ОХУ-ын Гадаад Хэргийн сайд Сергей Лавров “Өнөөдөр Балканыг Оросын эсрэг бас нэг түшиц болгох идэвхтэй оролдлого хийгдэж байна”. Москватай хамт уу, эсвэл Вашингтон, Брюссельтэй хамт уу гэдэг сонголт хийхийг бүс нутгийн орнуудаас улайран шаардаж байна. Ийм тулгалтын эсрэг итгэлтэй сөрөн зогсож, Оростой харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх олон тулгуурт бие даасан гадаад бодлогоо хадгалж байгаа Серби ахан дүүсийнхээ үйл ажиллагааг Москва өндөр үнэлж байна гэжээ.

Хайр сэтгэлээсээ хагацаж байгаа хартай эхнэрийн авир гаргах Оросын байр суурийг ойлгож байна. Олон талаасаа хавчигдаад, шүүмжлүүлээд, боорлуулаад ирэхийн цагт маш эмзэг болчихдог хүний араншин Кремлийг нөмөрчихсөнд үнэхээр би харамсаж байна. С.Лавровын энэ үг хэлээд өгч байгаа юм биш үү?

Чи хэний талд вэ, Москватай хамт уу, эсвэл Вашингтон, Брюссельтэй хамт уу гээд байхад бүгдийг нь сонгоод цэрэг- батлан хамгаалахын харилцаагаа сүүлчийн хоёр руу нь залчихсан “гэмтэн” бол монголчууд бид өөрсдөө юм. Үүндээ гутарч яваа цэргийн дарга асантай тааралдлаа. Москвад цэргийн академи төгссөн аж. Оростой харилцаад, бусадтай нь бүр болих хэрэгтэй, ШХАБ-д элсэж аваад Орос, Хятадтайгаа хамтран хөгжих хэрэгтэй гэж ирээд л над руу үсчих тэр нөхрийн ярьснаас эшлээд энэ нийтлэлээ би бичиж байна. Орос руу ханарах талынхнаас асууя.

С.Лавровын итгэлийг 100 хувь олсон, ёстой эргэлтгүй болголоо гэж байсан нөгөө Серби нь муриад эхлэв ээ. Оросуудад хэлэх үг байдаггүй, битүү л гомдоод байх шиг.

Ингэхэд тэгш эрхтэй, харилцан ашигтай, харилцан хүндэтгэсэн, найрсаг харилцаат түншүүд байхаас бус аманд нь гүйж ороод гуйлга гуйгаад, амиа даатгаад байх нь XXI зууны олон тулгуурт гадаад бодлоготой монголд байж боломгүй юм биш үү? Манайхан хэт туйлшраад өрнө ба дорно гэсэн хоёр замын хоёр дахь зам руу хальтраад ороход бэлэн байх шиг. Дотоод шалтгаантай, өөрсдөө ажил хөдөлмөр эрхлэхгүй, идэж уух хэрэглэх нь хэтэрчихсэн, импортод дарагдчихсан, ажил хийхгүйгээсээ болоод арчаагаа алдаад ядуурчихснаа Оросын аманд гүйж орж ядуурлаа арилгуулах. Тэрхэн үедээ Америкийг лут үзэн ядагч болж тодрох, тэгснээрээ орос ах нартаа таалагдаж, итгэлийг олох, болж өгвөл “ах нар”-аараа бүтээн байгуулалт хийлгэхийг хүсдэг нь инээдэм ч юм, эмгэнэл ч юм. Бас хүсэл нь ч юм.

С.Лавровын итгэлийг 100 хувь олсон, ёстой эргэлтгүй болголоо гэж байсан нөгөө Серби нь муриад эхлэв ээ. Оросуудад хэлэх үг байдаггүй, битүү л гомдоод байх шиг. ОХУ-д суугаа Сербийн Элчин сайд Славенко Терзич ярьжээ. Серби нь Европын Холбоонд гишүүнчлэлтэй байх чиглэлийг барина. Учир нь манай орны иргэдийн бараг тал хувь нь үүнийг хүсч байна. Хэрэв Европын Холбоонд гишүүнээр элсвэл манай улсад эдийн засгийн хөгжил хангагдана. Үүний сацуу Серби бол «европын орон», бүх хөршүүдтэйгээ хэвийн харилцаа хөгжүүлэхийг хүсч байна гэжээ. Харин тус улс цэргийн аль нэг холбоонд гишүүнээр элсэхгүй, төвийг сахихыг хүсч байна. Европын холбоо нэг хэрэг. Харин НАТО өөр хэрэг. Манай улсад санал асуулга явуулж үзвэл хүн амын 80 хувь нь НАТО-г хүсэхгүй байна. НАТО-г хүсэгчид 8-9 хувь нь байна хэмээн Элчин сайд нэмж хэлжээ.

