Ганцхан шөнийн дотор дөрвөн хүний амь авч, гуч гаруй хүнийг хордуулсан шахмал түлшний шинжилгээний хариу гарлаа. Талийгаачдын түлж байгаад үлдээсэн яг тэр түлшийг нь шинжлэхэд стандартын шаардлага бүрэн хангасан, тэр байтугай чийглэг нь 10-аас доошгүй байх ёстой ч гурав дахин бага үзүүлэлттэй, “сайн түлш” байсан гэв. Тэгэхээр үхлийн шалтгаан “өндгөн” түлшинд бус, өөрийн дураар галласан иргэдийн буруу болж таарлаа. Гэтэл Нийслэлийн агаарын бохирдолтой тэмцэх газрын мэргэжилтэн М.Отгонбаяр “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн шахмал түлшийг цаашид түлбэл үхнэ гэдэг ноцтой мэдээлэл түгээсэн юм.

Учир нь тус газар энэ оны хоёрдугаар сард энэ түлшийг уламжлалт зууханд тохирохгүй, дэгдэмхий чанар багатай гэх зөвлөмжийг өгсөн ч тус компани хүлээж аваагүй байна. Харин нэр бүхий хүмүүс уг мэдээллийг нуун дарагдуулснаас өнөөдрийн эмгэнэлт нөхцөл байдал үүссэн бололтой. Хэрэв түүний үг нотлогдвол ноцтой байдал үүсэх учраас бид энэ талаар дахин сурвалжлах болно.

Харин зөвхөн нэгнээ намнах гэсэн улс төрийн нүүдэл бол энэ эмзэг үед дөрөөлж буй нь харамсалтай. Энэ талаар бид бусад эх сурвалжаас тодруулж, эргэн мэдээлнэ.
Үүнээс гадна түлж буй зуухнаас шалтгаалж буйг зарим холбогдох хүмүүс өгүүлж байна.
Төслийн зуух анх тараахдаа хэрхэн галлах заавар нэвтрүүлгийг цувралаар хүргэж, Ерөнхий сайд нь хүртэл өөрөө гал түлж үзүүлж байсан шиг шахмал түлшийг төрөл бүрийн зууханд хэрхэн галлах зааврыг эхлээд түгээх ёстой байж. Дутуу шаталтын үед үүсэх угаарын хийнээс сэргийлэхийн тулд яндангаа нээлттэй байлгаж, харин гэр дотроо зуухны ам, ширмийг нээхгүй, хүхээгт нь үнс орж таглахаас сэргийлэх ёстойг урьдчилан хэлж өгөх байсан юм хэмээн халаглацгааж байна.
Угаарын хийн талаар химич эрдэмтэд ч олон тайлбар урсгалаа. Аливаа шаталтын үед нүүрсхүчлийн хий ялгардаг. Бүрэн шатвал СО2, дутуу шатсан бол СО буюу нүүрсхүчлийн дан (дутуу) исэл үүсдэг. Эхнийх нь хүний биед хоргүй, хүнсэнд ч хэрэглэдэг бол хоёр дахь нь маш хортой. Хий хүний биед, цусанд нэвчихдээ хүчилтөрөгчөөс зуу дахин хурдан, нэг сая молекулд 70-хан ширхэг байхад л ухаан балартуулж унагах “шидтэй” эд гэнэ. Нүүрсний утаа шиг үнэртэй биш, суунаглаж харагддаггүй, амт, үнэр, өнгөгүй, масканд шүүгддэггүй, хөнжилдөө шургаад ч нэмэргүй. Ийм шинж чанарыг агуулсан нүүрсхүчлийн дутуу исэл автомашины хөдөлгүүр, газын халаагуур гээд шаталт явагддаг бүхнээс ялгардаг. Түүнийг гэр, байшин, гараж зэрэг битүү орчинд тархаавал хортой, харин агаарт дэгдээвэл хоргүй. Учир нь агаар дахь хүчилтөрөгчтэй нэгдэж, СО2 болж хувиран хүний эрүүл мэндэд учруулах хорт чанар нь үгүй болдог гэх.

