түүнийг сул тал болгон бүү ашиглаарай…, жинхэнэ эр хүн хэзээ ч эмэгтэй хүнийг уйлуулдаггүй.

ЖИНХЭНЭ ЭР ХҮН ХЭЗЭЭ Ч ЭМЭГТЭЙ ХҮНИЙГ УЙЛУУЛДАГГҮЙ.

Үс бол бүсгүй хүний чимэг юм, түүнийг сул тал болгон бүү ашиглаарай…, жинхэнэ эр хүн хэзээ ч эмэгтэй хүнийг уйлуулдаггүй.

»»
Халхын Гол-1939 оны 5 дугаар сарын 28
11:57

Халхын голын дайн эхэлсэн тухай

Халхын Гол-1939 оны 5 дугаар сарын 28

Халхын голын дайн эхэлсэн тухай

»»
УЛСЫН АХЛАХ БАЙЦААГЧИЙН АКТААР БАРИЛГЫН АЖЛЫГ ТҮР ЗОГСООЛОО
11:49

Хан-Уул дүүргийн 4 дүгээр хороо, “Талст ширээт” ХХК-ний захиалгаар баригдаж буй зоорьтой 16 давхар 2 блок барилгын 

УЛСЫН АХЛАХ БАЙЦААГЧИЙН АКТААР БАРИЛГЫН АЖЛЫГ ТҮР ЗОГСООЛОО

Хан-Уул дүүргийн 4 дүгээр хороо, “Талст ширээт” ХХК-ний захиалгаар баригдаж буй зоорьтой 16 давхар 2 блок барилгын 

»»
Судлаач Д.Ганхуяг: Налайхын дууль
11:45

Нас ахих тусам өсөж төрсөн Налайх тосгон минь сэтгэлд улам дотносох. Өсөж төрсөн нутаг гэх нь асуудлын нэг л тал юм. Алив хүн өсөж 

Судлаач Д.Ганхуяг: Налайхын дууль

Нас ахих тусам өсөж төрсөн Налайх тосгон минь сэтгэлд улам дотносох. Өсөж төрсөн нутаг гэх нь асуудлын нэг л тал юм. Алив хүн өсөж 

»»
Ам цангах нь заримдаа өвчний шинж тэмдэг байдаг
11:41

Товчхондоо бол шингэн уулгүй удахаар ам хатаж хуурайшин, ямар ч хамаагүй шингэн зүйл уух хүсэл төрөхийг ам цангах 

Ам цангах нь заримдаа өвчний шинж тэмдэг байдаг

Товчхондоо бол шингэн уулгүй удахаар ам хатаж хуурайшин, ямар ч хамаагүй шингэн зүйл уух хүсэл төрөхийг ам цангах 

»»
Богд ууланд таван га талбай шатжээ
11:37

Богд ууланд ой хээрийн түймэр гарсан талаар өчигдөр мэдээлсэн.

Богд ууланд таван га талбай шатжээ

Богд ууланд ой хээрийн түймэр гарсан талаар өчигдөр мэдээлсэн.

»»
42 мянган жил хадгалагдсан унаганаас шингэн цус олжээ
11:31

Умард дорнодын холбооны их сургуулийн судлаачид 42 мянган жилийн өмнө үхсэн унаганы биед шингэн цус, шээс  байсныг олжээ. 

42 мянган жил хадгалагдсан унаганаас шингэн цус олжээ

Умард дорнодын холбооны их сургуулийн судлаачид 42 мянган жилийн өмнө үхсэн унаганы биед шингэн цус, шээс  байсныг олжээ. 

»»
НОТАРИАТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ЦАХИМЖУУЛАХ ЗЭРЭГ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА
11:13

УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн үдээс өмнөх хуралдаан эхэллээ. Хуралдаан эхэнд Нотариатын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт 

НОТАРИАТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ЦАХИМЖУУЛАХ ЗЭРЭГ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА

УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн үдээс өмнөх хуралдаан эхэллээ. Хуралдаан эхэнд Нотариатын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт 

»»
Гадаадад очсон монголчууд яагаад улс орноосоо залхахад хүрэв...
11:12

Ер нь ажаад байхад гадаадад очсон монголчууд бие биедээ туслах дургүй, нэг нь нөгөөгөөсөө өрсөж ямар нэгэн байдалаар амжилтанд хүрээд 

Гадаадад очсон монголчууд яагаад улс орноосоо залхахад хүрэв...

