Саяхны статистикт даян дэлхийн цэргийн зардaлын топ гуравт АНУ $647 тэрбум, Хятад $151 тэрбум, Орос $47 тэрбумаар жагссан. Гэхдээ Орос нь Европтоо хамгийн хүчирхэг армитай.

Бас нэг баримт. Аюулгүй байдлын асуудлаархи Мюнхены бага хурлын үеийн дэлхийн хэвлэлүүдийн гарчиг нь “Бид шинэ хүйтэн дайны босгон дээр байна”, “Ертөнц өргөн хэмжээний томхон хямралын ирмэг дээр ирлээ”, “Бид ялагчгүй болтлоо зэвсэглэлээр хөөцөлдөх хувь заяатай тулгарлаа!” гэх зэрэг агуулгатай байна.

Европын аль ч улс Оросыг л гол аюул заналхийлэл гэж нэрлэх нь адармаатай. Халхын голын ялалтынхаа 80 жилийн ойд бэлтгэж буй Монголын өнцгөөс Оросыгоо тэгж нэрлүүлэхийг хүлээн авамгүй.

Яагаад Оросыг тэгж үзээд байна вэ гэдэгт хариулт хайж интернэтийн мэдээлэл рүү орлоо. Барууны Энн Эпплбаум гэж нийтлэлч “Путин Оросын империйн орон зайг сэргээхийн төлөө ажиллалаа” гэх сэдвээр украин профессор Алексей Пименов, жүүд профессор Вадим Скуратовский нартай ярилцсан нь анхаарал татахаар болжээ. Орос бол өрнөдийн гүрэн биш, харин өрнөдийн эсрэг гүрэн, дэлхийн бодлогын талаар Орост тун баргар төсөөлөл буй гэсэн нь Оросыг ингэж цоллож, яллах нэг шалтаг аж.

Европын аль ч улс Оросыг л гол аюул заналхийлэл гэж нэрлэх нь адармаатай.

“Чи хэний талд вэ” гэх айхтар шалгуураар Орос СССР-т багтаж байсан, хил залгаа, хаяа нийлсэн бүх улсдаа хандчихаар зах зээл, ардчиллыг бараадаж буй хөршүүд нь бүгд баруун руу хуйлрах болно, тэднийг Москвагийн тэмтрүүлд тогтоох гэж цэрэг зэвсэг, тусламж, Орос иргэдийн эрхийн асуудал босгож тавьдаг. Цаадуул нь мөчөөгөө өгөхгүй үзэлцээд ялчихаар нь “төрийн эргэлт”, “фашист, нацистууд” гэж нэрлээд русофоби өрнүүлтэл нь Орос дайсагначихна. Ингээд дайсантай болоод авна. Кремлийнхний гол зовлон энэ болдог хэмээн өрнөдөд байнга бичиж сануулах бөлгөө.

Европын аюулгүй байдалд Орос заналхийлж байгаа тухай “Бухарестын Ес” гэх эвслээс нэрлэжээ. “Орос аюул тарьж байна, тогтоон барих хэрэгтэй”, “Крымын гүүр барьсан нь бүр аюултай” гэж ирээд л хадуурч өгсөн байх юм. “Бухарестын Ес” гэдэгт нь НАТО-д элсчихсэн экс-соцууд, БНМАУ-ын хань хамсаатнууд байгсад буюу румын, Болгар, Чех, Унгар, Словак, Польш, Эстон, Латви, Литва гээд нэрс ярайж харагдана. Орос нь тэдэндээ тэгтлээ үзэн ядагдсан юм байна. НАТО-гийн дорнод фланг болж Оростой халз тулж байгаадаа эмзэглэсэн тунхаглал гэдгийг 2018 онд гаргаж байсан. Бүр Оростой хэн нь хэр урт, хэдэн км хиллэдэг вэ гэж байгаад шалгуур тавьж НАТО руугаа гонгиносон байгаа юм. Литвын Ерөнхийлөгч хатагтай Даля Грибаускайте тэр үедээ лут мэдэгдэл хийж, Оросын аюулыг хамгийн их амсагчаар нь Литва улс тодорсон.

