Төсөв 2024: Аль салбарт хамгийн их, бага орлого, зарлага хийгдэх вэ?

2023-10-17

Засгийн газраас 2023 оны есдүгээр сарын 29-ний өдөр УИХ-д өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын 2024 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг УИХ энэ долоо хоногоос хэлэлцэж эхэлж байна. Төсвийн төслийг боловсруулахтай холбоотойгоор Ерөнхий сайдаар ахлуулсан ажлын хэсгийнхний 18 аймагт хийсэн уулзалтад оролцсон 6500 гаруй иргэн санал өгсөн гэдэг. Эдгээр хүмүүс нийтийн төлөөлөл болж чадах уу гэх эргэлзээ гарч болох ч бид өөрсдөө хэр оролцоотой билээ гэдэг дээр анхаарах нь чухал. Ялангуяа бидний амьдралдаа мөрдөхөөр батлагдах гэж байгаа хуулиудад хандах хандлага, идэвх оролцоо, анхаарал хяналт маш сул, хангалтгүй байна.

2024 оны төсвийн тухайн хуулийн төсөлд хүн бүр саналаа өгөх боломжтой боловч одоогоор D-Parlament-аар 2024 оны төсвийн төслийг ердөө 2489 хүн үзэж, 41 хүн л саналаа илгээжээ. Тиймээс иргэдэд 2024 оны төсвийн орлого, зарлага болон хөрөнгө оруулалтын талаар товч тоймлон хүргэж байна. Эхлээд хуулийн төсөлд тусгасан салбаруудын орлого, зарлагын төсөвт анхаарлаа хандуулна уу.

2024 оны төсвийн жилд сайд, дарга нар, тэдний харъяа байгууллагууд доорх хэмжээний орлогыг төвлөрүүлж, зардлыг зарцуулна:

Д/д	Төсвийн ерөнхийлөн захирагч	Төсөвт төвлөрүүлэх орлого	Төсвөөс зарцуулах зардал
1	Монгол Улсын Их Хурлын дарга	100 сая	131,9 тэрбум	Урсгал зардал 109.8 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 22 тэрбум
2	Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дарга	185 сая	29.7 тэрбум
3	Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга	510 сая	142.3 тэрбум	Урсгал зардал 127.5 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 14.8 тэрбум
4	Санхүүгийн зохицуулах хорооны дарга	2.7 тэрбум	14.9 тэрбум	Урсгал зардал 14.1 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 892.5 сая
5	Ерөнхий сайд	600.4 тэрбум	330.1 тэрбум	Урсгал зардал 279.5 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 50.6 тэрбум
6	Шадар сайд	15.9 тэрбум	280.8 тэрбум	Урсгал зардал 246.8 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 33.9 тэрбум
7	Шадар сайд бөгөөд Эдийн засгийн хөгжлийн сайд	132.6 сая	87.6 тэрбум	Урсгал зардал 18.6 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 69 тэрбум
8	Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга	175 сая	102.2 тэрбум	Урсгал зардал 60.6 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 41.5 тэрбум
1	Сангийн сайд	17.9 орчим их наяд	4.5 их наяд	Урсгал зардал 2.5 их наяд
				Зээлийн хүүгийн төлбөр 1.1 их наяд
				Хөрөнгийн зардал 269.2 тэрбум
				Гадаад зээл, тусламжаас санхүүжих зардал 1.7 их наяд
2	УУХҮ-ийн сайд	421.9 тэрбум	60.2 тэрбум	Урсгал зардал 20.2 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 40 тэрбум
3	ЗТХ-ийн сайд	175.3 тэрбум	682.2 тэрбум	Урсгал зардал 24 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 658.1 тэрбум
4	ХЗДХ-ийн сайд	83.7 тэрбум	1.3 их наяд	Урсгал зардал 1.2 их наяд
				Хөрөнгийн зардал 118.5 тэрбум
5	ХХААХҮ-ийн сайд	54.5 тэрбум	525.8 тэрбум	Урсгал зардал 433.7 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 94.8 тэрбум
6	ХНХ-ын сайд	38.4 тэрбум	3.9 их наяд	Урсгал зардал 3.8 их наяд
				Хөрөнгийн зардал 44 тэрбум
7	БХ-ын сайд	38.1 тэрбум	564.5 тэрбум	Урсгал зардал 551 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 13.4 тэрбум
8	ЦХХХ-ны сайд	8.6 тэрбум	85.6 тэрбум	Урсгал зардал 71.1 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 14.5 тэрбум
9	ГХ-ны сайд	6 тэрбум	194.1 тэрбум	Урсгал зардал 180.7 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 13.4 тэрбум
10	БШУ-ын сайд	5.8 тэрбум	4.2 их наяд	Урсгал зардал 3.5 их наяд
				Хөрөгийн зардал 709.4 тэрбум
11	ЭМ-ийн сайд	5.5 тэрбум	1.6 их наяд	Урсгал зардал 1.3 их наяд
				Хөрөнгийн зардал 254.9 тэрбум
12	БОАЖ-ын сайд	1.4 тэрбум	226.5 тэрбум	Урсгал зардал 197.1 тэрбум
				Хөрөнгийн зардал 29.4 тэрбум