Барьцалдуулагч нь “органик цардуул”
Шаталт болгонд нүүрсхүчлийн дан исэл ялгардаг юм бол өмнөх намруудад ганц хоёрхон шөнийн дотор толгой дараалан хордож, хорвоог орхих нь яасан юм бэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Ялангуяа, намрын хайлган цагаар хэдэн арваараа тоологдож байгаа юм чинь өвлийн ид хүйтэнд үхлийн тоо мянга давна гэх айдаст автаж суугаа хүмүүс яажшуухан “онд мэнд орох” талаар толгойгоо гашилгаж байна.
Шахмал түлшний нэг гол чанар нь илчлэг 6000 кКал давсан үзүүлэлт. Энэ нь Багануур, Налайхын нүүрснээс бараг хоёр дахин их илчтэй төдийгүй ган хайлуулах үйлдвэрт хэрэглэдэг, гэрийн зууханд тохиромжгүй аж. Ихээр хийвэл “шатааж алчих” гээд, багадуулж түлвэл дутуу шатаад, саарал бөндгөр биет болж үлдээд байна гэх. Ийм дутуу шаталтаас СО буюу нүүрсхүчлийн дан исэл маш их ялгардаг. Ер нь нүүрс шатаж эхлэх, мөн дуусах үед СО-н ялгаралт эрс нэмэгддэг аж. Гэхдээ яндангаар гарч агаарт дэгдсэн бол аюулгүй, харин цонх, агааржуулалтаа хааж битүүмжлэгдсэн орчинд алдагдвал, хуримтлагдсаар үхэлд хүргэдэг.

Химичдийн хэлж буйгаар, барьцалдуулагч бодис агуулсан нүүрсний шахмалаас СО илүү их ялгардаг байна. Нөгөө талаас хуванцар материалыг ч барьцалдуулагч болгон ашиглаж болно, гэхдээ хортой учраас дурын бодисыг хольж болохгүй, хамгийн бага хор нөлөөтэйг л сонгоно гэдэг тайлбар бий. Тэгвэл Гаалийн ерөнхий газрын дэргэдэх лабораторид хийсэн шинжилгээгээр барьцалдуулагч нь “органик цардуул” гэж гарчээ. Цельсийн 200 хэмд задардаг, өнгө, үнэргүй байгалийн өндөр молекулт нэгдэлтэй цардуулыг барьцалдуулагч болгон ашигласан туршлага тийм ч эртнийх биш. Хятадаас оруулж ирдэг уг бодисыг “Тавантолгой түлш” компанийнхан технологийн нууцаа бусдад алдах аюултай хэмээн үзүүлэх нь бүү хэл, орц найрлагын талаар мэдээлэхээс цааргалдаг. Химийн инженер Ж.Золжаргал цардуулаар барьцалдуулагч хийх нь аюулгүй, байж болох хувилбар гэв. АНУ-д нэг метр кубт 15 мг-аас ихгүй хэрэглэхийг зөвшөөрдөг байна.
Эрдэмтэд бүр нүүрсхүчлийн дан ислийг мэдэрдэг дохиолол гэртээ авч тавихыг уриалж эхэллээ. Гэр бүлдээ хайртай л юм бол онлайн худалдааны хуудсуудад 3-120 ам.долларын үнэтэй байгаа нүүрсхүчлийн дан исэл мэдэрч, дохио өгдөг төхөөрөмжүүдээс өөрийн боломжид таарсныг нь авч гэртээ байрлуулахыг зөвлөв. Сүүлийн үеийн орон сууцанд утаа мэдрэгч байршуулдаг шиг хөгжингүй орнуудын газын халаагуур, хэрэглээг хянах, аюулаас сэргийлэх зорилгоор айл бүрт заавал байрлуулдаг уг төхөөрөмж одоо Монголд нэвтрэх шаардлагатай болох нь тэр. Сүйхээтэй нэг нь маш ихээр оруулж ирж, шахах нүх сүвээ хайгаад эхэлсэн гэдэгт “барьсан ч алдахгүй”. Гэвч одоо дарга нарын шахаанд автахгүй гэж зөрүүдлээд хайртай бүхнээ хорт хийнд угаартуулж алдалтай биш, авч л таарах нь дээ, улаанбаатарчууд минь.

Түлшээ биш, утааг нь шинжлүүлье
Дарга нар нэгэнт илчлэг өндөр түлш тулгаж, хэрэглээг хязгаарласан шийдвэр гаргачихсан. Тэдний утаа бууруулах мэргэн арга нь, энэ түлш хоёр дахин их илчлэгтэй учир хоёр дахин бага нүүрс түлнэ, тиймээс утаа 50 хувиар буурна гэх томьёолол. Харин тэрхүү өндөр илчлэгийг 30 метр квадрат хүрэхгүй талбайтай бөөрөнхий гэр хайлчихгүй хэрхэн давж гарах талаар зөвлөсөнгүй. Ханан пийшинтэй айлуудад халаалтаа тохируулах, хааж болохгүйг ч сануулсангүй. Дутуу шаталтаас үлдсэн бөндгөр саарал “үнсийг” (түлш гэх үү, мэдэхгүй байна) дахин шатааж буй айлуудад нүүрсхүчлийн дан исэл маш их ялгарч байгааг ойлгуулсангүй. Хоолой ам хорсгохгүй, үнэр танар тархахгүй үхлийн хий унтаж байхад нь бяцхан үрсээс чинь эхлээд чимээгүйхэн хордуулна гэдгийг анхааруулсангүй.
Харин дулаан алдалтаа л арилгаж, гэр байшингаа битүүмжилчихвэл утаа багасна гэх сурталчилгааг зунжин хийсэн. Тэвнийн чинээ нүхээр тэмээн чинээ жавар ордог гэж эртнээс ярьж ирсэн монгол хүний төгсөх шалтгаан нь тэрхүү битүүмжлэлтэй орон байр байсан нь эмгэнэлтэй.
Өнөөдөр нийслэлийн удирдлагууд, холбогдох албаныхны мэдээлж буй шахмал түлшний шинжилгээний хариу хангалттай тайлбар биш. Гэрийн гадаа байгаа шахмал түлш хорт хий ялгаруулж, хүн алж чадахгүй. Харин түүнийг шатаахад гарсан утааны найрлага дахь хорт бодисууд зөвшөөрөгдөх хэмжээнд байгаа эсэхийг нягтлах шаардлагатай. ШУТИС-ийн харъяа Дулаан техник, үйлдвэрлэлийн экологийн хүрээлэнд сайжруулсан шахмал түлшээ төрөл бүрийн зууханд шатааж, ямар нөхцөлд хамгийн бага хорт бодис ялгаруулж байгааг тогтоон, түүнийгээ иргэдэд сурталчилвал үр дүнтэй ажил болох юм. Нийслэлийн удирдлагууд шахмал түлш түгээх цэгийн тоо, хүртээмж, “сайн карт” зэрэг компанийн борлуулалтын албаны гүйцэтгэх үүргийг булаацалдахын оронд гаргасан бодлогоо иргэдэд зөв ойлгуулж, үүсэж болзошгүй эрсдэлээс хамгаалах төрийн үүргээ гүйцэтгэвэл сайнсан.

Э.Батцэцэг

Засгийн газрын мэдээ

Шахмал түлш буруугүй, үхмэл төрд учир байна
Tweet
Bolod.mn

Сэтгэгдэл (3)

Уншигчдын оруулсан сэтгэгдлийн талаар манай сайт хариуцлага хvлээхгvй болохыг анхаарна уу.
Үгийн санд шүүлтүүр хийсэн болно

Зочин
хүний амь нас хохироод байхад хэрэглэхийг ягаад хориглохгүй бгаан бэ

2019-10-08 | 15:04:59 | 202.55.183.107 |

Зочин
уламжл********т пийшинд таарахгүй юм бол яах гэж түлш үйлдвэрлэсэн юм бэ? 700,000 төгрөгөөр нам дар********тын пийшин худ********даж авсан айл яах ёстой бэ,,,гэр хороолол бүгд гэрт амьдардаггүй 80 орчим хувь нам дар********тын зуухтай түүнийгээ бодож төлөвлөж хийхгүй компани буруутай байхад яагаад сайн түлш гэж мэдээлэл цацаад байгаа юм бэ Батбаясг********ан гэж ********,,

2019-10-08 | 11:46:11 | 43.228.129.161 |

Зочин
Угаартсан хүмүүсийн ярианаас харахад нэг тийм ускус шиг үнэр үнэртээд байсан гэх юм. Тиймэрхүү үнэр хүхэрт устөрөгч юм уу хүхрийн давхар ислээс гардаг бөгөөд, тухайн сайжруулсан түлшинд байгаа хүхрийн хэмжээ өндөр, шат********тын үед хүхрийн ямар нэг хортой дэгдэмхий нэгдэл үүсж хүмүүсийг хордуулаад байх шиг гэж би хувьдаа таамаглаж байна.

2019-10-08 | 10:52:02 | 66.181.161.29 |

Мэдээ
Гадаад мэдээ
Видео