сорилт болдог. 1972 оны Мюнхены тоглолтын үеэр Палестины Чөлөөлөх Байгууллагын алан хядагчид Израилийн тамирчдыг барьцаалан олимпын тосгоныг цусан далай болгосны дараа зохион байгуулагч улс орнууд хамгаалалт, аюулгүй байдалдаа онцгой анхаарах болсон. Энэ жилийн тухайд Парисын олимпын нээлт түүхэнд анх удаа цэнгэлдэх хүрээлэнд бус Сена мөрний эргийн задгай орон зайд явагдах тул эртнээс аюулгүй байдлаа чангатгаж, Франц улс даяар өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжээд буй. Цар тахлын хязгаалалтын улмаас Токиогийн тоглолтыг өнжсөн спорт сонирхогч, жуулчид энэ зун Парис хотод үерийн ус лугаа цутгаж Франц улс 15 сая зочин хүлээж авах тооцоо гарсан болохоор сэрэмжлэхээс ч аргагүй. Гэтэл хэзээнээс цагаач ихтэй, үе үе үймээн самуун дэгдэж, цагдаа иргэдийн хооронд байнга мөргөлдөөн гардаг Парисыг олимпын тоглолтоо аюул эрсдэлээс ангид зохион байгуулж чадна гэдэгт эргэлзэх хүмүүс олон бий. Хэдийгээр эртний хотыг хархнаас цэвэрлэж, орон гэргүй олон мянган хүнийг нийслэлээс албадан нүүлгэсэн ч “Аюулгүй олимп зохион байгуулж чадна” гэсэн амлалт Ерөнхийлөгч Э.Макроны амнаас өнөө хэр нь гарсангүй.

Гаднын террорист халдлага, дотоодын эсэргүүцлийн жагсаал хөдөлгөөн, кибер довтолгоо зэрэг олимп зохион байгуулагчдад тулгарч буй бэрхшээлийг дэлхий нийт анхааралтай ажиглаж байна.

Террорист халдлага

Олимпын наадамд хамгийн их аюул заналхийлж буй хүчин зүйл бол Исламын террорист халдлагын эрсдэл. Мюнхений халдлагаас хойш 54 жил өнгөрсөн ч Палестины өөр нэг зэвсэгт жигүүр Хамас бүлэглэл өнгөрсөн онд Израил руу довтолж, Газын зурваст дайны гал асаасан билээ. Хэдийгээр Израилийн Газын зурваст явуулж буй цэргийн ажиллагаа хүмүүнлэгийн хямрал дагуулж буйг дэлхийн улс орнууд шүүмжилж буй ч нөгөө талд Хамас бүлэглэл терроризмыг дэмжигч олон радикал бүлэглэлтэй нягт холбоотой гэдгийг мартаж болохгүй. Ер нь Парис хот террорист халдлагын бай болсоор удаж буй. Зөвхөн 2015 онд гэхэд л Исламын хэт даврагчид ресторан, үндэсний хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн, Батаклан хөгжмийн танхим, “Charlie Hebdo” шог сэтгүүлийн редакц руу халдаж 150 шахам хүний аминд хүрч байв. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд Францад гарсан зэвсэгт халдлагуудын дийлэнх нь исламын шашны радикал үзэл баримтлалаас үүдэлтэй хэвээр. Олимп болоход 60 хүрэхгүй хоног дутуу байхад л Жоффруа Гишар цэнгэлдэхэд халдлага зохион байгуулахаар бусад террористуудтай харилцаж байсан 18 настай чечень гаралтай залууг баривчилсан гэж тус улсын эрх баригчид мэдээллээ. Бүр олимпын хотхоны дэд бүтцийн төлөвлөлт хариуцсан менежерийн зөөврийн компьютерыг автомашинаас нь хулгайлсан хэрэг ч гарав. Тиймээс олимп эхлэхээс долоо хоногийн өмнө Сена мөрний эргэн тойронд өндөржүүлсэн хамгаалалт гарч, замын хөдөлгөөн, 15 дугаар метроны шугам, трамвайн станцуудыг хаахаар төлөвлөж буй. Сена мөрний дөрвөн гүүрийг нээлттэй үлдээж хамгаалалтын бүст амьдардаг хүмүүс, тасалбартай жуулчдад зөвхөн QR кодоор нэвтрэх эрх олгох бол нээлтийн шөнө Парис хотын агаарын орон зайг бүхэлд нь хаахаар болжээ. Түүнчлэн гудамж талбай, цэцэрлэгт хүрээлэн, галт тэрэгний буудлуудад тэсрэх бөмбөг илрүүлэгч нохойтой эргүүл ажиллаж, Сена мөрний ойролцоох болон бусад түүхэн барилгуудын орой дээр мэргэн буучид 24 цагийн хяналт тавина.