Ер нь ажаад байхад гадаадад очсон монголчууд бие биедээ туслах дургүй, нэг нь нөгөөгөөсөө өрсөж ямар нэгэн байдалаар амжилтанд хүрээд 

»»
Хэнтий аймгийн ИТХ-ын дарга Л.Батсайхан: Хэнтий нутгийн ард түмэн нууц товчоогоо зайлшгүй мэдэх шаардлагатай
10:49

Хэнтий аймгийн ИТХ-ын дарга Л.Батсайхантай хурлын байгууллагын ажил, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын талаар 

Хэнтий аймгийн ИТХ-ын дарга Л.Батсайхан: Хэнтий нутгийн ард түмэн нууц товчоогоо зайлшгүй мэдэх шаардлагатай

Хэнтий аймгийн ИТХ-ын дарга Л.Батсайхантай хурлын байгууллагын ажил, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын талаар 

»»
“Никель” Ганбаагийн хамсаатнууд цагдаагийн машинд эд мөрийн баримтаа асгажээ
10:44

Никель Ганбаа хэмээх Г.Дашням найзуудынхаа хамт өнгөрсөн сарын 13-нд Сүхбаатар дүүргийн I хорооны нутаг, Сөүлийн гудамжинд 036... УНМ улсын дугаартай автомашинд мансууруулах бодис хэрэглэж байсныг тус дүүргийн Цагдаагийн I хэлтсийнхэн саатуулсан талаар тухайн үед хэвлэлээр мэдээлж байв.

“Никель” Ганбаагийн хамсаатнууд цагдаагийн машинд эд мөрийн баримтаа асгажээ

Никель Ганбаа хэмээх Г.Дашням найзуудынхаа хамт өнгөрсөн сарын 13-нд Сүхбаатар дүүргийн I хорооны нутаг, Сөүлийн гудамжинд 036... УНМ улсын дугаартай автомашинд мансууруулах бодис хэрэглэж байсныг тус дүүргийн Цагдаагийн I хэлтсийнхэн саатуулсан талаар тухайн үед хэвлэлээр мэдээлж байв.

»»
“Цагаан хэрэм”-ийн хадгалалт, хамгаалалтыг сайжруулна
09:55

“Цагаан хэрэм” байгууламжийн хадгалалт, хамгаалалтыг сайжруулна хэмээн БНХАУ-ын Үндэсний соёлын өвийн удирдах 

“Цагаан хэрэм”-ийн хадгалалт, хамгаалалтыг сайжруулна

“Цагаан хэрэм” байгууламжийн хадгалалт, хамгаалалтыг сайжруулна хэмээн БНХАУ-ын Үндэсний соёлын өвийн удирдах 

»»
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ХААЛТТАЙ МЭДЭЭЛЭЛ ХИЙНЭ
09:44

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан 10.00 цагт эхэлнэ. Өнөөдрийн хуралдаанаар хуулийн төслүүдийг хэлэлцэнэ. 

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ХААЛТТАЙ МЭДЭЭЛЭЛ ХИЙНЭ

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан 10.00 цагт эхэлнэ. Өнөөдрийн хуралдаанаар хуулийн төслүүдийг хэлэлцэнэ. 

»»
“Рио Тинто”-гийн Монгол дахь захирал ажлаа өгчээ
09:16

“Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулагч “Рио Тинто” компанийн Монгол дахь үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Д.Мөнхтүшиг 

“Рио Тинто”-гийн Монгол дахь захирал ажлаа өгчээ

“Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулагч “Рио Тинто” компанийн Монгол дахь үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Д.Мөнхтүшиг 

»»
Нүүрсний экспорт нэмэгдэж, орлого нь өсчээ
09:15

Нүүрсний экспорт өнгөрсөн оны мөн үеэс 15 хувиар өссөн талаар зарим эх сурвалжууд мэдээлжээ. Тодруулбал, энэ оны 

Нүүрсний экспорт нэмэгдэж, орлого нь өсчээ

Нүүрсний экспорт өнгөрсөн оны мөн үеэс 15 хувиар өссөн талаар зарим эх сурвалжууд мэдээлжээ. Тодруулбал, энэ оны 

»»
Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ
08:53

БАРУУН АЙМГУУДЫН НУТГААР: Солигдмол үүлтэй. Шөнөдөө зарим газраар, өдөртөө Хангайн уулархаг нутгаар бага 

Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ

БАРУУН АЙМГУУДЫН НУТГААР: Солигдмол үүлтэй. Шөнөдөө зарим газраар, өдөртөө Хангайн уулархаг нутгаар бага 

»»
Нохой нэрээр нь дуудахад баярладаг бол муур болгоомжилж, үл итгэдэг
17:38

Муур ч бас нохойны нэгэн адил өөрийнхөө оноосон нэрийг мэддэг гэнэ. Ингээд зогсохгүй гэрийн тэжээмэл муурнууд эзэн нь 

Нохой нэрээр нь дуудахад баярладаг бол муур болгоомжилж, үл итгэдэг

Муур ч бас нохойны нэгэн адил өөрийнхөө оноосон нэрийг мэддэг гэнэ. Ингээд зогсохгүй гэрийн тэжээмэл муурнууд эзэн нь 

»»
ХУУЛЬ БУС ҮЙЛДЛИЙГ ТАСЛАН ЗОГСООВ
17:25

Төрийн бус байгууллагаас Дорноговь аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газарт ирүүлсэн гомдлын дагуу Даланжаргалан сумын 

ХУУЛЬ БУС ҮЙЛДЛИЙГ ТАСЛАН ЗОГСООВ

Төрийн бус байгууллагаас Дорноговь аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газарт ирүүлсэн гомдлын дагуу Даланжаргалан сумын 

»»
Д.Гантулга МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалангийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогджээ
17:23

УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулга МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалангийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогджээ.

Д.Гантулга МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалангийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогджээ

УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулга МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалангийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогджээ.

»»
АЙЛЫН ХАШАА БАЙШИН МӨРГӨЖ, НЭГ ХҮНИЙ АМИНД ХҮРЧЭЭ
17:02

Чингэлтэй дүүргийн Хайлаастын замд өчигдөр зам тээврийн ноцтой осол гарчээ.

АЙЛЫН ХАШАА БАЙШИН МӨРГӨЖ, НЭГ ХҮНИЙ АМИНД ХҮРЧЭЭ

Чингэлтэй дүүргийн Хайлаастын замд өчигдөр зам тээврийн ноцтой осол гарчээ.

»»
Монголчууд Японд хөдөлмөрийн гэрээгээр япон хүнтэй адил нөхцөл, цалин хөлстэй ажиллах боломж бүрдлээ
17:01

УИХ-ын гишүүн, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд С.Чинзориг Япон улсад ажлын айлчлал хийж байна. Тэрбээр өчигдөр үдээс хойш Японы Хууль зүйн сайд Такаши Ямашитатай уулзаж, тус улстай байгуулж буй “Ур чадвартай ажиллах хүчний тогтолцооны зохистой ажиллагааны үндсэн хүрээг хэрэгжүүлэх хамтын ажиллагааны санамж бичиг”-т гарын үсэг зурж баталгаажууллаа.

Монголчууд Японд хөдөлмөрийн гэрээгээр япон хүнтэй адил нөхцөл, цалин хөлстэй ажиллах боломж бүрдлээ

УИХ-ын гишүүн, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд С.Чинзориг Япон улсад ажлын айлчлал хийж байна. Тэрбээр өчигдөр үдээс хойш Японы Хууль зүйн сайд Такаши Ямашитатай уулзаж, тус улстай байгуулж буй “Ур чадвартай ажиллах хүчний тогтолцооны зохистой ажиллагааны үндсэн хүрээг хэрэгжүүлэх хамтын ажиллагааны санамж бичиг”-т гарын үсэг зурж баталгаажууллаа.

»»
Ким Жон Ун тактикийн зэвсгийн туршилтыг удирдан явуулжээ
16:53

БНАСАУ-ын удирдагч Ким Жон Ун тактикийн шинэ зэвсгийн туршилтад оролцсон тухай Солонгосын төв цахилгаан мэдээний 

Ким Жон Ун тактикийн зэвсгийн туршилтыг удирдан явуулжээ

БНАСАУ-ын удирдагч Ким Жон Ун тактикийн шинэ зэвсгийн туршилтад оролцсон тухай Солонгосын төв цахилгаан мэдээний 

»»
Их тойруугийн хайс, хашааг буулгана
16:45

Нийслэлийн Засаг даргын 2019 оны дөрөвдүгээр сарын 17-ны өдрийн орчны аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор хашаа, хайсыг буулгах 

