Энэ он мөн сорилтоор дүүрэн жил байх болно. КОВИД-19 халдварыг бүрмөсөн даван гарч чадаагүй байхад Украины хямрал болж, тодорхойгүй байсан олон улсын чиг хандлага улам илүү ээдрээтэй боллоо. Ийм цаг үед улс орнууд эв нэгдэлтэй байх ёстой болохоос биш хагаран бутрах ёсгүй, яриа хэлцэл хийх ёстойгоос биш сөргөлдөх ёсгүй. Хариуцлагатай том гүрний хувьд Хятад улс цаашид ч олон талт үзлийг дэмжиж, энх тайван, хөгжлийг эрхэмлэгч бүх орнуудын хамт эв нэгдэл хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж, сорилтын эсрэг тэмцэж, хүн төрөлхтний хувь заяаны нэгдмэл цогцын бүтээн байгуулалтыг урагшлуулж, дэлхий дахинд гэрэл гэгээтэй сайн сайхан ирээдүйг бий болгохын тулд чармайх болно.

Хятад улс байнга түүхийн өрнөлийн зөв чиглэлд байгаа

Донсолгоо өөрчлөлт ихтэй дэлхийд Хятад улс ямагт тогтвортой, зөв хандлагын төлөөлөл нь болж, ямагт түүхэн өрнөлийн зөв чиглэлд байсаар юм. Бид цаашид ч уужуу багтаамжтай байж, үүрэг хариуцлагаа ухамсарлан, энх тайван, хөгжил, хамтын ажиллагааны төлөө гуйвшгүй чармайж, олон улсын шинэ хэлбэрийн харилцааны бүтээн байгуулалтыг дэмжиж, хүн төрөлхтний хувь заяаны нэгдмэл цогцын бүтээн байгуулалтыг урагшлуулах, дэлхий нийтийн хамтаар хөгжлийг эрэлхийлж, ирээдүйн зүг хамтдаа урагшлах болно. Энх тайвныг хамгаалж, хэлэлцээгээр дамжин мөргөлдөөнийг зогсоох, яриа хэлцлээр зөрчил маргааныг шийдвэрлэхийг баримтлах нь одоогийн хамгийн тулгамдсан асуудал болоод байна. Үүнээс гадна хоёрдугаарт, эв нэгдлээ сайжруулж, жинхэнэ олон талт үзлийг баримтлан, ноёлогч үзлийг эсэргүүцэн, эвсэл бүлэглэл байгуулах улс төрийг эсэргүүцэх. Гуравдугаарт, нээлттэй байдлыг хадгалан, эрх чөлөө, шударга, ялгаварлан гадуурхахгүй байх худалдааны олон талт тогтолцоог гуйвшгүй хамгаалж, нээлттэй зах зээлийг бий болгох. Дөрөвдүгээрт, хамтын ажиллагаагаа эрчимжүүлж, цар тахлын халдвар, терроризм, уур амьсгалын өөрчлөлт, кибер аюулгүй байдал зэрэг дэлхийн чанартай асуудал дээр зохицуулалтаа чангатгах ёстой.