Одоогоор Францын үндэсний аюулгүй байдлын ажилтнууд террорист хэмээн хар жагсаалтад бүртгэгдсэн 10 000 шахам хүний хөдөлгөөнийг сайтар ажиглаж, Airbnb-ээр байр сууц түрээслэх үйлчилгээг нягт хянаж байна. Мэдээж нийгмийн сүлжээн дэх таагүй сэтгэгдэл, ёс бус агуулгатай элдэв дүрс бичлэг ч цагдаагийн хараа хяналтаас ангид үлдэхгүй. Мөн хиймэл оюун ухаанаар ажилладаг камерын хяналт, дрон зэрэг өндөр технологийн тандалт, аюулгүй байдлын олон шийдлийг ашиглах болно.

Францын Засгийн газар Олимпын наадмын аюулгүй байдлыг хангахын тулд 20 000 цэрэг, 40 000 цагдаа дайчлаад байгаа бол гадаадын 46 орноос 2200 орчим цагдаа амар аюулгүй олимп зохион байгуулахад хүч нэмэхээр Парисыг зорино.

Нээлттэй олимпын далд эрсдэлүүд

Дотоодын эсэргүүцэл тэмцэл

Гэхдээ Францын хууль сахиулах байгууллагын өндөр албан тушаалтан саяхан өгсөн ярилцлагадаа Исламын терроризм гол эрсдэл биш гэжээ. Харин ч нэгэн цагт Францын колони байсан Хойд Африкийн орнуудаас гаралтай иргэд, араб цагаачдын үймээн самуун, эсэргүүцлийн жагсаал, ажил хаялт зэрэг нь олимпын хамгийн том аюул заналхийлэл гэж үзэж буй. Олимпын тосгон болон хөлбөмбөгийн тэмцээн зохион байгуулах үндэсний цэнгэлдэх хүрээлэн Стад де Франс гэхэд л хотын төв бус Парисын хойд зах Сент-Денис хавьцаа оршдог. Хүн ам нь нэн ядуу, цагаачдын хөлд дарагдсан Сент-Денис нь хулгай дээрэм, хар тамхины хууль бус наймаа, хүн амины гэмт хэргийн үзүүлэлтээр улсдаа толгой цохино. Эндэхийн хүн амын 37 хувь нь Францаас гадуур төрсөн, гуравны нэг нь ядуурлын түвшнээс доогуур орлоготой гэхээр яах аргагүй анхаарал татсан бүс. Чухамдаа хотын захын дүүргүүдэд цагдаа нар өмнө нь хэт хүч хэрэглэсэн, арьс өнгөөр ялгаварласан гадуурхсанаас үүдэлтэйгээр өсвөр үеийнхнээс үймээн самуун гарахыг үгүйсгэхгүй байгаа юм.

Үүн дээр өнгөрсөн жилийн тэтгэврийн хуулийн шинэчлэлийг эсэргүүцсэн ажил хаялт, тариаланчдын жагсаал болон Эйфелийн цамхагийн ажилчдын цалин хөлс нэмэх шаардлага ч санаа зовоосон хэвээр. Тиймээс Засгийн газар саяхан Францын голлох үйлдвэрчний эвлэлүүдтэй цалин хөлсний нэмэгдэл, урамшууллын талаар хэлэлцээ хийж нөхцөл байдыг хяналтдаа авахыг хичээж буй. Гэтэл төрөл бүрийн ашиг сонирхлын бүлгүүд, тухайлбал олимпын наадмыг эсэргүүцэж буй иргэд, байгаль орчны төлөө тэмцэгч идэвхтнүүд ч зохион байгуулагчдад амар заяа үзүүлэхгүй байх магадлалтай. Олимпын өмнө дээрх идэвхтнүүдийн бүлэг наадмыг ивээн тэтгэж буй компаниуд руу дайрч орох зэргээр заналхийлсэн удаатай. Саяхан явуулсан санал асуулгаар парисчуудын 44 хувь нь олимп зохион байгуулах нь үрэлгэн явдал гэж дүгнэсний дээр аюулгүй байдлын үүднээс элдэв хязгаарлалтын дэглэм тогтоож, метро нийтийн тээврийн үнэ хоёр дахин нэмэгдсэнд ихээхэн бухимдаж буйгаа илэрхийлжээ. Тэгэхээр гаднын терроризмоос илүү дотооддоо иргэний эмх замбараагүй байдал Парисын олимпод сүүдрээ тусгаж мэдэх нь.