Тэгэхлээр Серби нь НАТО-г хүсэхгүй, харин Европын Холбоог хүсч байгаа юм байна. Европын Холбооны нийслэл нь Брюссель тул Лавровын шууд тулган тавьдаг “Москватай хамт уу? эсвэл Вашингтон, Брюссельтэй хамт уу?” гэдэг нь цаг үеэ алдаж байгаа юм байна. Европын Холбоог хүсэмжилсэн хөрш Украиныхаа эсрэг ямар алхам Москвагаас хийчихээд байгааг бид мэднэ. Европын Холбоог хүсэмжилсэн бүх улстай дайсагнаад нэмэргүйг Сербийн Элчин сайд Москвад өөрийн амаар илэрхийлчихсэн хэрэг биш гэж үү?

Серби-Европын Холбоо гэсэн чиглэлээр Европын Комисс 2018 онд айхтар дипломат алхам хийчихсэн. Сербийг элсүүлэх процессыг хурдлуулна, яаравчлуулна болоод явчихсан. Яг үүнийг нь угтуулаад ОХУ Себрийн Ерөнхийлөгч Александр Вужичтай тулж ажилласан. Тэрбээр 2018 оны тавдугаар сарын 09-нд Москвагийн Улаан талбайд ялалтын баярын хүндэт зочноор заларч, дараа нь дэлхийн II дайны үед Белградыг фашистын эзлэн түрэмгийлэгчдээс улаан арми чөлөөлсний 73 жилийн ойг нутагтаа сүрлэг тэмдэглэж, энэ ойг Оросуудтай хамтран баярлаж угтсан.

Серби, Черногор хоёр нь Холбооны Бүгд Найрамдах Югославулсын бүрэлдэхүүнд хоёулхнаа үлдээд байхдаа 1999 оны хавар НАТО-гийн бөмбөгдөлтөд өртөж байв.

Белградыг чөлөөлсөн улаан армийн аугаа их гавьяа зүтгэлийг тэрээр өндрөөр үнэлсэн. Энэ бүхнийх нь төлөө, Брюсселийг сонгохгүй байгаасай билээ гэсэндээ түүнд 2019 оны нэгдүгээр сарын 07-нд В.Путины зарлигаар Александр Невскийн одонгоор энгэрийг нь мялаагаад удаагүй байтал Орост суугаа Элчин сайд нь ийнхүү хөзрөө дэлгэчихэв ээ.

Александр Вужич гэдгийг даян дэлхийд таньдаг мэддэг хүн цөөхөн. Орост бол бүр ч танихгүй. Гялтайх намтаргүй, төр тэргүүлээд хоёр жил болж байгаа, 49 настай тэр залуу улстөрч Александр Невскийн одон авлаа гээд улс орныхоо гадаад бодлогыг гольдролоор нь өөрчлөөд Москвагийн орбитад оруулчихаж чадахгүй гэдгийг Кремль тооцоолсонгүй.

Гэхдээ Сербийг торгоож барьцаалж байх өөр нэг суваг бий. Хамтын аюулгүй байдлын байгууллага ОДКБ гэдгээ 1992 онд байгуулсан. Үүнийг ОХУ толгойлоод гишүүдэд нь Армен, Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Тажикистан эвсээд, харин ажиглагчаараа Афганистан, Серби хоёрыг авчихсан байгааг Белградад томхоноор чангаар сануулах л үлдэж байх шиг.

Яг ийм эгзгийг мэдэрсэн мэт АНУ-ын төрийн туслах нарийн бичгийн дарга Жорж Кент нэгэн сануулга хэвлэлд өгсөн ба Кентийн ярьснаар Орос нь найрсаг нягт тэр харилцаагаа хөршүүддээ тун хохиролтойгоор нэг бус удаа ашигладаг, зөвхөн Оросын эрх ашгийг ахиулахад тэр нь үйлчлээд цаад түнш нь хохирч үлддэг гэжээ.