Хятад, Америк харилцаагаа сайжруулахын тулд ажиллах ёстой

Том гүрэн хоорондын өрсөлдөөн нь цаг үеийн гол сэдэв биш. “Тэг хариутай тоглоом” бол зөв сонголт биш. Харилцан түшилцэж, хэн хэнээсээ салж болшгүй болсон өнөө үед Хятад, Америк хоёр орон хэрхэн зөв харилцах нь хүн төрөлхтний нийгмийн харилцааны шинэ сэдэв, хоёр орон хамтран шийдэх ёстой гол асуудал мөн. Энэ жил Хятад, Америкийн хамтарсан “Шанхайн тунхаглал” гарсны 50 жилийн ой тохиож байна. Өнгөрснөө эргэн харахад Хятад, Америк адил талаа нэгтгэн, ялгаатай талаа хойш тавих үзэл баримтлалын дагуу хамтран ажиллаж, хоёр ард түмэнд ач тусыг нь хүртээж, дэлхийн энх тайван, тогтвортой хөгжлийг урагшлуулсан юм. Ирээдүйд хоёр тал харилцан хүндэтгэлтэй байн, энх тайвнаар зэрэгцэн оршиж, хамтран ажиллаж хамтдаа ашиг хүртэх “гурван зарчим”-аар өрсөлдөөн, хамтын ажиллагаа, сөргөлдөөн гэх “гурав үл ойлголцол”-ыг орлуулж, эртхэн хоёр орны харилцааг эрүүл тогтвортой хэвийн замд нь оруулахын тулд хичээн ажиллах ёстой.

“Бүс ба зам”-ыг “Хөгжлийн бүс”, “Аз жаргалын зам” болгоно

Хэдийгээр цар тахлын халдвар зэрэг хүчин зүйлийн нөлөөнд өртсөн боловч “Бүс ба зам”-ыг бүтээн байгуулах ажил маш сайн чиг хандлагаа хэвээр хадгалсаар ирлээ.

2021 оноос хойш дахин 10 орон Хятад улстай хамтын ажиллагааны баримт бичигт гарын үсэг зурж, “Бүс ба зам”-ыг бүтээн байгуулах том гэр бүлийн гишүүн 180 болсон юм. Хятад улс 20 хөгжиж буй оронтой вакцин хамтран үйлдвэрлэх хамтын ажиллагаа өрнүүлсний олонхи нь “Бүс ба зам”-ын орнууд байв. “Бүс ба зам”-ыг бүтээн байгуулах хамтын ажиллагааны түнш тасралтгүй өргөжиж, байр суурь бэхжиж, хэтийн төлөв улам өргөн болж буй нь цар тахлын халдварын дараах эриний дэлхийд хөгжлийн шинэ хэтийн төлөвийг авчрах нь дамжиггүй.

“Глобал хөгжлийн санаачилга”-ыг зуугаад орон дэмжиж байна

Хятад улсын дарга Ши Жиньпиний дэвшүүлсэн “Глобал хөгжлийн санаачилга” нь улс орнуудын хөгжлийн эрэлт шаардлагад яв цав нийцэж байгаа тул НҮБ болон зуугаад орны дэмжлэгийг олоод байна. “Глобал хөгжлийн санаачилга”-ын хамгийн үндсэн үзэл баримтлал бол “ард түмнээр төв болгох" бөгөөд хамгийн гол зорилго нь НҮБ-ын 2030 оны тогтвортой хөгжлийн хөтөлбөрийг биелүүлэхэд туслах явдал юм.

Энэ оны 1-р сард “Глобал хөгжлийн санаачилгын найрсаг талуудын ажлын хэсэг” Нью-Йорк дахь НҮБ-ын төв байранд анхны хурлаа хийж, зуугаад орон, олон улсын 20 гаруй байгууллагын төлөөлөгчид оролцож, өргөн хүрээнд нийтлэг ойлголтод хүрсэн юм.

Талууд хөгжиж буй орнуудад тулгараад байгаа асуудлууд, тэр дундаа ядуурлыг буруулах, үр тарианы хангамж, эдийн засгийн сэргэлт, ажлын байр, боловсрол, эрүүл мэнд, ногоон хөгжил зэрэг салбарт хамтарч ажиллахад анхаарлаа хандуулж, 2030 оны тогтвортой хөгжлийн 17 зорилтыг биелүүлэхэд хувь нэмрээ оруулахад Хятадын тал бэлэн байна. Тиймээс талууд өөр өөрсдийн эрэлт шаардлага, давуу талаа үндэслэн энэхүү санаачилгад идэвхтэй нэгдэхийг урьж байна.

