ЮНЕСКО болон L'Oréal сан хамтран 2024 оны L'Oréal-UNESCO-гийн Шинжлэх ухааны салбарын эмэгтэйчүүдийн төлөөх олон улсын шагналын таван шагналтны нэрийг зарлалаа.

Шагналыг тавдугаар сарын 28-нд Парис дахь ЮНЕСКО-гийн төв байранд гардуулна. Үүгээр амьдрал, байгаль орчны шинжлэх ухаанд анхдагч судалгаа хийсэн, ялангуяа энэ жил хорт хавдраас эхлээд хумхаа, полиомиелит зэрэг халдварт өвчин, таргалалт, чихрийн шижин, эпилепси зэрэг архаг өвчин гэх мэт дэлхийн нийгмийн эрүүл мэндийн сорилтыг даван туулахад оруулсан тэдний томоохон хувь нэмрийг үнэлж буй юм.

Жил бүр L'Oréal-UNESCO-гийн Шинжлэх ухааны салбарын эмэгтэйчүүдийн олон улсын шагнал гардуулах ёслол нь:

Африк, Арабын орнууд;
Ази, Номхон далайн бүс нутаг;
Европ;
Латин Америк ба Карибын тэнгис;
Хойд Америк гэсэн таван бүсчлэл тус бүрээс онцгой эмэгтэйг шалгаруулдаг юм.

Энэхүү 26 дахь удаагийн шагналын эздийг Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн, L'Oréal- ЮНЕСКО-гийн Шинжлэх ухааны салбарын эмэгтэйчүүдийн олон улсын шагналтан, Inserm судалгааны хүрээлэнгийн Судалгааны захирал, профессор Брижит Л.Кифферээр ахлуулсан бие даасан олон улсын тангарагтны шүүгчид дэлхий даяарх 350 нэр дэвшигчийн дундаас шалгаруулжээ.
2050 он гэхэд хорт хавдрын өвчлөл 77 хувиар нэмэгдэж, таргалалт дэлхийн 8 хүн тутмын 1-д нөлөөлж байгаа, мөн хумхаа өвчний халдварын 249 сая гаруй тохиолдол бүртгэгдээд байгаа энэ үед нийгмийн эрүүл мэндийн томоохон сорилтуудыг даван туулахын тулд шинжлэх ухаанд эмэгтэйчүүд урьд өмнөхөөсөө илүү их хэрэгтэй байгааг эдгээр шагналтнууд ажлынхаа амжилтаар харуулж байна.

АФРИК БОЛОН АРАБЫН УЛС ОРНУУД: Профессор Роуз Леке - Дархлаа судлал

/Анагаах ухаан, биоанагаахын шинжлэх ухааны факультетын Халдварт өвчин, дархлаа судлалын тэнхимийн эрхлэгч, Камеруны Яунде 1 их сургуулийн Биотехнологийн төвийн захирал асан/

Тэрээр жирэмслэлтээс үүдэлтэй хумхаа өвчний үр дүнг сайжруулах, Африкт полиомиелит өвчнийг устгах, дархлаажуулалтыг сайжруулахад чиглэсэн манлайлал, гайхалтай судалгаа, анхдагч хүчин чармайлт, мөн залуу эрдэмтдийн карьерыг сайжруулахад оруулсан хүчин чармайлтынхаа төлөө шагнуулжээ. Доктор Лекийн үндэсний, бүс нутаг, дэлхийн хэмжээнд үзүүлэх нөлөө нь түүний төрөлх Камерун болон Африк даяар нийгмийн эрүүл мэндэд гүн нөлөө үзүүлсэн. Түүний ололт амжилт нь түүнийг үлгэр дуурайлал, тэргүүлэгч сурган хүмүүжүүлэгч, залуу эмэгтэй эрдэмтдийн төлөөлөл болохыг харуулж байна.

АЗИ НОМХОН ДАЛАЙН БҮС НУТАГ: Профессор Янь Нин - Бүтцийн биологи

/Цинхуа их сургуулийн Амьдралын шинжлэх ухааны сургуулийн профессор; Шэньжэний Анагаах Ухааны Академийг үүсгэн байгуулагч, Эрдэм шинжилгээ, орчуулгын академи; БНХАУ-ын Шэньжэнь Бэй лабораторийн захирал/

Тэрээр эсийн мембранаар дамжих ион ба сахарын хөдөлгөөнийг зохицуулдаг олон мембраны уургийн атомын бүтцийг илрүүлж, мембран хоорондын хөдөлгөөнийг зохицуулдаг зарчмуудыг нээснийхээ төлөө шагнуулжээ. Түүний онцгой судалгаа нь эпилепси, хэм алдагдал зэрэг олон эмгэгийн талаар мэдээлж, өвдөлтийн хам шинжийн эмчилгээг удирдан чиглүүлсэн байна. Доктор Янь нь салбартаа тэргүүлэгчийн хувьд дэлхийн хэмжээнд эмэгтэй эрдэмтдэд урам зориг өгч, судалгаа шинжилгээ, шинжлэх ухааны боловсролд жендэрийн тэгш байдлыг хангахын төлөө тууштай тэмцдэг нэгэн аж.

ЕВРОП: Профессор Женевьев Алмоузни - Молекул биологи

/Францын Кюри хүрээлэнгийн Шинжлэх ухааны судалгааны үндэсний төвийн (CNRS) судалгааны захирал/

Тэрээр ДНХ нь хэрхэн эсийн цөм доторх уургаар бүрэлддэг болохыг ойлгоход хувь нэмрээ оруулснаар энэхүү шагналыг хүртжээ. Түүний эпигенетикийн чиглэлээр хийсэн анхдагч ажил нь бидний хэвийн хөгжлийн явцад эсийн өвөрмөц байдал хэрхэн тодорхойлогддог, хорт хавдрын улмаас яаж тасалддаг тухай ойлголтыг ахисан түвшинд гаргажээ. Судалгааг ахиулах, хойч үеийн эрдэмтдийг сургах, эмэгтэйчүүдийг шинжлэх ухаанд сурталчлах зэрэгт үзүүлсэн түүний ер бусын амжилт нь урам зориг өгдөг байна.

ЛАТИН АМЕРИК БОЛОН КАРИБЫН ТЭНГИС: Профессор Алисия Ковалтовски - Биохими

/Бразилийн Сан Паулогийн их сургуулийн биохимийн профессор/

Түүний "эсийн энергийн гол эх үүсвэр, тэдгээрийн цэнэгийн үүрэг гүйцэтгэдэг" митохондригийн биологид оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлэн шагнажээ. Түүний ажлын онцлог нь архаг өвчин, тэр дундаа таргалалт, чихрийн шижин, хөгшрөлтийн үед энергийн солилцооны үр нөлөөг ойлгоход чухал ач холбогдолтой юм. Судлаач, зөвлөгчийн хувьд түүний оруулсан онцгой хувь нэмэр, мөн Латин Америкт шинжлэх ухааныг сурталчлах, олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх үйлс нь залуу эрдэмтдэд урам зориг өгдөг байна.

ХОЙД АМЕРИК: Профессор Нада Жабадо - Хүний генетик

/Канадын МакГилл Их Сургуулийн Хүүхдийн Хавдар судлалын 1-р түвшний судалгааны дарга, Канадын Хүүхдийн өвчин, хүний генетикийн тэнхимийн профессор/

Тэрээр хүүхдийн тархины хавдрын түрэмгий төрлийг үүсгэдэг удамшлын согогийн талаарх бидний ойлголтыг өөрчилснөөр шагнал хүртжээ. Түүний онкогистон гэж нэрлэгддэг хүний өвчний анхны гистоны мутацийг нээсэн нь хорт хавдрын судалгааны салбарт үндсэн өөрчлөлтийг авчирсан байна. Тэрээр шинэлэг судалгаа, дэлхийн хамтын ажиллагааны сүлжээг бий болгох үр дүнтэй манлайллаар дамжуулан хүүхдийн хорт хавдрыг эмчлэх эмнэлгийн хандлагыг өөрчилж, залуу өвчтөнүүдэд зориулсан оношлогоо, эмнэлзүйн эмчилгээг ахисан түвшинд гаргаж чаджээ.

26 жилийн хугацаанд Нобелийн шагнал хүртсэн эмэгтэйчүүд 150 гаруй хувиар нэмэгджээ

ЮНЕСКО-гийн мэдээгээр өнөөдөр дэлхийн хэмжээнд гурван судлаач тутмын нэг нь л эмэгтэйчүүд (33%) байна. Цаашилбал, шилэн тааз нь бодит байдал хэвээр - Европт шинжлэх ухааны манлайллын дөрөвний нэгийг л эмэгтэйчүүд гүйцэтгэдэг байна. 1901 онд шинжлэх ухааны салбарын Нобелийн шагналыг бий болгосноос хойш ердөө 25 эмэгтэй шагнал хүртжээ.

ЮНЕСКО ба L'Oréal сан нь 140 гаруй орныг хамарсан Шинжлэх ухааны салбарын эмэгтэйчүүдийн төлөөх олон улсын шагнал болон Залуу авьяастны хөтөлбөрүүдээр дамжуулан шинжлэх ухаанд жендэрийн тэгш байдлыг дэмжих чиглэлээр 26 жилийн турш хамтран ажиллаж, эмэгтэй эрдэмтдийн анхаарлыг татаж, шинжлэх ухааны салбарынхны хэвшмэл ойлголт, шилэн таазыг эвдэхэд хувь нэмрээ оруулсаар ирсэн юм. Үүний нэг илрэл нь 1998 оноос хойш шинжлэх ухааны салбарт Нобелийн шагнал хүртсэн эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь өмнөх үетэй харьцуулахад мэдэгдэхүйц өссөн (+150%) байдаг.
L'Oréal-UNESCO-гийн Шинжлэх ухааны салбарт эмэгтэйчүүдийн төлөөх хөтөлбөр эхэлсэн цагаас хойш 4400 гаруй эмэгтэй, түүний дотор олон улсын 132 шагналтан, 4000 гаруй залуу эмэгтэй судлаачид судалгаа шинжилгээ, судалгааныхаа амжилтыг үнэлүүлсэн байна.
Шагналтнуудын дунд 7 нь шинжлэх ухааны салбарт Нобелийн шагнал хүртжээ.

Орчуулсан Х.Мэри

BOLOD.MN