Сербүүд Кентийн үгээр үг хийнэ гэж байхгүй. Гэхдээ стратегийн сонголтоо Александр Невскийн одон хүртэхээсээ аль өмнө, эрт үед хийчихсэн. Түүнтэй нь Москвад эвлэрэхээс аргагүй болж байх шиг. Серби, Черногор (Монте-Негро) хоёр 2025 он гэхэд Европын холбоонд элссэн байх төсөөлөл байна. Тэгж элсэх гол нөхцөл нь Серби-Косовогийн хоорондын харилцааг хэвийн болгох тухай хэлэлцээрт хууль ёсоор гарын үсэг зурж, хариуцлага хүлээсэн байх ёстой аж. Серби, Черногор хоёр нь Холбооны Бүгд Найрамдах Югославулсын бүрэлдэхүүнд хоёулхнаа үлдээд байхдаа 1999 оны хавар НАТО-гийн бөмбөгдөлтөд өртөж байв.

НАТО ЮГОСЛАВ РУУ ХАЛДСАН 20 ЖИЛИЙН ОЙ ЛАВ СЕРБҮҮДИЙН ЕВРОПЫН ТЭМҮҮЛЛИЙГ СААТУУЛЖ ЧАДСАНГҮЙ

Шалтгаан нь “холбооны цэргийн хүчин” нь Косовод угсаатны цэвэрлэгээ хийсэн гэсэн ял тулгагдсан. НАТО Югослав руу халдсан 20 жилийн тэртээх явдал Вашингтон, Брюссель руу сонголт хийлгэхгүй болоод байна хэмээн Орост үзсэн. НАТО-гийн тэр агаарын довтолгооныг Балканы хойгт хуваагдлын шугамыг улам гүнзгийрүүлсэн, даян дэлхийд зөрчил үүсгэсэн түүхэн хар толбо хэмээн Орост шүүмжилдэг. Тэгж шүүмжлээсэй хэмээн Сербийг харж байтал 20 жилийнх нь ойг сүрхий тэмдэглэж эх оронч хийрхэл дэвэргэсэнгүй. Харин нөгөө оросын одон тэмдэгт Ерөнхийлөгчөө дарангуйлагчаар нь цоллож, эсэргүүцэн тэмцээд заяатай л унагачихсангүй.

НАТО-д буруу тохох уу, яллах уу гэдэг нь өнөө цагийн тулгуу асуудал биш болж таарсан. НАТО-гийн агаарын дайралтад өртөж амиа өргөсөн 2000 энгийн иргэд, түүний дотор 89 хүүхэд, эвдэрч сүйрсэн мянга мянган иргэний обьект, хөрс усны бохирдол, энэ бүхнийг нь “энэрэнгүй үйлсийн төлөөх хүмүүнлэгийн интервенц” гэгч нь энэ байв уу гэхчлэн Оросын хэвлэлд бичсэн боловч дэмжлэг төдийлөн авсангүй.

НАТО Югослав руу халдсан 20 жилийн ой лав Сербүүдийн Европын тэмүүллийг саатуулж чадсангүй. Юун замаас нь ухраах. 2012 оны гуравдугаар сарын 01-нээс Серби нь Европын Холбоонд элсэх нэр дэвшигч улсын албан ёсны статустай болсон.

Европын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахин хангах олон жилийн механизмыг сүйтгэсэн, бүх хариуцлага нь НАТО гэх Альянсын тэр удирдлага ба гишүүн орнуудад нь ногдоно гэхчлэн Москвагаас зэмлэснийг нэг чихээрээ оруулаад, нөгөө чихээрээ гаргачихжээ. Харин НАТО 1999 онд Югославыг бөмбөгдсөнөөрөө зөв алхам хийсэн хэмээн Германы Гадаад хэргийн сайд Хайко Маас мэдэгдээд авна лээ. Ийм зөвтгөл Брюссель, Вашингтоноос ч цухалзсан.

