Дэд сайд бол улс төрийн албан тушаал. Нэг үе дэд сайд байх ёстой, ёсгүй гэж асар их маргалддаг байв. Гэхдээ энэ албан тушаал бол эрх баригч намын намдаа хандив өргөсөн, хүчин зүтгэсэн хүмүүст албан тушаалын бялуу хүртээх гэсэн л арга. Анх Н.Энхбаяр Ерөнхий сайд байх үедээ намдаа хандив, дэмжлэг үзүүлсэн нөхдөд зориулж дэд сайд гэх албан тушаалыг бий болгосон гэлцдэг. Тухайн үед ямар үүрэгтэй, юу хийх нь тодорхойгүй ч сайдын дайтай эрх ямба эдлэх эрхтэй уг албан тушаалыг хэрэгтэй, хэрэггүй талаар хэвлэлийнхэн хөндөж байсан ч өнөөдөр нэгэнт байх ёстой мэт дархлагджээ. Тэгвэл дэд сайд нар 126 гишүүний нэг болох хүсэлтэй байгаа бөгөөд намдаа нэр дэвших хүсэлтээ хүргүүлсэн байна.

МАН-д гишүүн болохоор тойрогт ч, жагсаалтад ч олон хүн хүсэлтээ хүргүүлж байгаа аж. Тухайлбал, төвийн бүс 10 мандаттай ч 20 хүн нэр дэвших хүсэлтээ өгсөн бол найман мандаттай хойд бүст 16 хүн нэр дэвших хүсэлтээ өгчээ. Дөрвөн жил дэд сайдын алба хашсан эрхмүүд хаана дэвшихээр горилж байгааг хүргэе.

-Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Б.Солонгоо зүүн бүст,

-Зам тээврийн яамны дэд сайд Л.Халтар Баянзүрх дүүрэгт,

-Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайд Б.Уянга говийн бүст,

-Байгаль орчин аялал жуулчлалын дэд сайд М.Ганбаатар Сүхбаатар дүүрэгт,

-Барилга хот байгуулалтын дэд сайд Э.Золбоо хойд бүст,

-Батлан хамгаалахын дэд сайд Б.Баярмагнай хойд бүст,

-Эрүүл мэндийн дэд сайд С.Энхболд баруун бүст,

-Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын дэд сайд С.Зулпхар Баян-Өлгий аймагт,

-Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд М.Ганхүлэг зүүн бүст,

-Эдийн засаг, хөгжлийн дэд сайд Г.Түвдэндорж- Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэгт,

-Цахим хөгжил, харилцаа холбооны дэд сайд Ж.Эрхэмбаатар Хан-Уул дүүрэгт

-Сангийн дэд сайд С.Мөнгөнчимэг- жагсаалт

-Эрчим хүчний дэд сайд М.Баярмагнай хангайн бүст нэр дэвшихээр хүслэтээ өгчээ.

Ерөнхий сайд дэд сайд болгосон Харвардын найзаа нэр дэвшүүлнэ

Хууль зүй дотоод хэргийн яамны дэд сайд Б.Солонгоо Ерөнхий сайдын багийн хүн. Тэд 2015 онд Харвардын их сургуулийг хамт төгссөн. Энэ ч утгаараа өрсөлдөгч олонтой МАН-аас мандат авах нь тодорхой биз.

2020 онд Л.Оюун-Эрдэнэ ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа Б.Солонгоог ЗГХЭГ-ын дэд даргаар томилж, дэргэдээ авсан. Тэрээр 2021 оны аравдугаар сард Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайдаар томилогдож өнөөдрийг хүртэл ажиллаж байгаа. Тэрээр Унгар улсын Өөтвөш Лорандын шинжлэх ухааны их сургуулийн хууль зүй, улс төрийн шинжлэх ухааны сургууль төгссөн байна. Мөн 2010 онд Их Британийн Дандийгийн их сургууль, 2015 онд АНУ-ын Харвардын хуулийн сургуулийг төгссөн. Эрх зүйч мэргэжилтэй бөгөөд англи, унгар хэлтэй ажээ. Б.Солонгоо нь 2011-2017 онд "Хоган Ловеллс" олон улсын хуулийн фирмд хуульч, олон улсын ахлах хуульч, 2017 оноос "Авинекс партнерс" өмгөөллийн компанид гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байжээ.

