болон GenZ үеийнхэн нийгмийн суурь судлагдахуун болсоор багагүй хугацаа өнгөрөөд байна. Учир нь “Одоогийн хүүхдүүд ч өөр болжээ” гэх яриатай зэрэгцээд үе хоорондын ялгаатай байдал, үзэл бодлын зөрүүг хэлэлцэх, харьцуулан судлах сонирхол хаа сайгүй үүссэн юм.

“Шинэ мянганыхан”:

1981-1996 онд төрөгсөд

GenZ үе:

1997-2010 онд төрөгсөд

Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд “шинэ үе”-ийнхний хэрэгцээ шаардлага, сэтгэлзүйн онцлог, харизмд суурилсан судалгаанууд түлхүү хийгдэж байна. Эдгээр нь дан ганц үе хоорондын ялгааг зааглаад зогсохгүй, өөр хоорондоо ойлголцох чухал гаргалгаа болж буй гэдгээрээ онцлог юм. Цаашлаад энэ нь хүн хоорондын харилцаанаас хальж, ажиллах хүч, аль нэг компанийн хүний нөөцийн бодлого эсхүл бизнесийн харилцаанд чухал нөлөө үзүүлэх болжээ. Тухайлбал, дэлхийн нийт ажиллах хүчний 38 орчим хувийг GenZ болон “Шинэ мянганыхан” бүрдүүлж байгаа бөгөөд 2030 он гэхэд уг үзүүлэлт 20 орчим хувиар өсөх төлөвтэй байгаа аж. Энэ ч утгаараа ихэнх компанийн хүний нөөцийн бодлогод өөрчлөлт орж, хаа хаанаа үе хоорондын ялгаа, сэтгэлгээний онцлогийг хүлээн зөвшөөрч, илүү уян хатан байх ёстойг ухамсарладаг болоод байна.

Шинэ үеийн эцэг, эхчүүд

Ялгаатай хүмүүжил

Орчин үеийн залуучууд хэмээн тодотгож буй “Шинэ мянганыхан” болон GenZ-үүдийн онцлог шинж дан ганц ажлын талбар, ажиллах хүчний нөөц бололцоо, техник технологийн хэрэглээгээр хязгаарлагдаад зогсохгүй гэр бүлийн орчинд ч илэрхий харагддаг. Ялангуяа энэ үеийн залуус гэр бүл төлөвлөлт, хүүхдийн хүмүүжлийн тухай асуудалд илүү ул суурьтай хандах болсон. Тэдний үзэж буйгаар эцэг, эх болж, хэн нэгний өмнө хариуцлага хүлээх нь эртнээс бодож, төлөвлөх ёстой чухал шийдвэрүүдийн нэг юм.

Өнгөрсөн хугацаанд анхдагч хэрэгцээ шаардлагыг хангах нь л аав ээжүүдийн үүрэг төдий, харин алсдаа хэрхэх нь тухайн хүүхдийн өөрийн хувь төөрөг мэдэх зүйл мэт зөнд нь орхидог байв. Харин өнөө цагт “хүнээр хүн хийх”-ийн мөн чанарыг илүүтэй ухамсарлаж, эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ хөгжил, төлөвшилд түлхүү анхаарч байна.

Нийслэлийн 73-р сургуулийн бага ангийн багш Б.Сугарцэцэг

"Би боловсролын байгууллагад дөрөв дэх жилдээ ажиллаж байна. Өдөр тутамдаа нас, насны эцэг, эхчүүдтэй харилцдаг ч ихэвчлэн 28-47 насныхан байдаг. Ихэнх эцэг, эхчүүд хүүхдэдээ тодорхой цаг гаргаж, анхаарал хандуулахыг чухалчилдаг. Гэхдээ шинэ үеийн эцэг, эхчүүд хүүхдийнхээ дотоод мөн чанар руу илүүтэй өнгийж, хувь хүний сонирхлыг нь дэмжих, хөгжүүлэх тухайд идэвх санаачилгатай байдаг. Хүүхдэдээ чанартай цаг зарцуулж, дэмжихийг хичээж буй нь наад захын зүйлс дээр илэрхий харагддаг. Ахимаг насны эцэг, эхчүүд хүүхдийнхээ гэрийн даалгаврыг ах эгч нарт даатгаж орхидог. Харин залуу аав, ээжүүд хүүхэдтэйгээ хамтран гэрийн даалгаврыг нь чанартай хийж гүйцэтгэдэг."

БШУ-ы сайд Л.Энх-Амгалан

"Хичээлийн хоцрогдлыг нөхөхөд аль насны эцэг, эхчүүд хүүхдүүдтэйгээ илүү ажилладаг вэ гэдэг судалгаа хийгдсэн. 40-өөс доош насны буюу 1980-аад оны эцэг, эхчүүдэд хүүхдүүдтэйгээ ажиллах маш гоё соёлтой болж байгаа юм билээ. Тэдэнд хүүхэдтэйгээ харьцах, ажиллах ёстой гэдэг сэтгэлгээ суусан байна. Харин 40-өөс дээш насныхан их хүнд байна, хамгийн эвдэрсэн үе. Үеийн ялгаа гарч байна."