Их тойруугийн хайс, хашааг буулгана

Нийслэлийн Засаг даргын 2019 оны дөрөвдүгээр сарын 17-ны өдрийн орчны аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор хашаа, хайсыг буулгах 

»»
КАМЧАТКЫН ХОЙГИЙН ИРГЭД АНХ УДАА УМАРД ТУЙЛЫН ЦАГААН БААВГАЙТАЙ УЧИРЧЭЭ
16:21

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

КАМЧАТКЫН ХОЙГИЙН ИРГЭД АНХ УДАА УМАРД ТУЙЛЫН ЦАГААН БААВГАЙТАЙ УЧИРЧЭЭ

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

»»
ҮСЭЭ УГААХ ЗОХИСТОЙ ДАВТАМЖИЙГ НЭРЛЭЖЭЭ
16:14

Үсээ өдөр бүр угаах аюултай болохыг тогтоосон байна.  

ҮСЭЭ УГААХ ЗОХИСТОЙ ДАВТАМЖИЙГ НЭРЛЭЖЭЭ

Үсээ өдөр бүр угаах аюултай болохыг тогтоосон байна.  

»»
МОНГОЛ УЛС ОЛОН УЛСЫН ВАЛЮТЫН САНГИЙН “МЭДЭЭЛЭЛ ТАРХААЛТЫН ТУСГАЙ СТАНДАРТ”-Д ШИЛЖЛЭЭ
16:12

Монгол Улс Олон Улсын Валютын Сан (ОУВС)-аас боловсруулан гаргасан статистик мэдээлэл тархаах дэлхийн жишиг загвар 

МОНГОЛ УЛС ОЛОН УЛСЫН ВАЛЮТЫН САНГИЙН “МЭДЭЭЛЭЛ ТАРХААЛТЫН ТУСГАЙ СТАНДАРТ”-Д ШИЛЖЛЭЭ

Монгол Улс Олон Улсын Валютын Сан (ОУВС)-аас боловсруулан гаргасан статистик мэдээлэл тархаах дэлхийн жишиг загвар 

»»
ИРЭХ САРЫН 15-ААС ТҮҮХИЙ НҮҮРСИЙГ ХОРИГЛОНО
15:50

Засгийн газрын тогтоолоор нийслэлийн төвийн зургаан дүүрэгт түүхий нүүрс  хэрэглэхийг ирэх тавдугаар сарын 15-ны 

ИРЭХ САРЫН 15-ААС ТҮҮХИЙ НҮҮРСИЙГ ХОРИГЛОНО

Засгийн газрын тогтоолоор нийслэлийн төвийн зургаан дүүрэгт түүхий нүүрс  хэрэглэхийг ирэх тавдугаар сарын 15-ны 

»»
Мэс засалд орсон эрийг үл таних муур ”халамжилж” байжээ
15:46

Заримдаа амьтад хүнд юу хэрэгтэй байгааг биднээс ч илүү мэдэрч чаддаг гэлтэй. Шинэ Зеландадын иргэн Фаллооны твиттерт 

Мэс засалд орсон эрийг үл таних муур ”халамжилж” байжээ

Заримдаа амьтад хүнд юу хэрэгтэй байгааг биднээс ч илүү мэдэрч чаддаг гэлтэй. Шинэ Зеландадын иргэн Фаллооны твиттерт 

»»
Ангийн маханд дурлагчдад англи, америкийн эрдэмтэд таагүй мэдээ дуулгав
14:34

Ангийн мах, ялангуяа зэрлэг гахайн мах идэх дуртай хүмүүсийн чихэнд тун ч таагүй сонсогдож мэдэх нэгэн судалгааг Америк, Английн эрдэмтэд хамтран хийжээ.

Ангийн маханд дурлагчдад англи, америкийн эрдэмтэд таагүй мэдээ дуулгав

Ангийн мах, ялангуяа зэрлэг гахайн мах идэх дуртай хүмүүсийн чихэнд тун ч таагүй сонсогдож мэдэх нэгэн судалгааг Америк, Английн эрдэмтэд хамтран хийжээ.

»»
БНХАУ-ААС МАНАЙ УЛСАД МАЗААЛАЙГ ХАМГААЛАХАД ЗОРИУЛЖ 660,143 ЮАНИЙН ӨРТӨГ БҮХИЙ ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖ ӨГЛӨӨ
14:21

Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Засгийн газар хоорондын 2017 оны 5 дугаар сарын 12-ны өдрийн солилцох захидалд 

БНХАУ-ААС МАНАЙ УЛСАД МАЗААЛАЙГ ХАМГААЛАХАД ЗОРИУЛЖ 660,143 ЮАНИЙН ӨРТӨГ БҮХИЙ ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖ ӨГЛӨӨ

Монгол Улс болон Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Засгийн газар хоорондын 2017 оны 5 дугаар сарын 12-ны өдрийн солилцох захидалд 

»»
ИХ ТОЙРУУД БАЙРЛАХ БУУЛГАХ ШААРДЛАГАТАЙ ХАШАА, ХАЙСНЫ СУДАЛГААГ ГАРГАНА
14:15

Нийслэлийн Засаг даргын  захирамжаар Улаанбаатар хотын өнгө үзэмж, тохижилт бүхий газар, ногоон байгууламжийг 

ИХ ТОЙРУУД БАЙРЛАХ БУУЛГАХ ШААРДЛАГАТАЙ ХАШАА, ХАЙСНЫ СУДАЛГААГ ГАРГАНА

Нийслэлийн Засаг даргын  захирамжаар Улаанбаатар хотын өнгө үзэмж, тохижилт бүхий газар, ногоон байгууламжийг 

»»
ТУРЖ ЭЦСЭН ЦАГААН БААВГАЙ НУТГААСАА 700 КМ-ИЙН АЛСАД ИРЖЭЭ
14:13

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

ТУРЖ ЭЦСЭН ЦАГААН БААВГАЙ НУТГААСАА 700 КМ-ИЙН АЛСАД ИРЖЭЭ

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

»»
Ким Жон Ун тактикийн зэвсгийн туршилтыг удирдан явуулжээ
16:53

БНАСАУ-ын удирдагч Ким Жон Ун тактикийн шинэ зэвсгийн туршилтад оролцсон тухай Солонгосын төв цахилгаан мэдээний 

Ким Жон Ун тактикийн зэвсгийн туршилтыг удирдан явуулжээ

БНАСАУ-ын удирдагч Ким Жон Ун тактикийн шинэ зэвсгийн туршилтад оролцсон тухай Солонгосын төв цахилгаан мэдээний 

»»
ТУРЖ ЭЦСЭН ЦАГААН БААВГАЙ НУТГААСАА 700 КМ-ИЙН АЛСАД ИРЖЭЭ
14:13

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

ТУРЖ ЭЦСЭН ЦАГААН БААВГАЙ НУТГААСАА 700 КМ-ИЙН АЛСАД ИРЖЭЭ

Оросын алс дорнодын Камчаткын хойгийн иргэд анх удаа умард туйлын цагаан баавгайтай учирчээ.

»»
Индонезийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ж.Видодо тэргүүлж байна
13:11

Лхагва гарагт эхэлсэн Индонезийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ирц 83.9 хувьтай байсан тухай тус улсын "Indikator Politik” 

Индонезийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ж.Видодо тэргүүлж байна

Лхагва гарагт эхэлсэн Индонезийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ирц 83.9 хувьтай байсан тухай тус улсын "Indikator Politik” 

»»
Афганистаны дайны тухай шинэ кино Оросын нийгэмд маргаан үүсгээд байна
11:59

Афганистанаас Зөвлөлтийн цэрэг гарах үеийн үйл явдлыг харуулсан шинэ кино ирэх сард ОХУ-д нээлтээ хийх гэж байна.

Афганистаны дайны тухай шинэ кино Оросын нийгэмд маргаан үүсгээд байна

Афганистанаас Зөвлөлтийн цэрэг гарах үеийн үйл явдлыг харуулсан шинэ кино ирэх сард ОХУ-д нээлтээ хийх гэж байна.

»»
Перугийн экс Ерөнхийлөгч авлигын хэргээр баривчлагдахаасаа өмнө өөрийгөө буудан хөнөөлөө
10:53

Перу улсын Ерөнхийлөгч асан 69 настай Алан Гарсиа өөрийн толгойд буудаж хүнд шархадсаны улмаас нас барсан гэдгийг одоогийн Ерөнхийлөгч Мартин Визкара мэдэгдлээ. 

Перугийн экс Ерөнхийлөгч авлигын хэргээр баривчлагдахаасаа өмнө өөрийгөө буудан хөнөөлөө

Перу улсын Ерөнхийлөгч асан 69 настай Алан Гарсиа өөрийн толгойд буудаж хүнд шархадсаны улмаас нас барсан гэдгийг одоогийн Ерөнхийлөгч Мартин Визкара мэдэгдлээ. 