Ерөнхийлөгчийн найз, дэд сайд Л.Халтар Баянзүрх дүүрэгт нэр дэвшинэ

Зам тээврийн дэд сайд Л.Халтар мөн л 126 гишүүний нэг болохоор нэр дэвших хүсэлтээ өгсөн байна. Тэрээр төмөр замын мэргэжлийн хүн бөгөөд насаараа энэ салбарт ажилласан. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй багын найз гэгддэг тэрээр 2017 онд У.Хүрэлсүхийг Ерөнхий сайд болоход Зам тээвэр, хөгжлийн дэд сайдаар томилогдож байсан. Харин 2020 оны сонгуулийн дараа сайд болгон дэвшүүлсэн юм. Ингээд 2022 онд дахин дэд сайдаар томилсон байдаг. 2017 оноос хойш Зам тээврийн сайд, дэд сайд хийсэн тэрээр 204 км Дарханы замыг зургаан жил бариад ч бүрэн барьж дуусгалгүй сонгуультай золголоо. Хар толгойгоороо дарханы замыг хариуцаарай гэж Ерөнхий сайд нь хэлж байсан түүх бий. Тэгвэл тэрээр энэ удаагийн сонгуульд Ерөнхийлөгчийн квотоор Баянзүрх дүүрэгт нэр дэвших бололтой.

Балаг ихтэй сайжруулсан түлшний автор М.Ганбаатар дэвшинэ

Тавантолгой түлш компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан М.Ганбаатар Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүргийн бүст нэр дэвших хүсэлтэй байгаа гэнэ. Тэрээр Тавантолгой түлш компанийг байгуулахад 2018 онд гүйцэтгэх захирлаар нь томилогдож 2022 он хүртэл ажилласан. Сайжруулсан шахмал түлшний автор. Олон хүний амийг авч одсон түлш өнөөг хүртэл стандартын шаардлага хангасан, эсэх нь ч тодорхойгүй байгаа. Мөн байгуулсан үйлдвэр нь 997.2 тэрбум төгрөгийн өртэй, 583.9 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай бөгөөд тус компанийг М.Ганбаатар дөрвөн жил удирдсан. Тавантолгой түлшнээс М.Ганбаатар явсан ч М.Ганбаатарын нэрээс сайжруулсан шахмал түлш гэсэн тодотгол арилахгүй.

40 гарсан ч аавынхаа нөлөө, дэмжлэгээс салаагүй дэд сайд Э.Золбоо нэр дэвшинэ

Барилга хот байгуулалтын дэд сайд Э.Золбоо хойд бүст нэр дэвшихээр хүсэлтээ өгсөн. Тэрээр УИХ-ын гишүүн асан, ОХУ-д суух Элчин сайд Ө.Энхтүвшиний хүү. 2020 оны сонгуулийн дараа Барилга хот байгуулалтын сайдаар томилогдон өнөөдрийг хүртэл ажиллаж байгаа. Э.Золбоо улстөрч аавын нэр хүнд, нөлөөгөөр өнөөдрийг хүрсэн гэж хэлэхэд болно. Боловсролын зээлийн сангаар АНУ-д сурч, ковидын үеэр жирийн иргэд эх орондоо ирж чадахгүй байхад тусгай үүргийн онгоцоор Э.Золбоо ирж, мөн л улстөрч аавын нөлөөг үзүүлж байв.

Тэрээр 2006 онд АНУ-ын Индианагийн их сургуульд улс төр судлаачаар суралцаж төгссөн бөгөөд Боловсролын зээлийн сангаар суралцсан ч зээлээ төлөөгүй байсан мэдээлэл нь олон нийтэд ил болсон. 40 гарсан ч аавынхаа нөлөө, дэмжлэгээс салаагүй дэд сайд парламентын гишүүн болох мөрөөдөлтэй.

Ө.Энхтүвшин 2008 онд орон нутгийн сонгуулиар хүү Э.Золбоогоо Хан-уул дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгч болгож, анх төрд оруулсан. Түүнээс хойш Э.Золбоо 2014 онд МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын зөвлөх, 2016 онд МАН-ын дэргэдэх НАМЗХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, 2018 онд МАН-ын дарга, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн зөвлөх гэхчилэн намын гал тогоогоор эргэлдсэн. Улмаар 2020 оны долдугаар сард аав Ө.Энхтүвшингээ Шадар сайдаас буухтай зэрэгцэн Барилга, хот байгуулалтын дэд сайдаар томилогдсон билээ. Байнга дэмждэг, түлхдэг аавтай хэн ч ийм амжилтад хүрэх биз ээ.

У.Хүрэлсүхийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан Б.Баярмагнай хойд бүст нэр дэвших хүсэлтэй

Батлан хамгаалахын дэд сайд Б.Баярмагнай хойд бүст нэр дэвшихээр тойргоо услаад удаж байгаа. Б.Баярмагнай У.Хүрэлсүхийн зөвлөхөөр ажиллаж байгаад 2020 оны долдугаар сард Батлан хамгаалахын дэд сайдаар томилогдсон билээ. Тэрээр МАН-ын бага хурлын гишүүн бөгөөд Булган аймгийн квотоор Бага хурлын гишүүн болсон. Аав нь Булган аймгийн Дашинчинлэн суманд төрсөн гэдгээс өөр Булган аймагтай хамаатах зүйл түүнд үгүй. Гэхдээ Булган аймгийн квоттой МАН-ын Бага хурлын гишүүн учраас энэ бүст нэр дэвшихээр горилж байгаа.

Гишүүний туслахаас дэд сайд болсон С.Мөнгөнчимэг жагсаалтад орно

Сангийн дэд сайд Мөнгөнчимэг ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга асан Ж.Энхбаярыг УИХ-ын гишүүн байхад туслахаар нь ажиллаж байжээ. Учир нь С.Мөнгөнчимэг Говь-Алтай аймгийн Халиун суманд төрж, өссөн бөгөөд 2008-2015 онд УИХ-ын гишүүн асан, Батлан хамгаалахын сайд асан Ж.Энхбаярын туслахаар ажилласан байдаг. Эндээс л түүний улс төрийн гараа эхэлж, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын дэд сайд, Сангийн дэд сайд болтлоо дэвшин ажилласан.

Энэ удаагийн сонгуульд тэрээр жагсаалтад орохоор болсон сурагтай. Нам, эвслүүд жагсаалтад эрэгтэй, эмэгтэйг ээлжлэн оруулна. Гэхдээ МАН эхний 10-т малчин, эмч, багш, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн төлөөллийг оруулна гэсэн мэдээлэл байгаа. Тиймээс тэрээр жагсаалтад хэдэд бичигдэхээс шалтгаалж УИХ-ын 126 гишүүнийн нэг болж чадах эсэх нь хамаарна.

Эрүүл мэндийн яамыг “баздаг” дэд сайд Л.Энхболд нэр дэвшинэ

Эрүүл мэндийн дэд сайд С.Энхболд баруун бүст нэр дэвшихээр горилж, өөрөө үзлэг хийгээд явж байгаа. Аав нь халх, ээж нь казах үндэстэн учраас баруун бүст хүч үзэхээр болжээ. Тэрээр анх 2021 онд Эрүүл мэндийн сайдаар томилогдож төрд орж ирсэн. Уг нь 2019 оноос Улсын хоёрдугаар төв эмнэлгийн ерөнхий захирлаар ажиллаж байсан билээ. Ингээд 2023 онд Эрүүл мэндийн дэд сайдаар томилогдон өнөөдрийг хүртэл ажиллаж байгаа. 2021 онд эрүүл мэндийн сайдаар томилогдсон цагаас эхлэн Эрүүл мэндийн яамыг “баздаг” болсон хэмээн яамныхан нь ярьдаг. Бүхий л төсөл хөтөлбөр, гэрээ дэд сайдын гараар заавал дамждаг болсон гэнэлээ.