НАТО Югослав руу халдсан 20 жилийн ой лав Сербүүдийн Европын тэмүүллийг саатуулж чадсангүй. Юун замаас нь ухраах. 2012 оны гуравдугаар сарын 01-нээс Серби нь Европын Холбоонд элсэх нэр дэвшигч улсын албан ёсны статустай болсон. Үүнээс гурван жилийн өмнө Орос, Европын Холбооны аль аль нь Сербийн иргэдийг визгүй зорчуулах хөнгөлөлт өрсөлдөн эдлүүлсэн. Гэхдээ хүч нь Европын талд, Европ руугаа хандсан шинжтэй. Албан бусаар Оросоос хориглосоор байтал Серби нь 2006 оноос НАТО-той цэргийн хамтын ажиллагаатай болчихсон. Энхийн төлөө түншлэлийн хөтөлбөрт Серби оролцож хамтран ажиллаж байна. 2014 онд итгэлцэл бэхжүүлэхэд чиглэсэн хөтөлбөрийн дагуу индивидуал түншлэлийн төлөвлөгөө тохиролцон хэрэгжүүлжээ.

2015 онд Сербийн парламент болох Скупщина нь НАТО-той байгуулсан нууц хэлэлцээрээ баталсан. Тэр нь СоФа (Status of Forces Agreement) гэх 2014 онд байгуулсан хэлэлцээр. Хэлэлцээрт юу гэж заасан гэхлээр Серби нь НАТО-гийн гишүүн биш боловч НАТО-гийн бүрэн эрхт гишүүдийн нэг адил үүрэг хүлээнэ гэсэн ба Серби нь НАТО-гийн үүрэг хүлээсэн де-факто гишүүн. Гэхдээ эрх эдлэхгүй. Энэ алхмыг Орост эгдүүцэн хүлээн авсан, хэзээ ч таатай хандахгүй.

2016 онд Сербийн Ерөнхийлөгч Томислав Николич НАТО-той шинэ хэлэлцээрт гарын үсэг зурж, түүндээ цэргийн энэ альянсын төлөөлөгчид тус улсын нутаг дэвсгэрт дипломатын тусгай эрх ямба эдэлж, чөлөөтэй зорчиж, тэр ч бүү хэл сербийн цэргийн обьектуудад нэвтэрч болох зөвшөөрөл олгожээ. Ийм хэлэлцээр байгууллаа хэмээн тухайн үедээ хэт туйлшрагчид нь эсэргүүцэн тэмцсэн боловч үр дүнгүй өнгөрсөн.

Үндсэн хууль зөрчлөө энэ тэр гэсэн яриа шүүмж гарсан боловч тэгсгээд дарагджээ. Оросын хэвлэлд л лут мэдээлсэн. Сербийг сорьсон, Москвагийн талд татах гэсэн, геополтикийн нуман тулгуурт оруулсан шантаажаа орос зогсоох янзгүй. Эмзэг цэгийг нь олж аваад хөндөөд байх нь тэр. Орос Крымийг өөртөө нэгтгэснийг Сербээр зөвшөөрүүлчих гээд барсангүй. Хэрэв зөвшөөрчихвөл Косово эргэж Сербид ирэх нь бүр асуудалтай болчихно хэмээн Александр Вучич “Россия-24” зурагтын эфирээр ярьж байв.

Балканаас Оросын геополитик шахагдан гарахын босгон дээр байна. Орос өөрөө түншүүддээ хатуу шалгуур тавьдаг, цаадуул нь тэр шалгуурыг давах гэдэггүй. Ерөөсөө даяаршсан, интеграцчилагдсан өнөөгийн ертөнцөд ганц Москвагаас хамааралтай байя гэдэггүй. Америкийн профессор Стефен Бланкийн үздэгээр, бүслэлтийн менталитет Оросыг нөмөрчихсөн, дайсагнагч капиталист хүрээлэлд бүслэгдсэн. Оросоос бусад ертөнцтэй үргэлжлэн дайны байдалд оршиж байх ёстой гэсэн сэтгэхүйтэй. Иймээс Орос нь бусад хөршүүддээ хяналт тавихын төлөө л ажиллаж байдаг болж таарч байна.

Тийм учраас Европын холбоо ба НАТО-г сөрөхүйц, Европын Холбоо ба НАТО-г бүдгэрүүлэгч их хүч байгаасай хэмээн оросууд үнэхээр үзэж, ШХАБ, Евразийн эдийн засгийн холбоог гаргаж ирсэн. Тэр ШХАБ-аа Орос, Беларусь, Казахстан, Армен, Кыргызийн Гаалийн холбоо гэгчтэй холбохыг зорьсон. Бүр томруулаад “ШХАБ+БРИКС=Өрнөдийн эсрэг альтернатив” гэх формат буй болгох хэтийн төлөвлөгөөтэй.

Балканаас Оросын геополитик шахагдан гарахын босгон дээр байна. Орос өөрөө түншүүддээ хатуу шалгуур тавьдаг, цаадуул нь тэр шалгуурыг давах гэдэггүй.

БРИКС-ийн гишүүн Бразилд нь Жаир Болсонару гэх хэт баруунтан засгийн эрх аваад коммунизмыг булшилна хэмээн зарлан, Оросын амин чухал эрх ашгийн Венесуэл гэх түншийг нь хавчин гадуурхаад эхэлсэн. Түүгээр зогсохгүй НАТО-гийн дараагийн ээлжит гишүүнээр уригдсан урилгыг трампаас авчихаад шуугиулна.

Энэтхэг-Пакистан хоёр хил орчмоо агаарын дайн хийгээд авсан нь Хятадын холбоотон Пакистаны ба Хятадын өөрийнх нь эрх ашгийг хөндчихсөн. Иймд БРИКС-ийн бас нэг гишүүн Энэтхэг Хятадтайгаа далдуур зөрчилтэй болчихлоо. ШХАБ+БРИКС гэх формат дотроосоо зөрчилдөх бүрэн магадлалтай байна. Энэтхэг нь АНУ-тай стратегийн холбоотон, Өрнөд Европтой Энэтхэг найрсаг харилцаатай тул НАТО-г сөрөх тухайд Делигээс дэмжлэг горьдолтгүй. НАТО-гоос илүү хүчтэй цэргийн эвсэл буй болгож, дээр нь нэгдсэн командлалыг Кремлээс хянах тухайд цаасан дээрх төлөвлөгөө цаасан дээрээ л үлдэx бoлoв yy.

Орос-Хятад-Энэтхэгийн гол гурвалжин дотор Азийн орнуудыг хамруулна. Энэ номлолоо «Азийн хамтын аюулгүй байдлын систем», «Их Евразийн түншлэл» гэдгээр Москвад тайлбарлана. Орост нэгэн шинэ механизмын тухай тодорхой ярьж буй нь ОХУ-ын геополитикийн дараагийн томхон тоглолт байж болох тэрхүү «Их Евразийн түншлэл» юм. Түүний орон зай нь гурван том эвсэл-механизмын нийлбэр талбар болох аж. Энэ бол ЕАЭС+ШХАБ+АСЕАН (Зүүн өмнөд Азийн орнуудын холбоо).

Москвагийн оролцоотой буй болох Евро-Азийн олон улсын ийм бүтэц глобал улс төрийн бодлогод хэрхэн нөлөөлөх, ерөөсөө нөлөөлж чадах уу гэдэгт Геннадий Чуфрин гэж орос профессор хариулжээ. Тэрбээр “ШХАБ+БРИКС гэдэг хоёр эвслийн хоршил даян дэлхийн бодлогод эрс нөлөөлнө гэж байхгүй. Хөгжиж буй олон улс орон хөзрөө гартаа барьж буй нөхцөлд, тэгээд бас НАТО, Европын Холбоо тэр хөзрийг тооцоондоо авчихсан нөхцөлд ШХАБ+БРИКС дорвитой тоглолт хийж чадахгүй” гэв.

Эвсэл холбоо олныг байгуулж, геополитикийн олон фронт нээж тоглолт хийх дуртай, түүнийгээ ч гаргуун хийдэг Оросын эвсэл бүлгийн бодлогыг Канзасын их сургуулийн улс төр судлалын факультет дэд профессор Мария Омеличева гэх бүсгүй “Провалы в политике ОДКБ и ШОС” гэсэн гарчгаар бичээд тавьчихсаныг уншигчдадаа санал болгоё. “Хамтын аюулгүй байдлын байгууллага ба Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага дахь бодлогын уналт” гэсэн гарчиг байна.

Тэр орос эрдэмтэн ОХУ-ын эрх баригчдыг “Одоо боллоо, залхлаа” гэсэн өнгө аясаар гөвж өгсөн байна лээ. “Чи хэний талд вэ?” гэх айхтар тулгалт явахаа больж байгаа юм биш үү. Оросын итгэлийг эргүүлж олж аваад хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх талын монголчууддаа хандаж санаа сэдэл авах болов уу хэмээн олон баримт хэлхлээ. Гэхдээ бүгд эх сурвалжтай, үнэн бодит!

Судлаач проф. Олхонуд Баярхүү | "Засгийн газрын мэдээ" сонин