Сэтгэц ба эрүүл мэндийг чухалчлах нь

Нөгөө талаас сэтгэл зүйн эрүүл мэндээ чухалчилдаг хувь хүн болгон төлөвшүүлэх нь өнөөгийн эцэг, эхчүүдийн хамгийн гол зорилт болоод буй. Сэтгэцийн эрүүл мэндээ чухалчлахын ач холбогдол болоод орхигдуулахын хоруу чанарыг тэд өөрсдийн туршлага дээр үндэслэж, дараагийн үедээ таниулахыг зорьж байгаа юм.

Асар их мэдээллийн эрин зуунд амьдарч буй өнөөгийн эцэг, эхчүүд хүүхэд хүмүүжлийн талаарх чухал ойлголтыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр хаанаас л бол хаанаас олж авах боломжтой болсон. Тэр ч утгаараа хүүхдийн сэтгэл зүйн онцлог, бие махбодын өсөлт хөгжил, хооллолтод өмнөх үеийнхнийг бодоход илүү их ач холбогдол өгч, анхаарах болжээ. Түүнчлэн хүүхдийнхээ анхдагч хэрэгцээг хангахаас гадна тэднийг бие даасан “хувь хүн” гэдэг үүднээс хандаж, хүсэл сонирхлыг нь хүндлэх, биеийн болон сэтгэл зүйн хувьд эрүүл өсөн торниход шаардлагатай бүхий л бололцоогоор хангахыг тэд зорьж байна. Мөн хоорондын харилцаагаа асран хамгаалагч ба хүүхэд гэж хайрцаглахаас илүүтэй яг л үеийн найз шиг нь байхыг илүүд үзэж буй нь бусад үеийнхнээс ялгаатай.

“Шинэ мянганыхан”-ы төлөөлөл, 34 настай Д.Мядагбадам

"Миний тухайд өсвөр насандаа аль эсвэл амьдралынхаа тодорхой үеүдэд эцэг, эх маань надтай яг л найз шиг дотно байж, илүү ойлгодог байгаасай гэж хүсдэг байсан. Гэхдээ аав, ээжийн үеийнхэн угийн харилцааны хувьд цензуртай байдаг байв. Үе хоорондын ялгаа энэ дээр хүртэл илэрхий харагддаг байж дээ гэж боддог. Өөрийн туршлага дээр үндэслээд гэх үү ер нь хоёр хүүхэдтэйгээ аль болох найз шиг харилцахыг хичээдэг. Илүү нээлттэй, илүү үнэн сэтгэлээсээ хүүхдээ ойлгохыг чухалчилдаг."

Хүүхдээ бусадтай харьцуулалгүйгээр хувь хүнийх нь онцлогийг ойлгодог, заавал тийм байх ёстой гэдэг шаардлагыг хэзээ ч тулгадаггүй ардчилсан зарчмыг түлхүү баримталдаг нь өнөөгийн эцэг, эхчүүдийн бас нэгэн чухал онцлууштай зүйл. Хүүхдийг борогшуу байдлаар эсхүл хатуухан гараар хүмүүжүүлдэг үе нэгэнтээ өнгөрчээ. Энэ нь уламжлалт хүүхэд хүмүүжлийн аргыг үгүйсгэсэндээ биш угийн цаг үе хувьсан өөрчлөгдөж байгааг л тодотгож буй асуудал юм. Аливаа зүйлийг хайрцаглалгүйгээр хүүхдийнхээ суралцахуйн арга барил, хувь хүний онцлогт тохируулж, өөр өөрийн гэсэн ялгаатай зарчмаар хүмүүжүүлж буй “Шинэ мянганыхан” болон GenZүүдийн ялгаа аж.

Сэтгэл зүйч Н.Ариун-Эрдэнэ

"Эцэг, эхчүүд өөрсдөө ямар хүмүүжлээр хүмүүжсэн тэр хүмүүжлээрээ хүүхдээ хүмүүжүүлэх гэдэг. Уламжлалт хүмүүжил буюу ээж, аавдаа загнуулж, заримдаа алганы амт үзэж болоод л ирсэн гэх нь бий. Энэ бол тухайн нийгэмдээ тохирч байсан хүмүүжлийн арга барил юм. Харин одоогийн хүүхдүүдэд энэ арга нь хоцрогдсон. Хүүхэд аавдаа зодуулбал, аав надад хайргүй юм байна гээд ойлгочихдог. Иймээс загнаж, зандардаг хүмүүжлийн арга барил хоцрогдсон. Өнөө цагт эцэг, эхчүүд хүүхэдтэйгээ илүү нээлттэй, ойлголцох болсон. Энэ нь хүүхэд хүмүүжилд эерэгээр нөлөөлж буй."

Нийгэм цаг үе хурдацтайгаар хувьсан өөрчлөгдөж байна. Эл хувьсал цаашид ч үргэлжилсээр байх болно. Дараа дараагийн үе хоорондын ялгаа нийгмийн ямар судлагдахуун дээр илрэхийг таашгүй ч хамгийн тодорхой зүйл нь “Шинэ мянганыхан”-аас эхлээд эцэг, эхчүүдийн үүрэг оролцоонд илтэд өөрчлөлт гарч байна.

Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл