Тусгай сангийн ₮ 84.9 тэрбумаас өөр хувийн секторыг дэмжих хөрөнгө алга

2019-10-21

Төсвийн орлогын бараг гуравны нэгийг нь уул уурхайн салбараас олохоор тооцоолсон
Ерөнхий сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга нарын төрсөн нутаг, сонгогдсон аймаг Хэнтийд хэт их хөрөнгө оруулалт суусан бол, Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар Увс руу улсын мөнгийг урсгаж байгаа “хэрэгт” давхар унаж байна

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн УИХ-ын чуулганы хуралдаанд хийсэн танилцуулгад дурдсанаар төсвийн алдагдал 2.1 их наяд төгрөг. Инфляцитай уялдуулан цалин, тэтгэвэр, халамжийг нэмэхэд 327 тэрбум төгрөг, цөлжилтийг сааруулахад 6.5 тэрбум, аялал жуулчлалыг нэмэгдүүлэх, гадаад сурталчилгаа хийхэд 8.1 тэрбум төгрөг төсөвт нэмж суулгаснаа танилцуулгын үеэр илүү тодотгосон. Бараг таван хуудас дүүрэх танилцуулгад харин ирэх жил хувийн секторт ажлын байрыг хэдээр нэмэх, хөдөлмөр эрхлэлтийг яаж дэмжих талаар ганц ч үг үсэг байсангүй. Тусгай сангуудыг нэгтгээд Үндэсний үйлдвэрлэлийг дэмжих сан хэмээн нэрийдсэн. Түүнд тусгасан 84.9 тэрбумаас өөр олон тулгуурт эдийн засгийг ингэж хөгжүүлнэ гэсэн ямар ч хөрөнгө тавиагүй байна. Харин төсвийн орлогын бараг гуравны нэгийг нь уул уурхайн салбараас олохоор тооцоолсон бөгөөд энэ нь 3.2 их наяд төгрөг. Мөн ААНОАТ-аас 1.9 их наяд, дотоодын барааны НӨАТ 1.3 их наяд, автобензин, дизель түлшний татвар 280.6 тэрбум, автомашины татвараас 264.4 тэрбум, гаалийн албан татвар 875 тэрбум, импортын барааны НӨАТ 1.8 их наяд, согтууруулах ундааны татвар 408.4 тэрбум, АМНАТ 1.3 их наяд, агаар бохирдуулсны төлбөр 44 тэрбум, газрын төлбөр 107.5 тэрбум төгрөг гэх мэтээр орло го бүрдүүлэх жагсаалт хөвөрнө. Харин зардал, тэр дундаа төсвийн хөрөнгө оруулалт тойрсон маргаан гишүүдийн дунд дэгдлээ. Жилийн жилд гардаг тойргийн хөрөнгө оруулалт дагасан гомдол энэ удаа ч давтагдав. Сайдууд өөрийн сонгогдсон тойрогт илүү хөрөнгө оруулалт суулгадаг хэмээн барьцдаг гишүүд Хэнтий, Увс аймгийг илүү онилж байна. Ерөнхий сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга нарын төрсөн нутаг, сонгогдсон аймаг Хэнтийд хэт их хөрөнгө оруулалт суусан бол, Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар Увс руу улсын мөнгийг урсгаж байгаа “хэрэгт” давхар унаж байна.

Төсвийн хөрөнгө оруулалтад гишүүдийн илэр хийлсэн байр суурийг хүргэе.
Д.Оюунхорол: ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨСӨЛТИЙГ ИРГЭДЭД ЯАЖ НААХ ВЭ ГЭДГЭЭ АНХААРААЧ

-Мэдээж бид үр ашигтай, зөв зохион байгуулалттай төсөв бат-лах ёстой. Үүнтэй санал нийлж байна. Гэхдээ хөрөнгө оруулалтын бод лого тэгш бус, хуваа рилалт нь биш байгааг ойлгож байгаа байх. Эдийн засгийн өсөлтийг хүнд яаж наал дуу лах, айл өрхийн хаал гаар яаж оруулах вэ гэдэг дээр бод ло-гын хувьд эргэж хараач ээ. Мөн Хавдрын эмнэлгийн хөрөнгө оруу-лалт болох 19.9 тэрбум төг рөгийг зайлшгүй төсөвт тавих ёстой.

