Иргэдэд чухал ИТХ-ын сонгууль

2024-09-26

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 2024 оны ээлжит сонгууль аравдугаар сарын 11-нд болно.

Сонгогчдын саналыг Улаанбаатарын цагаар 07.00-20.00 цаг хүртэл авах юм. Иймд нэр дэвшигчид өнөөдөр албан ёсоор тодорч, үнэмлэхээ гардаж авлаа. Мөн энэ өдрөөс орон даяар сурталчилгаа эхэлж буй. Орон нутгийн сонгуулийн сурталчилгаа 14 хоног үргэлжлэх бөгөөд хуулийн дагуу санал хураалт болохоос нэг өдрийн өмнө зогсооно. Тиймээс аравдугаар сарын 9-ний 23.59 цагаас сонгуулийн сурталчилгааг албан ёсоор зогсоох юм.

Хуульд заасны дагуу ээлжит сонгуулийн жил эхэлснээс хойш санал авах өдрийг дуустал аливаа этгээд өөрөө болон бусдаар дамжуулж сонгогчдын саналыг татах зорилго бүхий үйлдэл, үйл ажиллагаа явуулахыг хориглодог. Энэ удаагийн сонгуулиар бид нийслэл, аймаг, сум, дүүргийн ИТХ-д ажиллах 8031 төлөөлөгчийг сонгоно. Иргэдийн хувьд төлөөлөгчдийн хурал болон төлөөлөгч нар ямар эрх, үүрэгтэйг төдийлөн сайн мэддэггүйгээс үүдэж орон нутгийн сонгуульд онцгой ач холбогдол өгдөггүй. Иймээс ч уг сонгуулийн ирц жилээс жилд буурч байгаа бөгөөд 2020 оны сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж ирцийн босгогүй болсон билээ. Ийнхүү энэ жил ирцийн босгогүй ИТХ-ын сонгуулийг хоёр дахь удаагаа явуулах гэж буй.

Ирцийн босгогүй гэдэг нь сонгуульд 30, 40 хүн оролцсон ч хүчин төгөлдөр болно гэсэн үг. Мөн 10, 20 санал авсан ч олонх бол ялсанд тооцно. Харин саналын тоо тэнцвэл нэмэлт санал хураалтыг долоо хоногийн дараа явуулах журамтай юм.

Улмаар санал хураалт дууссаны дараа хяналтын тооллого явуулна. УИХ-ын 2024 оны сонгуулиар хяналтын тооллогыг 100 хувь явуулж байсан бол орон нутгийн сонгуулиар 50 хувьд нь хяналтын тооллого хийх юм. Учир нь, орон нутгийн сонгуулийн хуулийг хуульд заасан хугацаанаас өмнө өөрчилж амжаагүй учир ийнхүү өмнө нь хэрэгжсэн хуулиар зохион байгуулж буй.

Иргэдэд хамгийн чухал СОНГУУЛЬ

ИТХ-ын сонгууль бол иргэдтэй хамгийн ойр байдаг албан тушаалтнуудыг томилох хамгийн чухал сонгууль юм. Энгийнээр тайлбарлавал амьдарч буй хороонд тань зам эвдрэлтэй, гэрэлтүүлэггүй, сургууль, цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу байлаа гэж үзэхэд эдгээр асуудлыг нийслэл, аймаг, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчид шийднэ. Тэд иргэдийн хувьд хамгийн ойр хүрч ажиллах, орчныг тань сайжруулахад чухал нөлөөтэй хүмүүс юм.

ИТХ-ын ач холбогдол

Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал (ИТХ) нь Монгол Улсын ардчилсан засаглалын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд энэ нь орон нутгийн болон нийслэлийн асуудлуудад иргэдийн төлөөлөл, оролцоог хангах үүрэгтэй.

ИТХ-ын ач холбогдлыг дараах байдлаар авч үзэж болно:

Ардчиллын үндэс
ИТХ нь иргэдийн санал, хүсэлтийг төлөөлж, шийдвэр гаргах үйл явцад оролцох боломжийг олгодог. Энэ нь ардчиллын үндэс суурь болж, иргэдийн оролцоог дэмжинэ.
ИТХ нь нийгмийн асуудлуудыг шийдвэрлэх, хөгжлийн бодлогыг боловсруулахад анхаардаг. Иргэдийн санал хүсэлтийг авах замаар нийгмийн сайн сайхны төлөө ажилладаг.
ИТХ нь орон нутгийн төсвийг батлах, хөгжлийн төлөвлөгөөг боловсруулахад чухал үүрэгтэй. Энэ нь орон нутгийн хөгжилд шууд нөлөөлдөг.
ИТХ-ын төлөөлөгчид нь ард иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах, тэдний асуудлыг шийдвэрлэх үүрэгтэй. Төлөөлөгчид нь ардчилсан процессоор сонгогддог бөгөөд тэдний үйл ажиллагаа нь иргэдийн итгэлийг бэхжүүлдэг.
ИТХ нь орон нутгийн засаг захиргааны үйл ажиллагааг хянах, үнэлэх үүрэгтэй. Энэ нь төрийн байгууллагуудын хариуцлагыг нэмэгдүүлж, ил тод байдлыг хангахад чухал нөлөөтэй.
ИТХ-ын үйл ажиллагаа нь иргэдийн нийгэмд оролцох идэвхийг нэмэгдүүлж, улс төрийн боловсролыг дээшлүүлдэг. ИТХ-д оролцох нь иргэдийн санал бодлыг илэрхийлэх, өөрсдийн эрх ашгийг хамгаалах боломжийг олгодог.
ИТХ нь иргэдийн санаачилгыг дэмжих, олон нийтийн төслүүдийг хэрэгжүүлэх, нийгмийн сайн сайхны төлөөх хөтөлбөрүүдийг дэмжих үүрэгтэй.

Тэгвэл ирц саналын босгогүй сонгуулийн давуу болон сул талуудыг дараах байдлаар үнэлж буй.

Ирц, саналын босгогүй сонгуулийн давуу тал

Сонгуулийн процесс хялбар болно: Ирцийн болон саналын босгогүй сонгууль нь сонгогчдоос өндөр оролцоо шаардахгүйгээр сонгуулийг хэрэгжүүлэх боломжтой байдаг. Энэ нь зарим тохиолдолд зардал, хугацаа хэмнэдэг.
Сонгогчдын оролцоог нэмэгдүүлэх: Хэрэв ирцийн босго байхгүй бол сонгогчид санал өгөх эсэхдээ бага шахалт мэдэрч, илүү тайван байдлаар сонгуульд оролцож болно. Санал өгөх сонирхолгүй хүмүүсийг албадан оролцуулахгүй байх нь сонгуулийн ардчилалд зөөлөн нөлөө үзүүлдэг.
Сонгуулийн үр дүн шуурхай гардаг: Босго шаардлагагүй үед сонгуулийн дүнг шуурхай гаргах боломжтой бөгөөд тодорхой хугацаанд сунжрахгүй, үр дүн хурдан тодорхой болдог.

Сул тал

Иргэдийн идэвх сулрах: Сонгогчдын ирцийн босго байхгүй тохиолдолд зарим иргэд сонгуульд оролцохгүй байх магадлалтай. Энэ нь сонгуулийн үр дүнг тодорхой хэсгийн буюу бага оролцогчид шийдвэрлэх боломжийг олгох бөгөөд иргэдийн нийтлэг санал хураагдахгүй үлдэх эрсдэлтэй.
Цөөнхийн хүсэл шийдвэрт нөлөөлөх: Ирцийн босго байхгүй бол зөвхөн цөөн хэсэг нь оролцож, сонгуулийн үр дүнг тодорхойлох боломжтой тул сонгогчдын олонхийн хүсэл эрмэлзэл тусгагдахгүй байж магадгүй.
Төлөөллийн шударга байдалд нөлөөлөх: Босгогүй сонгуульд нэгж нэр дэвшигчид саналын өндөр хувь шаардагдахгүй учир төлөөлөл сонгогчдын нийт итгэлийг хангаж чадахгүй байх эрсдэл үүсч болох юм.

ИТХ-ын сонгуульд оролцох нь иргэдийн оролцоог дэмжих, нийслэлийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах чухал алхам юм. Энэ нь зөвхөн нийслэлийн хөгжлийг дэмжих төдийгүй, иргэдийн эрх, эрх ашгийг хамгаалахад ч нөлөөлнө. Үүгээр зогсохгүй НИТХ-ын сонгуульд оролцох нь зөвхөн иргэдийн хувьд бус, нийслэлийн нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчны хөгжилд чухал нөлөөтэй. Иймд иргэдийн идэвхтэй оролцоо нь нийтлэг эрх ашгийг хамгаалж, хотын хөгжлийг дэмжихэд чухал ач холбогдолтой билээ.