УИХ-ын гишүүд хэний, юуны төлөө чуулганыг завсарлуулж сонгогчдоо зорисон бэ?

УИХ-ын чуулган, байнгын хороо, намын бүлгүүд энэ долоо хоногт хуралдахгүй. Учир нь өнгөрөгч баасан гарагт "Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах эсэх асуудлаар ард иргэдийн оролцоо, ил тод байдлыг хангах ажлыг зохион байгуулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэж баталсны дагуу гишүүд тойрогтоо ажиллахаар болсон. Гишүүд Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлттэй холбоотой ойлголтыг тойргийн иргэддээ өгөхөөс гадна дөрвөн бүлгийн хүрээнд 11 сэдвээр ард иргэдийн саналыг судлах аж.

Тухайлбал, хүний эрхийн талаарх Үндсэн хуулийн хамгаалалтыг бэхжүүлэх, ард түмнийг төлөөлөх парламентын чадавх, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, хот, хөдөөгийн хөгжлийг дэмжих, нутгийн удирдлагын тогтолцоог сайжруулах, Монгол Улсын Төрийн сүлдийг шинэчлэх зэрэг асуудлаар тойргийнхонтойгоо уулзана.

Ерөнхийдөө Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн талаар олон нийт болон улс төр судлаачид янз бүрийн байдлаар байр сууриа илэрхийлсээр байгаа юм. Жишээлбэл хуульч О.Алтангэрэл "Сонгуулийн систем өөрчлөх, гишүүдийн тоог нэмэх гэж их ярих юм. Эхлээд мандатаа хүн амынхаа тоонд тэнцүүлээч. Тухайлбал МАН-ын Д.Лүндээжанцан гуай 26890, АН-ын Д.Мурат 21185, бие даагч П.Галиндэв 25866 санал авсан. Одоогийн УИХ-д суугаа зарим гишүүдээс дээрх шиг илүү санал авсан боловч сонгогдож чадаагүй 18 хүн бий. Өөрөөр хэлбэл Дундговийн 10 мянган хүний санал УИХ-ын нэг гишүүн төрүүлдэг бол хотын 40 мянган хүний санал мөн адил нэг л гишүүн гаргаж байна. Дундговийн иргэн, хотын иргэн, Баян-Өлгийн иргэн эн тэнцүү эрхтэй бөгөөд ийм ялгаа зөрүү гарч байгаагийн буруутан нь систем биш юм. Жагсаалтын цаана бэртэгчид, хариуцлагагүй гишүүд гарч болдог сул талтай учраас пропорциональ бас төгс систем биш. Мажоритарын хамгийн муу хувилбар манайд байдгаас биш өөр дэвшилтэт загварууд ч олон бий. Иргэдийн хувьд УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэхэд дуртай ханддаггүй. Учир нь тоондоо биш, ард түмний төлөө ажиллаж чадах эсэхэд байгаа гэдгийг ойлгосондоо тэр. Тоо нэмэхээс өмнө одоогийн хэд нь ядаж л хуралдаа бүрэн суучихдаг болмоор. Дээрх сул талуудыг нөхөхгүй бол хичнээн систем солиод, гишүүн нэмээд сайжрахгүй шүү" гэжээ.

Үндсэн хуульд хамгийн сүүлд 2019 оны арваннэгдүгээр сарын 14-ний өдөр нэмэлт, өөрчлөлт оруулан баталж, 2020 оны тавдугаар сарын 25-ны өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн. Тэгвэл өнгөрөгч дөрөвдүгээр сарын 20-ны өдөр Үндсэн хуульд дахиж нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлагыг АН, ХҮН, ИЗНН, Үнэн ба Зөв нам, МҮАН-ын удирдлагууд Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Г.Занданшатар нарт хүргүүлсэн. Тэдний зүгээс сонгуулийн тогтолцоог өөрчлөх, Үндэсний аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх, төсвийн хэмнэлт хийх, УИХ-ын гишүүний тоог 150-215 болгох асуудлыг Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд тусгах нь зөв гэсэн байр суурьтай байгаа юм. Үүнийг дэмжиж буй талууд ч өөрсдийн үзэл бодлоо цахим орчинд хуваалцаж, байр сууриа илэрхийлсээр байгаа юм. Тэдний зүгээс, үнэхээр дорвитой шийдэлд хүрье гэж байгаа бол, төрд бий болоод улам лавшраад байгаа хямрал, гажгийг өөрчилье гэвэл үндэсний эрх ашгийн төлөө нэгдээд Үндсэн хуулийг өөрчлөх нь зөв гэсэн байр суурьтай байна.

Үүнтэй зэрэгцэн МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ж.Мөнхбат, МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан нар нэмэлт, өөрчлөлтийг хийх нууц төлөвлөгөөг боловсруулсан гэх мэдээлэл ч хэвлэлээр гараад байгаа юм. Үүнд "Уг төлөвлөгөөнд Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг ямар агуулгын хүрээнд хийх, Ямар үр дүнд хүрэх, хэзээ өргөн барих, ямар хугацаанд хэлэлцүүлэх, хэзээ гэхэд баталсан байх. Мөн дараа нь Засгийн газарт орох өөрчлөлтийн үйл явцыг ямар хугацаанд хийх, ҮХНӨ-ийн үеэр ахмадууд болон гишүүд, бусад намын төлөөллүүдээр ямар үгийг хэлүүлэх. Мөн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр ямар контентүүд бэлтгэж цацах, сошиалыг хэрхэн хөтлөх гэх мэт бүх асуудлыг тусгаж, он цагийн дарааллаар нь зааж өгсөн нарийн төлөвлөгөөг гаргасан гэдгийг эх сурвалж онцолж байгаа юм" хэмээн дурьджээ.

Мөн Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг эрс эсэргүүцэж байгаа хэсэг бүлэг ч бий. Тэд хэвлэлийн бага хурал хийж, Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд нийцүүлж гаргах хуулиуд нь батлагдаагүй, бусад үйл ажиллагаанууд бүрэн гүйцэт хийгдээгүй байхад гуравхан жилийн дараа дахин нэмэлт, өөрчлөлт оруулж сонгуулийн тогтолцоог хүч түрэн өөрчлөх гэж байгаа нь сонгох, сонгогдох эрхэнд халдсан үйлдэл болно гэж үзэж буйгаа илэрхийлсэн.

Энэ мэтчилэн Үндсэн хуулийн эргэн тойронд олон асуудал яригдан, үйл явдлууд өрнөж байна.

Ямартай ч зургаадугаар сарын 18-26-ны хооронд долоо хоногийн хугацаатай УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг түр завсарлуулсан энэ хугацаанд УИХ-ын гишүүд Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтэй холбоотой асуудлаарх ойлголтыг тойргийн иргэддээ өгөхөөс гадна, санал асуулга явуулах юм. Энэ дагуу гишүүд тойрогтоо ажиллаж эхлээд байна. Энэ нь нөгөө талаар УИХ-ын гишүүд чуулганыг 7 хоног завсарлуулан байж сонгогчдоо гэнэт санаж зорихын цаана зөвхөн өөрсдийн эрх ашиг байгаа гэх шүүмжлэлийг дагуулж эхэлжээ. Үнэндээ тэд үндэсний эрх ашгийн төлөө, эсвэл өөрсдийн ашиг сонирхлынхоо төлөө явж байна уу гэдгийг мэргэн түмэн мэдэх биз ээ.

Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг боловсруулах, өргөн барих зэрэг асуудлуудыг 2022 оны зургаадугаар сарын 27-ны өдрөөс эхлүүлэх юм байна.

Архив ангилал

УИХ-ын гишүүд хэний, юуны төлөө чуулганыг завсарлуулж сонгогчдоо зорисон бэ?

Сэтгэгдэл (0)