»»
Венесуэлд үзүүлэх хүмүүнлэгийн тусламжийн эхний хэсгийг илгээжээ
16:35

БУЭНОС-АЙРЕС. /TASS/. Венесуэлд үзүүлэх хүмүүнлэгийн тусламжийн эхний хэсгийг Аргентин улс Колумби руу илгээжээ.

Венесуэлд үзүүлэх хүмүүнлэгийн тусламжийн эхний хэсгийг илгээжээ

БУЭНОС-АЙРЕС. /TASS/. Венесуэлд үзүүлэх хүмүүнлэгийн тусламжийн эхний хэсгийг Аргентин улс Колумби руу илгээжээ.

»»
Жина Лоллобрижида Холливудад өөрийн одтой болов
14:53

Италийн нэрт жүжигчин Жина Лоллобрижида АНУ-ын Холливудад орших “Алдарын гудамж”-нд өөрийн гэсэн одтой болжээ. 

Жина Лоллобрижида Холливудад өөрийн одтой болов

Италийн нэрт жүжигчин Жина Лоллобрижида АНУ-ын Холливудад орших “Алдарын гудамж”-нд өөрийн гэсэн одтой болжээ. 

»»
Венесуэлд хоригдлууд олноороо оргон зугтсан хэрэг гарчээ
11:18

Венесуэлийн Нуэва-Эспарта мужийн шоронгоос хоригдлууд олноороо оргон зугтсаны улмаас нэг хүн амь үрэгдэж, хоёр хүн 

Венесуэлд хоригдлууд олноороо оргон зугтсан хэрэг гарчээ

Венесуэлийн Нуэва-Эспарта мужийн шоронгоос хоригдлууд олноороо оргон зугтсаны улмаас нэг хүн амь үрэгдэж, хоёр хүн 

»»
Оросуудын дунд Сталиний нэр хүнд огцом өсжээ
10:47

Зөвлөлт Холбоот Улсыг хатуу гараар захирч байсан Иосиф Сталиний нэр хүнд энэ онд Оросуудын дунд огцом өссөнийг сүүлийн үеийн 

Оросуудын дунд Сталиний нэр хүнд огцом өсжээ

Зөвлөлт Холбоот Улсыг хатуу гараар захирч байсан Иосиф Сталиний нэр хүнд энэ онд Оросуудын дунд огцом өссөнийг сүүлийн үеийн 

»»
Францын тэрбумтан 100 сая евро хандивлалаа
12:57

Ливи улсад болж буй байлдааны ажиллагааны улмаас 147 хүн амиа алдаж, 614 хүн шархадсан тухай тус улс дахь Дэлхийн 

Францын тэрбумтан 100 сая евро хандивлалаа

Ливи улсад болж буй байлдааны ажиллагааны улмаас 147 хүн амиа алдаж, 614 хүн шархадсан тухай тус улс дахь Дэлхийн 

»»
Нотр-Дамын сүмийг сэргээн босгоход 10 гаруй жилийн хугацаа шаардлагатай
12:06

Парисын Эх дагинын сүмийг сэргээн босгоход 10-12 жилийн хугацаа шаардагдана гэж үзэж байгаагаа Оросын үнэн алдартны шашны сүмийн түүх, соёлын дурсгалт зүйлсийг хариуцагч Леонид Калинин илэрхийлжээ.  

Нотр-Дамын сүмийг сэргээн босгоход 10 гаруй жилийн хугацаа шаардлагатай

Парисын Эх дагинын сүмийг сэргээн босгоход 10-12 жилийн хугацаа шаардагдана гэж үзэж байгаагаа Оросын үнэн алдартны шашны сүмийн түүх, соёлын дурсгалт зүйлсийг хариуцагч Леонид Калинин илэрхийлжээ.  

»»
Францчууд гашуудаж байна
11:35

Францын нийслэл Парист байрлах 850 жилийн түүхтэй Парисын Дарь эхийн сүмийн дээврийн хэсгээс гал гарч, сүм шатсан тухай мэдээлэл дэлхий даяар шуугиж байна.

Францчууд гашуудаж байна

Францын нийслэл Парист байрлах 850 жилийн түүхтэй Парисын Дарь эхийн сүмийн дээврийн хэсгээс гал гарч, сүм шатсан тухай мэдээлэл дэлхий даяар шуугиж байна.