Д.Хаянхярваа: ХЭНТИЙД УЛСЫН ЧАНАРТАЙ БУС ХӨРӨНГӨ ₮142 ТЭРБУМ БАЙГАА НЬ “АРАЙ Ч ДЭЭ” ГЭМЭЭР

-Төсвийн мөнгөөр хөрөнгө оруулах гэж байгаа зүйлсийг харахад бас “арай ч дээ” гэмээр зүйл байна. Энэ жил аймгуудын дундаж хөрөнгө оруулалт 30-32 хувь байхад зарим аймаг хэт өндөр байна. Жишээлбэл, Хэнтий аймаг 142 тэрбум төгрөг. Энэ бол улсын чанартай биш хөрөнгө оруулалт нь. Нэг хүнд ногдох хөрөнгө оруулалт 1.8 сая төгрөг гэсэн үг. Хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь Хэнтий аймагт байгааг гишүүд шүүмжилж буйтай санал нэг байгаа. Үүнийг хэлэлцүүлгийн явцад эргэн харах байх гэж бодож байна. Аялал жуулчлалыг ярьж, дэмжих ёстойг ойлгож байгаа ч хөрөнгө зарахгүйгээр хийх ажил байгаа гэдгийг бодох ёстой. Нэг газар тодорхой барилга барьснаараа аялал жуулчлалыг дэмждэг гэж бодохгүй байна.

М.Энхболд: ЗУРАГ ТӨСВИЙН МӨНГӨ ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ НЭМЖ БАЙНА

-Энэ жил эдийн засаг 7.1 хувийн өсөлттэй байгаа. Гэтэл энэ хугацаанд ядуурал 1.2 хувь буурсан гэж Дэлхийн банк дүгнэсэн. Ийм үед иргэдийн амьдрал ахуйг дээшлүүлэх, цалин тэтгэврийн нэмэгдлийг анхаарах нь зөв. Төсвийг нэмэгдүүлж байгаа нэг зүйл бол зураг төсөл. Энэ нь төсвийг 82 хувиар нэмж байна. 5-10 хувиар өсгөж болох ч 82 хувиар өснө гэдэг байж болохгүй зүйл.

Ш.Рандаасэд: МАХНЫ ЭКСПОРТЫГ ХОРЬСНООР МАЛЧДЫН ОРЛОГО БУУРЧ БАЙНА

-Мөнгө гаргахгүйгээр ард иргэдийн амьдралыг дээшлүүлэх, орлого нэмэгдүүлэх асуудлыг орхиж байна. Тухайлбал, арьс, ширний үйлдвэрлэлүүд элгээрээ хэвтлээ. Ч.Улаан сайд гарч ирэхдээ их сайхан юм ярьсан ч одоо таг. Тухайлбал, махны үнийг бууруулахын тулд мал, махны экспорт бууруулсан. Энэ хэрээр малчдын орлого буурч байна. Мах нь үнэгүй, арьс шир нь хог дээр хаягдаж байгаа. Хөгжлийн банкны зарим нэг хөтөлбөрүүдийг зайлшгүй явуулах ёстой байна. 21/100 хөтөлбөр баталсан ч хэрэгжиж байгаа юм алга.

Б.Баттөмөр: УЛСААСАА БАЯН ХҮМҮҮС БАЙНА

-42 сая тонн нүүрс гаргана гэж Засгийн газар тооцоолжээ. Дэлхийн бизнесийн чиг хандлага тэнцвэр, зохицуулалт руу явах ёстой, үүнийг нь төр хийх ёстой. Баялгийн менежментээ маш сайн хийх ёстой юм. Бид менежментээ хийж чадахгүй байна. Хувийн хэвшлээ дэмжиж болно, тэгэхдээ менежмент сайтай, хөрөнгө татах чадвартай аж ахуй нэгжүүдээ дэмжих нь зөв. Ашигт малтмалын үр шимийг ард түмэн хүртэж чадахгүй байна. Баялгийн эзэд нь ядуурч, бага хэмжээний татвар төлөөд улсаасаа баян болсон хүмүүс байна. Баялгийн менежментээ зөв хийхгүй Монгол Улс цааш хөгжихгүй шүү гэдгийг тал талдаа бодох ёстой.

О.Содбилэг: ХҮНДЭЭ ЧИГЛЭСЭН БОДЛОГО ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ НАМЫН МӨРИЙН ХӨТӨЛБӨРӨӨ ЯАЖ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ НЬ ТОДОРХОЙГҮЙ

-Улсын төсвийг бүрдүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг Эрдэнэт хотод хөрөнгө оруулалт бага хуваарилагдаж байна. Улсын төсөвт өндөр татвар төлж, төлөвлөгөөгөө биелүүлдэг, хүн ам нь 100 мянга давсан хот. Хүн амын төвлөрөл ихтэй бүсийнхээ хүн рүү анхаарах хэрэгтэй. Бодлогын төсөв гэж ярьж байгаа ч хүн багатай газарт өндөр төсөв олгосон нь харагдаж байна. 2020 оны төсвийг хэрэгжүүлснээр манай намын мөрийн хөтөлбөр 95 хувь хэрэгжих боломжтой гэсэн ч тодорхойгүй. Бид мөрийн хөтөлбөртөө хүндээ чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлнэ гэсэн боловч хаана хэрэгжих нь ойлгогдохгүй байна.

Б.Энхжаргал

ЗГМ