Кибер довтолгоо

Албаны хүмүүсийн санаа зовоож буй дараагийн эрсдэл бол дэлхийн даяар улам бүр өсөн нэмэгдэх болсон кибер халдлага юм. Олимпын аюулгүй байдлын нэг чухал үзүүлэлт бол тэмцээн уралдааны шууд дамжуулалт, мөн онооны систем байдаг. Технологийн эдгээр нарийн систем халдлагад өртвөл тамирчид цаашлаад улс орнуудын хооронд маргаан дэгдээж эв нэгдлийн их наадамд үлэмж хэмжээний хохирол учрах эрсдэлтэй. Спортын тэмцээн уралдааныг хакердах гэмт хэргийн хамгийн ноцтой тохиолдол 2018 оны Пёнчаны өвлийн олимпын үеэр гарч, нээлтийн ёслолыг дамжуулах үеэр системүүд эвдэрсэн удаатай. Гэмт этгээдүүд нь Хятад, Умард Солонгосын хакеруудын дүрд хувирахыг оролдсон Оросын цэргийн хүчний кибер ангийн дайчид болохыг хожим тогтоосон билээ. Энэ удаад ч тамирчид нь өөрийн улсын тугийн дор өрсөлдөх эрхээ хасуулсан Оросын цэргийн хакерууд Франц болон Олон улсын олимпын хороог эвгүй байдалд оруулах, санхүүгийн зардал гаргах зорилготой кибер халдлага үйлдэж болзошгүй гол сэжигтэнд тооцогдож байна.

Технологи шинжлэлийн Cisco компанийн мэдээлснээр 2021 онд Токиогийн олимпын наадам 450 сая удаа кибер халдлагын бай болж цахим сүлжээ секундэд л 800 тооны хакертай нүүр тулжээ. Гэхдээ олимпод тэрхүү халдлагууд ямар ч нөлөө үзүүлээгүй, гаднаас нэвтрэх гэсэн бүх урсгалыг хааж чадсан. Харин Парисын олимпын үеэр сүлжээний халдлагууд Токиод тохиолдсоноос 8-10 дахин их байх боломжтойг үгүйсгэсэнгүй. Үүнд олимпын тэмцээн уралдааны системээс гадна Парис хотын дэд бүтэц, тээврийн хэрэгсэл, худалдаа үйлчилгээний салбарууд ч цахим довтолгоонд өртөж болзошгүй юм.

Одоогоор “Парис-2024” наадмын кибер түнш Atos Technology компани Интеграцийн туршилтын лаборатори нээж, олимп болон паралимпын наадамд чухал ач холбогдолтой 150 программ дээр 250 000 удаагийн туршилт хийж буй. Франц улс олимпын тэмцээн уралдаанд өрсөлдөх тамирчдынхаа хажуугаар сүлжээний аюулгүй байдлаа хангах кибер дайчдаа ч наадамд давхар “сойж” байна.

Парисын олимпын Кибер аюулгүй байдлын төвийн тэргүүн Жереми Кутур

"Олимпын наадмын үеэр кибер аюулгүй байдлын талаар ямар нэгэн яриа гарахгүй байх нь хамгийн чухал. Учир нь бид бусдад мэдэгдэлгүйгээр бүхнийг хийж, хамгаалж чадсан гэсэн үг. Цахим аюулыг илрүүлэх, дүн шинжилгээ хийх, хариу арга хэмжээ авах нь их ноцтой сэдэв ч бусдад анзаарагдахгүй байснаар илүү сайн ажилласан гэдгээ мэдэх болно"

Төвлөрсөн байрлал, ажиллах үндсэн системээ чанд нууцалж буй кибер дайчид хакеруудын бодит чадавх, явуулж болзошгүй тактик, сул тал зэргийг аль хэдийнэ тооцоолон ажиллаж эхэлжээ. Парист хүчээ үзэн өрсөлдөх 10 500 тамирчны хөдөлмөрийг үнэгүйдүүлэхгүй, олимпын үеэр элдэв халдлага, алдаа гаргахгүй байх нь тэдэнд алтан медаль хүртсэнтэй ижил үнэлгээ юм.

Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл