-Би яахав, хувь, хувьсгалын ажлаа амжуулах гээд гүйж л байна. Боксын холбооны дэд ерөнхийлөгч гэдэг утгаараа хэдэн тамирчиндаа тусалчих юмсан гээд хийх ажил ихтэй. Уг нь клуб нээж, хүүхдүүдтэй ажиллах санаа байдаг. Яг зориглоод бариад авъя гэхээр амжихгүй юм.

-Тамирчдын баяр болох гэж байна. Баяр дөхөөд ирэхээр тамирчин ахуй үеэ дурсаад сайхан байдаг биз?

-Өмнө нь тамирчин байх үед дандаа тэмцээн уралдаан, бэлтгэлтэй байж таардаг байсан болохоор баярлахтай манатай л байлаа. Харин сүүлийн үед найз нөхдийн хүрээнд тэмдэглэдэг болсон. Тамирчин бидний хувьд цагаан сар, наадмын дараа орох том баяр юм даа.

-Та дэлхийн аваргын мөнгөн медальтай, гавьяат тамирчин хүн. Гэхдээ азгүй үед төрөн гарсан тамирчин юм болов уу гэж бодогддог юм. Одоогийнх шиг ахуй хангамж сайн нөхцөлд тамирчин байсан бол үүнээс илүү амжилт үзүүлэх байсан байх даа?

-Тиймэрхүү юм боддоггүй ээ. Яахав, найз нөхөд маань “Үүеэ азгүй үед төрсөн тамирчин” гэж ярьдаг л юм. Гэхдээ бурхны заасан замаар явж байгаа юмыг яалтай билээ. Би өөрийгөө азгүй тамирчин гэж боддоггүй. Чадлынхаа хэмжээгээр тоглоод, баг хамт олныхоо ачаар дэлхийн аваргын мөнгөн медаль авч, Ази тивийн аварга боллоо. Мэдээж одоогийн хүүхдүүдийн нөхцөл байдал сайхан л байна. Ахуй хангамж, тусламж дэмжлэг, материаллаг бааз бидний үетэй харьцуулашгүй болсон. Гэхдээ одоо эргээд бодоход элбэг хангалуун биш ч гэсэн тэр үеийн амьдрал минь илүү амттай байж. Манай үеийнхэн “Олимп гэдэг юманд нь ороод үзчих юмсан” гэж ярихаас биш олимпын медаль гэдэг зүйл тэнгэрт байгаа мэт хол санагддаг байлаа. Харин сүүлдээ спорт холбоод маань сайхан ажиллаж, төр засаг, хувь хүмүүс маш сайн дэмжсэний хүчинд олимп, дэлхийн медаль их ойрхон юм байна гэдгийг ойлгосон.

-Таныг боксын холбооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байх үед олимп, дэлхийн аваргууд төрөн гарсан. Тухайн үед компаниудаас хандив тусламж гуйх ажилд таны нэр нүүр их хэрэг болдог байсан болов уу гэж боддог юм. Т.Үйтүмэнг яваад ороход татгалзах хүн ховор биз дээ?

-Миний нүүрээр тусламж дэмжлэг авч байсан гэвэл онгирсон болчих байх. Гэхдээ ямар ч мөнгө өгөхөөргүй хүнийг инээлгэж байгаад мөнгийг нь аваад гарах үе гардаг л байлаа. Гэхдээ би өөртөө мөнгө авах гэж байгаа биш, хэдэн тамирчныг маань дэмжээд өгөөч гээд ордог болохоор татгалздаггүй байсан байх аа. Манай боксоос олимп, дэлхийн аварга төрөхөд их олон компани тусалсан шүү.

-Хүү тань жүдогийн секцэнд орчихжээ. Боксоор хичээллэхгүй гээд байна уу?

-Би дөрвөн хүүхэдтэй хүн. Бага хүү маань спортын хүн болно гэдэг. Би амьхандаа бокс руу орчих болов уу гэж бодсон чинь жүдо барилдана гэнэ ээ. Чи заавал боксчин бол гэж хүчлэлтэй биш, өөрийнх нь сонирхлыг л дагаж байна. Гэхдээ замдаа яаж өөрчлөгдөхийг би мэдэхгүй шүү дээ. Жүдогоороо цааш явах уу, дундаас нь бокс руу орох уу, бүр больчих ч юм уу, хэн мэдлээ. Хүү маань жүдодоо их сонирхолтой. Арслантай гүүрний тэндээс “Алдар” спорт хороо хүртэл дугуйгаараа явчихна. Би өөрөө тамирчин байхдаа Д.Банди багшийн секцэнд хичээллэхийн тулд Шаамараас аймгийн төв хүртэл 20 км газар өдөр бүр дугуйгаар явдаг байлаа. Харин одоо хүү маань аавыгаа дуурайж, дугуйгаар бэлтгэлдээ явж байгаад баярлаад л байна. Миний хүү заавал олимп, дэлхийн аварга болох албагүй. Харин бие нь чангараад, эрүүл чийрэг болно гэдэг хамгийн чухал. Гэхдээ нэгэнт спортоор хичээллэсэн хүн эцсийг нь хүртэл яваарай гэж хүүдээ захидаг юм.

-Тантай уулзсаных Д.Банди багшийн талаар ярихгүй өнгөрч боломгүй. Энэ агуу хүний талаарх сайхан дурсамжаасаа хуваалцаач?

-Би Д.Банди багшийн анхны шавь нарын нэг. Миний өдий зэрэгтэй яваа нь багшийн минь л ач. Багш маань шигшээ багийн дасгалжуулагч болоод олимп, дэлхийн аваргууд төрлөө. Д.Банди багшийг л шигшээгийн ахлахаар тавьж байж энэ амжилтууд ирнэ гэж би боддог байсан. Тэр дагуу л болсон.

• Өмнө нь ялдаг байсан хүнээ дийлэхгүй байгаа юм чинь залууст зайгаа тавьж өгье гээд спортоо орхиж байлаа.

• Боксоо орхиогүй бол Монголдоо яаж ийж аргалж байгаад түрүүлж магадгүй. Гэвч гадагшаа гараад хүн дийлэхгүй бол хэрэггүй биз дээ.

• Токиогийн олимп монголчуудын хамгийн их амжилт гаргах боломжтой үе нь байгаа юм. Энэ боломжийг л ашигламаар байна.

Багш маань харахад ширүүн төрхтэй ч их зөөлөн хүн байсан. Ер нь маш зөөлөн байж, бусдын эвийг олж байж амжилт олно гэдэг би Д.Банди багшийн арга барилаас ойлгож авсан. Миний багш намайг цохиж авах нь байтугай загнаж ч үзээгүй. Хамгийн анх багштайгаа Филиппинд болсон олон улсын тэмцээнд орж байлаа. Анх удаа гадаадын тэмцээнд орж байгаа хүүхэд багш юу гэж хэлнэ, тэрийг нь дагаастай. “За миний хүү рингэн дээр ингэж гараад, ингэж тоглоод, шүүгчтэй ингэж харьцаарай” гээд бүх юмыг зааж өгнө. Би тэр тэмцээнээс алтан медаль авсны дараа багш надад “За миний хүү, чамд ганц авах чанар байна. Рингэн дээр тулалдаж байхдаа багшийнхаа үгийг сонсож, хэрэгжүүлнэ гэдэг тамирчин хүний хамгийн сайн чанар” гэж билээ. Рингэн дээр ухаан мэдрэлгүй тулалдаж байгаа мөртлөө багш хажуунаас сөөнгө хоолойгоор ганц хоёрхон үг хэлэхэд аягүй тод сонсогддог байв. Аваргын төлөө тоглох явцад “Наад хүнийхээ баруун гарыг нь хараад тогло” гэж байна. Тэгэнгүүт баруун гарнаас нь бултаад тоглоод байсан чинь ялчихсан. Энэ мэтээр багшийн минь заавар, зөвлөгөө олон ч тулаанд хэрэг болсон доо.

-Та гэдсэнд хийдэг цохилтоороо алдаршсан боксчин. Одоо Монголд тантай адилхан тоглолттой боксчин байна уу?

-Би тамирчдын бэлтгэл сургуулилт дээр тэр бүр очиж чадахгүй юм. Тэгэхээр тэр нь ийм тоглолттой гэж дүгнэх хэцүү. Миний хувьд Монголд байна уу, гадаадад байна уу хамаагүй, бэлтгэлийн дараа ганцаараа үлдээд зүүн гарын доороос хийх цохилтоо 500-1000 удаа давтдаг байлаа. Ингэж байж үндсэн цохилтоо олж авсан хүн. Дараа нь тэмцээн дээр тоглож байхад нөгөө цохилтоо өөрийн мэдэлгүй хийгээд унагаах үе зөндөө д байсан. Энэ чинь гоё шүү дээ. Харин хүний толгой руу тоншиж тоншиж байгаад цагаа дуусгаж, шүүгч хэнд нь ялалт өгөх бол гэж горьдоод байж болохгүй байхгүй юу. Үндсэн цохилтоо давтаад байхад хэзээ нэгэн цагт хэрэг болж л таарна.

-Дэлхийн аваргаас мөнгөн медаль хүртэхэд энэ цохилт хэрэг болсон доо…

-Тэгэлгүй яахав. Энэ чинь л нөгөө бэлтгэлийн дараа цохилтоо мянган удаа давтсаны ач. Бөхчүүд нэг мэхээ байнга давтаад байхаар барилдааны явцад нөгөө мэхээ өөрийн мэдэлгүй хийгээд унагаачихсан байсан гэж ярьдаг. Үүнтэй л адилхан. Одоо Хятадын тамирчид бүгд бэлтгэлийн дараа цохилт давтдаг болсон байна лээ. Харин манай хүүхдүүд ийм бэлтгэл хийдэг эсэхийг мэдэхгүй байна.

-Одоо монголчууд Н.Төгсцогтыг харуулдаж, энэ тамирчнаар бахархаж байна. Мэргэжлийн бокст гаргаж буй Н.Төгсцогтын амжилтын талаар ямар бодолтой байна вэ?

-Манай Н.Төгсцогт их сайн тоглож байна. Цаашдаа ч сайн тоглох байх. Ер нь Америк тив мэргэжлийн боксоор агуу шүү дээ. АНУ, Мексик, Венесуэлийн мундаг тамирчид зөндөө байгаа. Ялаад байх тусам цаашаа улам чангарна. Н.Төгсцогтоос гадна Солонгост байгаа М.Нандин-Эрдэнэ гээд тамирчин маань мундаг сайн тоглож байна. Намайг холбооны нарийн бичгийн дарга байх үед хоёулаа мундаг тоглодог байсан тамирчид. Одоо ч сайн байгаад нь баярлаад байна.

-Н.Төгсцогтын тоглолт мэргэжилд орсноос хойш хэр өөрчлөгдсөн байна вэ?

-Мэргэжлийн боксын дүрэм өөр шүү дээ. Сонирхогчийн бокс есхөн минут тоглодог бол мэргэжлийн бокс гурван минутаар 10, 12 үе тоглож байна. Энэ хэрээр тоглолтын тактик, цагийн хуваарь өөрчлөгдөнө. Манай Төгсөөгийн тоглолт мундаг болсон байна лээ. Цаашдаа дийлдэхгүй байх аа. Мэдээж цаашлах тусам өрсөлдөгч нь улам сайжирна. Үүн дээр л маш болгоомжтой байж, бэртэл гэмтлээс хол байгаасай гэж залбирч сууна даа.

-Таны үед Монголын бокс оргил амжилтаа үзүүлсэн. Харин одоо хатуухан хэлэхэд амжилт бага багаар буурсаар байна. Үүний учир шалтгааныг та юутай холбон тайлбарлах вэ?

-Тамирчдаасаа илүү холбооны удирдлагын арга барил, багш дасгалжуулагчийн ур чадвар, зохион байгуулалтын асуудал тааруухан байна уу гэж бодогддог. Д.Банди багш шиг сайн дасгалжуулагч үгүйлэгдэж байна. Уяачгүй морь яаж уралдах билээ. Үүнтэй адил сайн дасгалжуулагчгүй бол тамирчнаас өндөр амжилт хүлээх хэцүү шүү дээ. Мэдээж багш болгон тамирчдынхаа амжилтыг сайжруулахын төлөө явж байгаа. Гэхдээ ур чадвар, техник, тактикаа сайжруулах хэрэгтэй. Харин багшийн заасан бүхнийг тамирчин сайн сурч байж амжилт гаргана.

-Токиогийн олимпыг ямраар төсөөлж байна вэ?

-Монголын боксчдын хийморь нь харьчихаагүй бол амжилт гаргах байх аа. Олимпын циклийн бэлтгэл ямар байгааг сайн мэдэхгүй болохоор үүнээс илүүг хэлж чадахгүй нь дээ. Уг нь Токиогийн олимп монголчуудын хамгийн их амжилт гаргах боломжтой үе нь байгаа юм. Газар нутаг хол биш, ганцхан цагийн зөрүүтэй. Энэ боломжийг л ашигламаар байгаа юм. Гэхдээ Олон улсын боксын холбоо өөрөө асуудалтай байна. Олимп зохион байгуулах эрхийг мэргэжлийн боксын холбоонд өгөх гэнэ. Олимпын боксын тэмцээн ямар дүрмээр явагдах эсэх нь одоо болтол тодорхойгүй. Олимпын эрхээ яаж өгөх нь ч тодорхой биш байна. Энэ асуудал цэгцэрсний дараа илүү тодорхой таамаг дэвшүүлж болох байх.

-Нэгэнт олимп ярьсных нэг юм сонирхоё. Та 2000 оны Сиднейн олимпын дараа спортоо орхисон. Арай эрт зодог тайлчихав уу гэж харамсдаг уу?

-Би Сөүлд болсон тэмцээнд Êыргызийн тамирчныг хожиж Сиднейн олимпын эрхээ авсан юм. Ингээд олимп эхлэхээс өмнө хоёр сарын турш Êубад бэлтгэл хийлээ. Эрс тэс уур амьсгалд өссөн хүн тэр халуун газар удаан хугацаанд байхаар ямар ч бяргүй болдог юм билээ. Монголд ирээд хоёрхон хоноод Сидней рүү ниссэн. Тэнхээ тамир ч олигтой сэргэдэггүй. Ингээд олимпод очоод сугалаа сугалтал нөгөө Êыргызтэйгээ дахиад таарсан ч ялж чадаагүй. Олимпод хожигдчихоод маргааш нь боксоо орхихоор шийдсэн дээ. “Та яагаад больчихов оо” гэж хүмүүс надаас асуудаг байлаа. “Би өмнө нь ялж байсан хүнээ дийлэхгүй байна. Одоо больё доо. Эртхэн залуучууддаа зайгаа тавьж өгье” гээд л больсон. Яахав, боксоо орхиогүй бол Монголдоо яаж ийж аргалж байгаад түрүүлж магадгүй. Гэвч гадагшаа гараад хүн дийлэхгүй бол хэрэггүй биз дээ.

-Та одоо бээлий өмсөж, хөлсөө гаргаж байна уу?

-Одоо би “Зевс” гээд боксын клубт хааяа бэлтгэл хийж, хөлсөө гаргадаг. Тоног төхөөрөмж, бэлтгэл сургуулилт сайтай гоё газар бий. Заримдаа кроссонд гүйнэ. Хөдөлгөөн дутагдсанаас болж гэдсээ урагшаа алдчихвал онцгүй биз дээ.

- Сайхан ярилцсанд баярлалаа.

Г.Баярсайхан

Засгийн газрын мэдээ

Т.Үйтүмэн: Хүүгээ бокс руу орчих болов уу гэж бодсон чинь жүдо барилдана гээд байна
Tweet
Bolod.mn