»»
Суданы Батлан хамгаалахын сайдыг огцруулах шийдвэр гаргаснаа мэдэгдлээ
11:01

КАИР. /TASS/. Суданы Батлан хамгаалахын сайд Авад бен Ауфыг албан тушаалаас нь огцруулах шийдвэр 

Суданы Батлан хамгаалахын сайдыг огцруулах шийдвэр гаргаснаа мэдэгдлээ

КАИР. /TASS/. Суданы Батлан хамгаалахын сайд Авад бен Ауфыг албан тушаалаас нь огцруулах шийдвэр 

»»
Хилээ нээж, хүмүүнлэгийн тусламжийг нэвтрүүлэхийг уриалжээ
10:30

БОГОТА. /TASS/. Хилээ нээж, нутаг дэвсгэртээ хүмүүнлэгийн тусламж нэвтрүүлэхийг АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга 

Хилээ нээж, хүмүүнлэгийн тусламжийг нэвтрүүлэхийг уриалжээ

БОГОТА. /TASS/. Хилээ нээж, нутаг дэвсгэртээ хүмүүнлэгийн тусламж нэвтрүүлэхийг АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга 

»»
УКРАЙНЫ УДИРДАГЧ АВЛИГЫН ХЭРЭГ ШИЙДВЭРЛЭХ ТУСГАЙ ШҮҮХ БАЙГУУЛНА
09:37

КИЕВ – Өнгөрсөн пүрэв гарагт Украйн Улсын ерөнхийлөгч авлигын эсрэг тусгай шүүх байгуулахаар шийдвэрлэлээ. Энэхүү 

УКРАЙНЫ УДИРДАГЧ АВЛИГЫН ХЭРЭГ ШИЙДВЭРЛЭХ ТУСГАЙ ШҮҮХ БАЙГУУЛНА

КИЕВ – Өнгөрсөн пүрэв гарагт Украйн Улсын ерөнхийлөгч авлигын эсрэг тусгай шүүх байгуулахаар шийдвэрлэлээ. Энэхүү 

»»
800 жилийн түүхтэй Парисын дарь эхийн сүм шатлаа
08:43

Францын нийслэл Парист байрлах 850 жилийн түүхтэй Парисын Дарь эхийн сүмийн дээврийн хэсгээс гал гарч, сүм шатжээ. 

800 жилийн түүхтэй Парисын дарь эхийн сүм шатлаа

Францын нийслэл Парист байрлах 850 жилийн түүхтэй Парисын Дарь эхийн сүмийн дээврийн хэсгээс гал гарч, сүм шатжээ. 

»»
БНХАУ Европын холбооны дайсан уу эсвэл түнш үү ?
08:31

Х.ОЮУНБОЛД

Европын холбоо, БНХАУ-ын хооронд чуулган эхлэх үеэр Европын  төлөөлөгчид Бээжин зах зээлдээ шаардлагатай шинэчлэлийг хэрэгжүүлж, бэхжүүлэх хуваарийг тогтоож тодруулахгүй бол хэлэлцээрийг орхино гэж заналхийлсэн байна. 

БНХАУ Европын холбооны дайсан уу эсвэл түнш үү ?

Х.ОЮУНБОЛД

Европын холбоо, БНХАУ-ын хооронд чуулган эхлэх үеэр Европын  төлөөлөгчид Бээжин зах зээлдээ шаардлагатай шинэчлэлийг хэрэгжүүлж, бэхжүүлэх хуваарийг тогтоож тодруулахгүй бол хэлэлцээрийг орхино гэж заналхийлсэн байна. 

»»
Трамп 30 гаруй сая ам.долларын хандив цуглуулжээ
16:55

Дональд Трамп энэ оны эхний улиралд 30 гаруй сая ам.долларын хандивыг АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх 

Трамп 30 гаруй сая ам.долларын хандив цуглуулжээ

Дональд Трамп энэ оны эхний улиралд 30 гаруй сая ам.долларын хандивыг АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх 

»»
Монгол нэртэй орос хамтлаг
16:06

Цагтаа шуугиулж явсан Зөвлөлт, Оросын анархист чиглэлийн «Монгол Шуудан»  хамтлаг одоо ч уран бүтээлээ туурвисаар байна.

Монгол нэртэй орос хамтлаг

Цагтаа шуугиулж явсан Зөвлөлт, Оросын анархист чиглэлийн «Монгол Шуудан»  хамтлаг одоо ч уран бүтээлээ туурвисаар байна.

»»
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн тэсрэх бөмбөгийг аюулгүй болгожээ
14:36

Германы Франкфурт хотын голд шумбах сургууль хийж байсан гал сөнөөгчид дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн тэсрэх бөмбөг 

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн тэсрэх бөмбөгийг аюулгүй болгожээ

Германы Франкфурт хотын голд шумбах сургууль хийж байсан гал сөнөөгчид дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн тэсрэх бөмбөг 

»»
ЗОРИГИЙН ХЭРЭГ: ХЭРГИЙГ ЯАРАЛТАЙ ШИЙДЭХ БОЛСОН ШАЛТГААН ...
13:56
Ц.Нямдорж: Гаднын улс энэ хэрэгт санаа зовж байхад тусгай хороо байгуулж хурдан шийдэх ёстой
14:38
“The Grand Tour” гурав дахь улирлын дугаараа Монголд бэлтгэжээ
11:52

Авто, мото спорт, адал явдал сонирхогчдын шимтэн үзэх дуртай Их Британийн “The Grand Tour” бодит шоу нэвтрүүлэг гурав дахь улирлын дугаараа Монгол Улсад бэлтгэжээ. 

“The Grand Tour” гурав дахь улирлын дугаараа Монголд бэлтгэжээ

Авто, мото спорт, адал явдал сонирхогчдын шимтэн үзэх дуртай Их Британийн “The Grand Tour” бодит шоу нэвтрүүлэг гурав дахь улирлын дугаараа Монгол Улсад бэлтгэжээ. 

»»
Шилдэг 243 бичлэг 10 минутанд
08:41
ВИДЕО ҮЗЭГ 62 Б.Мөнхдөл: Авилга, төрийн дээр нам байгаа тогтолцоо улс орны хөгжлийг ухрааж байна
12:55
УЛААН БАЛ- Ж.БЯМБАДОРЖ
16:43
М.Оюунчимэг: Прокурор улстөр, бизнесийнхнээс ангид ажиллах учиртай
17:26
Монголын багш нарын VII их хуралд хэрхэн санал өгөх вэ?
17:37
Цензургүй яриа - УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр оролцлоо
10:17
Цензургүй яриа - Mонгол улсын Ерөнхийлөгч асан, МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр оролцлоо
13:13
Эмоци - Харах Өнцөг
21:04
С.Амарсайхан: Энэ ондоо багтааж Налайх-Чойрын замыг ашиглалтад оруулна
18:23
Шинэ Үе 2019 - Чөлөөт Эмэгтэйчүүд Хошин Шог
15:20
Дэлхийн томоохон кинонд тоглосон Монгол жүжигчид
15:44
Ц.Баасандорж: Талийгаач Л.Бямбааг 24 цагаас илүү хугацаагаар хууль бусаар хорьж эрүүдэн шүүсэн
11:42
Анхны хиймэл оюунт эмэгтэй нэвтрүүлэгч Синхуа агентлагийн мэдээг уншина
15:35

Хятадын Синхуа агентлаг 2018 оны арваннэгдүгээр сард оюунт робот-нэвтрүүлэгчээр мэдээ уншуулсан эхэлсэн. 

Анхны хиймэл оюунт эмэгтэй нэвтрүүлэгч Синхуа агентлагийн мэдээг уншина

Хятадын Синхуа агентлаг 2018 оны арваннэгдүгээр сард оюунт робот-нэвтрүүлэгчээр мэдээ уншуулсан эхэлсэн. 

»»
Ч.Хүрэлбаатар: Долоон санг татан буулгана
13:16
УЛААН БАЛ - С.МОЛОР-ЭРДЭНЭ: ЭНЭ НЭВТРҮҮЛЭГ ЦАЦАГДВАЛ ЭСЭРГҮҮЦНЭ ШҮҮ!
09:05
3 саяын ИНЭЭД "Наймдугаар ангийн -20 кг"
09:35
1976 онд Үйлдвэр комбинат, дөчин мянгатынханы хооронд аймаар зодоон болсон
10:19












bolod.mn logo
RSS Feeds | Холбоо барих | Рекламын алба | Сэдэв
Мэдээлэл хуулбарлах хориотой. © 2005-2017 Bolod Мэдээллийн сүлжээ сайт. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. Developed by: "Онлайн Хүрээ" ХХК