Монгол Улсын төсөвт 2024 оны төсвийн жилд төвлөрүүлэх төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого 18 их наяд /18,023,227.3 сая/ төгрөг, зарцуулах зарлагын хэмжээ 20 их наяд /20,735,898.0 сая/ төгрөг байна.

Дээрх хүснэгтэд ороогүй, орлого төвлөрүүлэх үүрэг хүлээгээгүй зарим сайд нар төсвөөс дараах хэмжээний зарцуулалт хийхээр тусгагджээ. Үүнд:

Эрчим хүчний сайд 359.7 тэрбум, Барилга, хот байгуулалтын сайд 413.6 тэрбум, Соёлын сайд 402.3 тэрбум, Олимп спортын сайд 146.5 тэрбум, Боомтын сайд 11.2 тэрбум, Түгжрэлийн сайд 56.2 тэрбум төгрөгийг зарцуулахаар тусгасан байна. Үүн дээр:

Үндсэн хуулийн цэцийн дарга,
Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч,
Хүний эрхийн үндэсний комиссын дарга,
Улсын ерөнхий прокурор,
Үндэсний аюулгүй байдлын Нарийн бичгийн дарга,
Улсын ерөнхий аудитор,
Авлигатай тэмцэх газрын дарга,
Төрийн албаны зөвлөлийн дарга,
Үндэсний статистикын хорооны дарга,
Сонгуулийн ерөнхий хорооны дарга,
Цагаатгалын улсын комиссын дарга,
Шүүхийн сахилгын хорооны дарга нарын зардлууд нэмэгдэнэ.

Эндээс хамгийн их орлого төвлөрүүлэх үүрэг хүлээсэн нь Сангийн сайд буюу түүний харъяа байгууллагууд болж байна. Өөрөөр хэлбэл, гааль, татвар зэрэг төсвийг бүрдүүлэх гол ажлыг гүйцэтгэдэг байгууллагууд багтаж байгаа юм. Тэгвэл тэдний зардалтай ойролцоо хэмжээний зардлын хэмжээг Боловсролын салбар болон хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын салбарт тогтоож өгчээ. Тэдний араас Эрүүл мэндийн сайд, ХЗДХ-ийн сайд, ЗТХ-ийн сайд, Батлан хамгаалахын сайд, ХХААХҮ-ийн сайд, БХБ-ын сайд, Соёлын сайд, Эрчим хүчний сайд, БОАЖ-ын сайд, Гадаад харилцааны сайд, Олимпизмын сайд, ЦХХХ-ны сайд, Түгжрэлийн сайд, Боомтын сайд нар жагсаж байна. Энэ бол зөвхөн сайд нарын зарцуулах зардлын эрэмбэ юм.

Улсын төсвийг бүрдүүлэгч гол салбар болох уул уурхайн салбарт түгжрэлийн болон боомтын сайд нараас яльгүй их, яамдаасаа хамгийн бага зардал хуваарилагджээ. Гэх мэтчилэн та бүхэн дээрх хүснэгтээс орлого, зарлагын харьцааг сонирхож, салбарын эрэмбийг гаргаж үзэх биз ээ.

Монгол Улсын 2024 оны төсвийн тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2024 оны төсвийн тухай, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2024 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын дэд хэсгийн хуралдаан өчигдөр /2023.10.17/-өөс эхлэн хуралдаж, энэ долоо хоногийн УИХ-ын чуулганы хуралдаанаар хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцэнэ.

Дараагийн дугаарт бид орон нутгийн төсвийн мэдээллийг товч, тоймлон хүргэх болно.

BOLOD.MN