Газар зүйн хувьд Орос бол Европын улс гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Харин 2014 оноос Европын гадна гарчихсан нь эмгэнэл. Хорст Тельчик гэж ХБНГУ-ын Холбооны канцлерын зөвлөх явсан нэг эрхэм “Der Spiegel” сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа “Орос дахь Европын амбиц гэж юу вэ” гэдэгт хариулт өгчээ. “Владимир Путин бол уг гарлаараа ба заяанаасаа Европын гэх сэтгэл итгэлтэй, Европтой ойртохыг хүсэгч нэгэн байжээ. Харин цаадуул нь хажиглаад ойртуулаагүй юм байх. Тэр ч бүү хэл ОХУ-ыг НАТО-д элсүүлэхийг хүртэл Путин санаж сэдэж явсан болж таарч байна.

Гэтэл Оросын хөршүүд зүрхээ зүсүүлчихсэн мэт ямагт Оросоос учруулах дайны тухай цухалдсан яриа дэгдээнэ.

Энэ нь 2014 оны Крымээс өмнөх баримт ажээ. НАТО Оросуудыг үл тоон, хил рүү нь дөхүүлж хээрийн сургууль, тагнуулын нислэг үйлдээд оросуудаа гомдоочихсон. ОХУ ба Европын Холбооны хоорондын хэлэлцээр уг нь их л ирээдүйтэй зам зааж өгсөн, гэтэл Европын орнууд ямар ч алхам хийхгүй байсаар царцаачихсан. Путин Европын дайсан биш, Оросын гадаад бодлого нь батлан хамгаалах шинжтэй, Оросууд бол НАТО-гийн орнууд руу халдаж байдаг тэнэгүүд биш. Түүхэн жишээ бий шүү. Карл XII ван, Наполеон, Адольф Гитлер бүгд л Орос руу баруун талаас нь халдсан, жирийн орос хүн немцийн цэрэг Оросын хил дээр дахиад л хүрээд ирлээ гэж сэтгэдэг” гэхчлэн Тельчик ярьсан байх юм.

Ноён Тельчик сөргөлдөөн, сөрөг төвлөрлийг зөөллөе гэж ярьсан байх. Ойлгож болно. Гэтэл Оросын хөршүүд зүрхээ зүсүүлчихсэн мэт ямагт Оросоос учруулах дайны тухай цухалдсан яриа дэгдээнэ. “Оросын түрэмгийллийг тогтоон барихын тулд Европын улсууд нягтрах хэрэгтэй. Европын парламентад Оросын тал баримтлагчид бэхжээсэй хэмээн Кремль хүсч, Европыг хагалан бутаргах гэж байна” гэхчлэн Латвийн Ерөнхийлөгч Раймондс Вейонис хардсан байх юм.

Орос бол хойшид Европын Холбооны стратегийн түнш биш боллоо гэсэн агуулга бүхий тогтоолыг Европын парламент гаргаад тавьчихлаа. 1994 онд Түншлэл, хамтын ажиллагааны тухай хэлэлцээр байгуулагдаж байжээ. Гэтэл “Орос нь Европын Холбооны зорилго, үнэт зүйлийг сөргөсөн бодлого явуулж байгаа учраас Москватай бүх харилцаагаа шүүмжлэлтэйгээр, бүх нийтээрээ эргэж харах ёстой боллоо”, “Украины талаар 2014 оноос явуулж байгаа оросын үйл ажиллагаа нь бусад улс орны дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцдог, кибератак хийдэг, дезинформац тараадаг”, “Европ дахь хэт барууны популистууд, тэр ч бүү хэл националист хөдөлгөөнтэй орос холбоотой”, “Орос нь Азовын тэнгис, Хар тэнгисийн бүс нутаг, Калининград мужид цэрэг армиа бэхжүүлж байна”, түүнчлэн “Оростоо хүний эрхийг байнга зөрчдөг, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хаадаг, сөрөг хүчнийг дардаг” гэхчлэн шүүмжлэл зэмлэл нөгөө тогтоолд нь дурайж байна. Тогтоолыг хэлэлцүүлэн батлахад 402 европарламентч дэмжиж, 163 нь эсэргүүцэж, 89 нь түдгэлзжээ.