Өмнө нь бие дааж нэр дэвшсэн Ж.Эрхэмбаатар энэ удаад МАН-аас нэр дэвшинэ

Цахим хөгжил, харилцаа холбооны дэд сайд Хан-Уул дүүрэгт нэр дэвшихээр хүсэлтээ өгсөн. Тэрээр 2020 оны сонгуульд бие даан нэр дэвшсэн ч сонгогдож чадаагүй. Тиймээс том намын хаяа бараадах нь улстөрд орох гүүр гэдгийг олж харсан бололтой. 2022 онд Хөгжлийн банкны Үйл ажиллагаа эрхэлсэн дэд захирлаар томилогдож төрд орж ирсэн. Улмаар энэ оны нэгдүгээр сард Цахим хөгжил, харилцаа холбооны дэд сайд болж дэвшсэн. Ж.Эрхэмбаатар дэд сайд болохоосоо өмнө Д.Амарбаясгалангийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан билээ.

Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын дэд сайд С.Зулпхар нэр дэвшинэ

Энэ удаагийн сонгуулиар тойрог томссон ч Баян-Өлгий аймаг хуучин хэвээрээ буюу 3 мандаттай. Тэгвэл гурван мандатын нэгийг ХНХ-ын дэд сайд С.Зулпхар авах бололтой. Түүнийг Ерөнхий сайд дэмжиж байгаа гэнэ. Гэхдээ тэрээр улстөрчид байх харизмгүй, нам жим хүн. Өмнө нь ЗГХЭГ-ын харьяа Удирдлагын академийн захирлаар ажиллаж байгаад Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын дэд сайд болж дэвшсэн. Түүнийг УИХ-ын гишүүн асан А.Тлейханы нагац эгчийн хүү гэдэг.

Ч.Хүрэлбаатарын зүтгүүлж буй дэд сайд Г.Түвдэндорж

Эдийн засаг, хөгжлийн дэд сайд Г.Түвдэндорж Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэгт нэр дэвшихээр хүсэлтээ өгчээ. Түүнийг Ч.Хүрэлбаатарын хүн гэлцдэг. Тиймдээ ч Ч.Хүрэлбаатар сайд боломогцоо дэд сайдаар томилсон байдаг.

Өмнө нь Байгаль орчин, аялал жуулчлалын дэд сайд, Сангийн яамны Хөрөнгө оруулалтын газрын даргаар ажиллаж байсан юм.

Гэхдээ тэрээр төрд орж ирээд удаагүй. “Чингис хаан гоулд” ХХК, “Индастриал газ депо” ХХК, “Өндөр Баянцогт” ХХК тэргүүтэй хувийн компаниудаа удирдаж байгаад 2017 онд шууд Сангийн яамны Нягтлан бодох бүртгэлийн газрын дарга болж төрд орж ирсэн. Хувийн компанийн захирлаар Сангийн яаманд газрын дарга болж, удалгүй дэд сайд болж дэвшсэн.

Ерөнхий сайдын туслахаар ажиллаж байсан дэд сайд М.Ганхүлэг нэр дэвших хүсэлтээ өгчээ

Улстөрд карьертай хүн дагах ийм ашигтай гэдэг шиг Л.Оюун-Эрдэнийг 10 гаруй жил дагаж яваа М.Ганхүлэг дэд сайд болтлоо дэвшлээ. Тэгвэл тэрээр зүүн бүст нэр дэвшихээр хүсэлтээ өгсөн гэнэ. 2019 онд Л.Оюун-Эрдэнийг ЗГХЭГ-ын дарга болмогц М.Ганхүлэг зөвлөхөөр нь томилогдож, Ерөнхий сайд болсных нь дараа ч улирч ажилласан. Ингээд 2022 оны аравдугаар сард дэд сайдаар томилогдсон юм. Мөн тэрээр Хэнтий аймгийн Нутгийн зөвлөлийн гүйцэтгэх захирал. Мөн Л.Оюун-Эрдэнийн төрсөн дүү Б.Баярнэмэхтэй “Ашид пресс” ХХК-ийг хамтран эзэмшдэг аж.

1990-ээд оны төлөөлөл тэрээр тэрбум гаруй төгрөгийн зардал гаргах томсгосон тойрогт хүч үзэхээр хүсэлтээ өгсөн гэхээр энэ хэмжээний бэл бэнчинтэй бололтой.

Б.Уянга дэд сайдаар томилогдоод хэдхэн сар болж байгаа ч нэр дэвшинэ

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайд Б.Уянга баруун бүст нэр дэвших хүсэлтээ өгчээ. Тэрээр энэ оны нэгдүгээр сард дэд сайдаар томилогдсон билээ. Тэрээр сайдынхаа зөвлөхөөр ажиллаж байгаад дэд сайдаар томилогдсон байна. Түүний хувьд боловсролтой ч улстөрд шинэ хүн.

Тэрээр ШУТИС-ийн Геологи, газрын тосны сургуулийг “Геологийн зураглал” мэргэжлээр төгссөн. 2010-2016 оны хооронд АНУ-ын Харвардын их сургуулийн Дэлхий Гараг судлалын тэнхимд Геологийн чиглэлээр байгалийн ухааны Докторын зэрэг хамгаалсан. 2019 оныг хүртэл Японы Токиогийн их сургуульд геологи, уул уурхайн чиглэлээр судалгааны ажил хийж байгаад эх орондоо ирж суурьшсан салбарын мэргэжилтэн юм. Доктор Б.Уянга нь АНУ болон Японд суралцаж, геологи, уул уурхайн чиглэлээр судалгаа хийж байх хугацаандаа АНУ-ын Геологийн Алба, Японы Геологийн Албадад ажиллаж, мэргэжлийн судалгаа хийж байсан туршлагатай. Тэрээр геологийн суурь судалгааны ажлаа олон улсын, чансаа өндөртэй сэтгүүлүүдэд тогтмол хэвлүүлдэг эрдэмтэн. Доктор Б.Уянга 2020 оноос хойш Үндэсний Геологийн албанд Дэд Дарга, Ерөнхий геологичоор, мөн Уул уурхай, хүнд үйлдэрийн яаманд Геологийн бодлогын газрын дарга, Сайдын зөвлөхөөр тус тус ажиллаж байсан.

Хөгжлийн банкны хэргээр яллагдагчаар татагдаж байсан дэд сайд М.Баярмагнай нэр дэвших хүсэлтээ өгчээ

М.Баярмагнай Баянхонгор аймагт төрж өссөн. УИХ-ын дарга Г.Занданшатарыг 2012-2014 онд МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга байх үед М.Баярмагнай Баянхонгор аймгийн МАН-ын хорооны даргаар ажиллаж байлаа. Тиймдээ ч Их хурлын дарга түүнийг нэр дэвшүүлэхээр зүтгэж байгаа гэх.

Тэрээр Хөгжлийн банкны Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байсан бөгөөд Хөгжлийн банкны хэргээр яллагдагчаар татагдаж байсан юм. Тодруулбал, Хөгжлийн банкнаас зээл авсан "Бэрэн групп", "Мондулаан" ХХК-ийн чанаргүй зээлийн асуудалд холбогдуулан яллагдагчаар татсан билээ.

Өмнө нь тэрээр ЗГХЭГ-ын дэд даргаар ажиллаж байсан юм.

https://itoim.mn/a/2024/04/10/world/nzc