Хятадын талаар илүү бие даасан, бодитой ойлголттой байхыг хүсэв

Хятад, Европын харилцааг Хятад улс стратегийн үүднээс авч үздэг. Европ ч илүү бие даасан, бодитой байр сууринаас Хятад улстай харилцаж, Хятадын талаар эерэг бодлого баримталж, "Шинэ хүйтэн дайн"-ыг хамтдаа эсэргүүцэж, олон талт үзлийг хамтдаа дэмжинэ гэдэгт найдаж байна. Хятад улсаас Европт авч буй бодлого тогтвортой, тууштай байж, Европын бие даасан байдал, ЕХ-ны эв нэгдэл, хөгжил цэцэглэлтийг цаашид ч дэмжих болно. Хоёр тал Хятад, Европын удирдагчдын уулзалт зэрэг улс төрийн чухал арга хэмжээг сайтар зохион байгуулж, стратегийн хэлхээ холбоогоо бэхжүүлэн, ажил хэрэгч хамтын ажиллагаагаа тэлж, олон талт зохицуулалтыг дэмжин, хүмүүнлэгийн солилцоог гүнзгийрүүлж, санал зөрөлдөөнөө эвийн аргаар зохицуулж, дэлхий дахинд илүү практик, бодит ажлуудыг хийх ёстой .

Хятад улс Афганистанд үзүүлэх хүмүүнлэгийн тусламжаа нэмэгдүүлнэ

Хятад улс Афганистанд хүмүүнлэгийн шуурхай тусламж үзүүлэх болно. Афганистаны царцаасан хөрөнгийг болон бусад хориг арга хэмжээгээ даруй цуцалж, ямар ч урьдач нөхцөлгүйгээр Афганистаны ард түмний эд хөрөнгийг буцаан өгөхийг Америкт уриалж байна. Хятад улс хамгийн түрүүнд Афганистанд тусламжийн гараа сунгасан бөгөөд тус орны иргэдийн эрэлт шаардлагын дагуу үргэлжлүүлэн тусалсаар байх болно. Мөн хөрш орны хувиар тус орны энх тайван, амар амгалан байдлыг хамгаалахад үүрэг гүйцэтгэх болно.

"Энэтхэг-Номхон далайн стратеги"-д орон зайгүй

Америкийн "Энэтхэг-Номхон далайн стратеги" гэгч нь бүс нутгийн орнуудын энх тайван, хөгжил цэцэглэл, хамтын ажиллагаа зэргийн нийтлэг үзэл баримтлалтай зөрчилдөж байгаа тул ямар ч ирээдүйгүй юм. Бүс нутгийн бодит байдал, талуудын эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн саналуудыг бид сайшаана. Харин бүс нутгийн сөргөлдөөнийг өдөөж, өрсөлдөөн бий болгохыг эрс эсэргүүцэнэ. Талуудтай хамтран ажиллаж, зөв бурууг ялган, "Энэтхэг-Номхон далайн стратеги"-ийг эсэргүүцэж, Ази, Номхон далайн хамтын нийгэмлэгийн том индрийг бий болгон, Ази, Номхон далайн бүс нутагт хувь заяаны нэгдмэл цогцыг хамтдаа байгуулахад Хятад улс бэлэн байна.

Өөрийгөө илүүд үзэх нь ардчиллын зөв ёс биш

2021 онд АНУ “ардчилал”-аар шалтаг болгон “Ардчиллын дээд хэмжээний уулзалт” гэгчийг зохион байгуулж, дэлхийн улс орнуудын тал шахам хувийг нь үүнийхээ гадаа орхиж, үзэл суртлын шугамыг илээр татаж, дэлхийд хагарал үүсгэсэн. Энэ нь угаасаа ардчиллын зориг санааг уландаа гишгэсэн явдал бөгөөд цаашид иймэрхүү дээд хэмжээний хурлыг зохион байгуулах нь хүмүүсийн сэтгэлийг олохгүй.

Г.Бямба