Аюулгүй байдлын асуудлаархи Мюнхены бага хуралд Ираны гадаад хэргийн сайд Жавад Зарифын “Ойрхи Дорнодод Израиль, АНУ-ын явуулж буй үйл ажиллагаа дайнд хүргэнэ шүү” хэмээн сэрэмжлүүлжээ. ОХУ өнөөдөр Ирантай Сирид холбоотон болчихоод яваа тул үүнийг би эшлэж байна. “Зарим хүмүүс Израильд дайн хүсч байна” хэмээн Зариф хэлжээ. Түүнчлэн “Израиль Сирийг бөмбөгдөж, Европыг үхээнц байлаа гэж шүүмжилснээрээ олон улсын хууль зөрчлөө. Ингэж олон улсын хууль зөрчихийг харсан ч чимээгүй байх аваас дайны эрсдэл улам л өснө” гэж Зариф ярьсныг Ираны агаарын цэргийн хүчний командлагч Азиз Насирзадех давхар нотолж “Иран дайнд бэлэн байна. Дайн дэгдвэл Израиль Улс бүрэн устгагдаж дуусна” гэх нь тэр.

Газар зүйн хувьд Орос бол Европын улс гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Харин 2014 оноос Европын гадна гарчихсан нь эмгэнэл.
НАТО-д гүрж, Украин болон бусдыг элсүүлж авах санаачилгаа тэд урагш түлхэж, бүр албан ёсны урилгаа гардууллаа.
Аннекс хийж нэгтгэж авсан нутаг дэвсгэртээ зэвсэгт мөргөлдөөн ба нийгмийн тусламжинд Оросын ерөнхий төсвийн 5-7 хувийг зарцуулдаг гэсэн байх юм.

Европ руугаа эргэж ярья. Минскэд суугаа ОХУ-ын Элчин сайд Михаил Бабич “106 хүний амь авч одсон “Евромайдан” гэх хувьсгал Белорусст тулж ирлээ” хэмээн сэрэмжлүүлжээ. Тэрбээр “Оростой тогтоосон Белоруссын харилцааг АНУ, Европын Холбоо үгсэн, зориуд тасалдуулах гэлээ” хэмээн суугаа орноо шүүмжлээд авчээ. Мөн Бабичийн ярианд, “Маш сайн төлөвлөсөн, зохион байгуулалттай, системтэй олон жилийн турш үргэлжилсэн ажил нь боловсрол, соёл, хүмүүнлэгийн төсөл хэрэгжүүлэх хэлбэрээр зуу зуун сая ам.доллар, еврог ТББ-уудаар дамжуулан зарцуулсаар ирсэн.

Путины түрэмгий бодлого Оросын эдийн засагт айхтар гарз учруулж, улсын төсвийн үлэмж хэсгийг шавхууллаа гэж сөрөг хүчний сайтууд мэдээлдэг.

Үр дүнд нь Белоруссын иргэд, ялангуяа залуу үеийнхэн үзэл суртлын боловсруулалтад орж, түүх завхруулж эхлэх вий. Үүндээ хамгийн боловсронгуй мэдээллийн технологи ашигладаг. Энэ бүхэн нь манай ард түмнүүдийн хоорондын зуун зуунаар үргэлжилсэн харилцааг тасалдуулахад чиглэж, гүрж, Украиных шиг хэрэг явдалд хүргэх вий. Эхлээд үл итгэлцэл суулгачихна, дараа нь дайсагнуулна, тэгээд хүмүүнлэг, үзэл суртал, эдийн засгийн хувьд тэр нутгаа Оросоос тасалчихна. Эцсийн дүндээ Белорусс нь Оросыг дарамтлах түшиц газар болоосой тэд хүснэ” гэсэн нь анхаарал татахуйц санаа юм.

Гэвч Бабичийн энэхүү байр суурь нь Белоруссын дотоод хэрэгт хэт хутгалдсан явдал болж хувираад ГХЯ-аас нь сануулга авахдаа тулав. Украиныг хяналтаасаа алдсан түүхэн сценараа дээр нэг бүрчлэн ярьж л дээ. Европын интеграцыг хүсэмжлэх, түүнийгээ хөгжлийн тулгуур гэж харахыг Москвад даанч хүлээж авахгүй. Тиймээс болиулах гэж хамаг хүчээ хаяад, адагт нь Крымыг салгаж, Дорнод Украиныг мухардуулчихсан. Энэ бүхнээ Белорусс дээр хийнэ гэсэн сануулга л Москвагаас далдуур яваад байх шиг. Сануулга өгдөггүй юм аа гэхэд, тийм сценарыг Москвад боловсруулчихсан байхаас ч аргагүй.

Оросыг Европоос хөөхөд дараагийн нэг “Майдан” нүүрлэж буй Молдав бас нэг нээнтэг болох нь гэсэн санаагаар ОХУ-ын ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга Николай Патрушев анхааруулга сануулга өгч байна. АНУ, Европын Холбооноос Кишиневт Молдавын барууны хүчнийхний “Майдан” зохион байгуулах гэж байна. Ерөнхийлөгчийг нь импичмент болгож, хувьсгал хийх гэж байж магадгүй, Молдавын Засгийн газар, парламент нь евроатлантын тал баримтлагчдаас бүрдээсэй хэмээн Вашингтон, Брюссельд хүслээ нуухгүй байна. Ингээд өнгөт хувьсгалын методик аргаараа нийгмийг нь, иргэдийг нь хоёр талцуулчихна гэсэн нь Михаил Бабичийн хэлсэнтэй яг адилхан бууж байна.

ОХУ-ын гадаад хэргийн сайд Сергей Лавровын ярилцлагаас эшлэе. Мэдээж ам л ангайвал АНУ-ыг чичлэдэг болсон түүний хувьд Орос-Америкийн хоорондын харилцаа тун хүнд, түгшүүртэй, конфронтац өссөөр байна гэдэг нь амны уншлага болсон. Америкийн “русофоб” буюу Оросын эсрэг үг хэл дипломат ёс зүйн хязгаараас хэдийн давсан. Үүнтэй зэрэгцээд Умард Атлантын эвсэл оросын хил рүү улам бүр шахцалдан ойртсоор байгаагаас үүдэн орос, АНУ хоёр цэргийн шууд сөргөлдөөнд шилжчих вий хэмээн ОХУ-ын ГХЯ болгоомжилж сэрэмжүүлж байна гэсэн үгс Лавров сайдын амнаас гарчээ.

АНУ, Их Британи, Канад, Франц, Герман нь батальонуудаа Оростой хиллэдэг Прибалтикт болон СССР-тэй хиллэж асан бусад орнуудад байршууллаа. НАТО-д Гүрж, Украин болон бусдыг элсүүлж авах санаачилгаа тэд урагш түлхэж, бүр албан ёсны урилгаа гардууллаа.

Украин дахь дайны эл зардал нь Оросын эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг аюулд хүргэж, үржиж нэмэгддэг нь зөвхөн цэргийн зардал болсон гэжээ.

Лавровын ярианаас Орос хариуд нь юу хийж байгаа дүр зураг тодорно. Русофобыг идэвхтэй сурталддаг Америкийн улс төрийн этгээдэд “Мистер Нет” хочит Зөвлөлтийн ГЯЯ-ны алдарт сайд Андрей громыкогийн баримталдаг байсан “ганц өдөр дайтаж байснаас 10 жил хэлэлцээ явуулсан нь дээр” хэмээх зарчмаар хариу өгнө гэлээ. Украиныг АНУ дэмжиж байгаагаас үүдэн Орос- Америкийн хооронд цэргийн сөргөлдөөн үүсэх эрсдэл улам нэмэгдлээ.

“Вашингтоноос Украиныг санхүүгээр бус цэрэг, зэвсэгийн байцаагчдаа илгээн дэмжиж байна”, тэр бүү хэл “Украиныг АНУ удирдаж байна”, “2008 онд гүржийн цэргийг АНУ-аас очсон зааварлагч нар сургаж дасгалжуулаад Өмнөд Осет руу халдуулж дайн хийлгэсэн шиг нөхцөл байдал үүсээд байна”, “Хэрэв ОХУ руу халдах аваас эргэлт буцалтгүйгээр хагацацгаах болно шүү” хэмээн сайд Лавров ярьсан нь Оросыг Европт ганцааруулаад дууслаа, тэр нь бүр хорсолтой явагдаж байна гэдгийг хүлээн зөвшөөрчихсөн гэлтэй.

Путины түрэмгий бодлого Оросын эдийн засагт айхтар гарз учруулж, улсын төсвийн үлэмж хэсгийг шавхууллаа гэж сөрөг хүчний сайтууд мэдээлдэг. Хэдийгээр Орос төсвөөсөө хилийн чанад дахь дайн мөргөлдөөнд мөнгө гарзаддаггүй хэмээн Кремль нотолдог ч сөрөг хүчин нь тэс өөр тайлбар хэлдэг. Холхоны жишээ гэвэл Сирид жил бүр нэг тэрбум ам.доллар, ойрхны жишээ гэвэл Крымд эрх мэдлээ бэхжүүлэхийн тулд жилд хоёр тэрбум ам.доллар, мөн Абхаз, Өмнөд Осет, Приднестровьед Оросын улсын төсвөөс жил бүр нэг тэрбум ам.долларыг тус тус зарцуулж байна. Аннекс хийж нэгтгэж авсан нутаг дэвсгэртээ зэвсэгт мөргөлдөөн ба нийгмийн тусламжинд оросын ерөнхий төсвийн 5-7 хувийг зарцуулдаг гэсэн байх юм.

Путины зөвлөх асан, одоо сөрөг хүчний ухуулагч болсон Андрей Илларионов бичихдээ, “Донбасс, Крым хоёрыг авахын тул Кремлиэс галзуурмаар их мөнгө зарцуулсан. Тэр их мөнгөний үлэмж хэсэг нь цэрэг хөлслөх, тэжээх, мөн техник, зэр зэвсэг, галт хэрэгсэл сумаар байнга хангах, түүнчлэн мэдээллийн дайн өрнүүлэхэд чиглэгдсэн. Крым, Абхаз руу урсгасан их мөнгийг тооцохоо болиод зөвхөн Донбасс дахь зарлагыг харахад л хяналтад байгаа Луганск, Донецк мужуудыг аннекс хийх тухайд биш, ерөөсөө тэнд нь нийгэм-эдийн засгийн энгийн нөхцөл бүрдүүлэхэд ОХУ жилдээ наад зах нь зургаан тэрбум ам.доллар зарцуулж байна. Үүний тал нь цэвэр цэргийн зардал, үлдсэн нь нийгэм-иргэний зориулалтаар оросоос очдог хүмүүнлэгийн цувааны зардал” гэжээ.

Эдийн засагч Илларионовын үзэж байгаагаар, бүр хэлснээр Украины ард түмний эсрэг гибрид дайндаа (холион бантангийн эрлийз дайн) Орос улс 150 гаруй тэрбум доллар зарцуулжээ. Украин дахь дайны эл зардал нь Оросын эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг аюулд хүргэж, үржиж нэмэгддэг нь зөвхөн цэргийн зардал болсон гэжээ.

Эцэст нь хэлэхэд OХУ мөдхөн дотооддоо цэгцэрч соёлжоод, Европ руугаа эргэж очоод гишүүн нь болчихно. Бүр АНУ-тай нэг эвлэрвэл эргэлт буцалтгүй эвлэж ч мэднэ. Харин ингэж бичих гол зорилго бол Оростой худалдаа, эдийн засгийн харилцаа цэцэглүүлж, бэлэн мөнгөний тусламж, хөнгөлөлттэй зээл хүсэн хүлээдэг Монголын эрх баригчид, албаны хүмүүст сонордуулах гэсэн юм. “Их санасан газар есөн шөнө хоосон” гэх үлгэр тун ойрхон, бодитой оршиж байгааг бодолцон, өөрсөддөө болоод мөнгөндөө гамтай хандаж, мөнгөө мөнгө болгож сурахыг уриалан дуудмуй!

"Засгийн газрын мэдээ" сонин