Японы Ерөнхий сайдаар томилогдохоос өмнө Ишиба Шигэрү бүс нутгийн аюулгүй байдлыг бэхжүүлэхийн тулд “Азийн НАТО” байгуулах ёстой хэмээн тунхаглаж ирсэн.

“Азийн НАТО” байгуулах мөрөөдөл замхрах уу?

Нэгэн цагт Японы батлан хамгаалах салбарыг тэргүүлж байсан Ишиба санаачилгаа Орос, энэхүү Хятад, Умард Солонгос зэрэг цөмийн зэвсэгтэй хөршүүдээс нутаг дэвсгэрийнхээ бүрэн бүтэн байдлыг сахин хамгаалахын тулд нөхөрсөг харилцаатай Азийн орнууд цэргийн эвсэл байгуулан улмаар Америкийн цөмийн зэвсгийг хамтран ашиглах үүд хаалга нээгдэнэ гэж тайлбарладаг.

Тэгвэл Ази, Номхон далайн бүс нутагт Хятадын хүч нөлөөг хязгаарлах зорилготой QUAD буюу Аюулгүй байдлын дөрвөн талт хэлэлцээрт Японтой нэгдсэн Энэтхэг, АНУ шинэ Ерөнхий сайдын санаачилгыг дэмжихгүй гэдгээ илэрхийллээ. Энэтхэгийн Гадаад хэргийн сайд Субраманьяам Жэйшанкар өнгөрсөн долоо хоногт хэлсэн үгэндээ тус улс энхийг эрхэмлэх, олон улсын ямарваа зөрчил тэмцлийг дипломат замаар шийдвэрлэх чанд хатуу байр сууриа өөрчлөхгүй хэмээсэн бол Вашингтоны зүгээс уг саналыг дэмжихгүй, иймэрхүү яриа хэлэлцээ одоогоор эртэднэ гэж үзэж буй. Ишибагийн танхимд Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон Такэши Иваяа ч Ази тивд харилцан батлан хамгаалах үүрэг хүлээх механизм бүрдүүлэх цаг нь болоогүй хэмээснээс харахад Японы Ерөнхий сайд мөрөөдлөө түр хойш нь тавьсан бололтой. Гэхдээ Америкийн хүч нөлөө илт суларч байгаа өнөө цагт Азийн орнууд хүчээ нэгтгэх зайлшгүй шаардлагатай хэмээсэн Ишибагийн мэдэгдлийн цуурай намжаагүй байна. НАТО-гийн Ази хувилбар бүтээх санаачилга чухам хэдийнээс эхтэй, ямар сорилт тулгарч буй талаар энэхүү нийтлэлд тодотгоё.

Хятадыг онилохуй

Хүйтэн дайны он жилүүдэд АНУ тэргүүтэй барууны орнууд аюулгүй байдлын хамгийн том сорилт болсон ЗХУ болон социалист системийн эсрэг Умард Атлантын эвсэл буюу НАТО-г байгуулж анхлан 12 орон нэгдэж байв. Хүйтэн дайн төгссөн ч цэрэг, улс төрийн эвслийн хүч нөлөө буурсангүй, олон улсын энхийг сахиулах үйл хэрэг нэрийн дор АНУ ын зүгээс бусад улс орнуудын сөргөлдөөнд оролцох, хянах хэрэгсэл байсаар ирсэн. Сүүлийн жилүүдэд өрнөдтэй илт сөргөлдөх болсон Оросын гадаад бодлого, Украины нутаг дэвсгэрт халдан довтолсон үйлдэл нь НАТО-г улам тэлж цэргийн эвслийн 32 улсын хилийн шугам одоо хойд мөсөн далайгаас Балтын тэнгис хүртэл үргэлжилж буй.

Ази, Номхон далайн бүс нутагт Хятадын цэрэг, аюулгүй байдлын нөлөө илт хүч түрж буй өдгөө цагт НАТО шиг эвсэл байгуулах цаг нь болсон гэх үг яриа Ишиба Шигэрүгийн санаачилгаас ч өмнө гарч байв.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байден 2021 онд Зүүн Азийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Энэтхэг-Номхон далайн бүсэд баримтлах шинэ стратегиа цухалзуулж хойтон жил нь албан ёсоор танилцуулснаар тус бүс нутагт АНУ-ын оролцоо урьд урьдаас илүү байх нь нэгэнт тодорхой болсон. Үүнээс ч өмнө 2017 онд Япон, Австрали, Энэтхэг улсуудтай АНУ Ази, Номхон далайн усан замын аюулгүй байдлыг хангах нэрийн QUAD буюу дөрвөн талт хэлэлцээрт нэгдсэн нь “Азийн НАТО” байгуулагдаж магадгүй тухай таамагт хөтөлсөн юм. Холбоотон дөрвөлийн тухайд бүгд Бээжинтэй ярвигтай харилцаатай. Хятадыг олон улсын дэг журмыг өөрчлөх бүрэн чадамжтай өрсөлдөгч басхүү үүнийг хийх эдийн засаг, дипломат, цэрэг, технологийн асар их нөөцтэй гэж үздэг АНУ худалдааны маргаан, технологийн дайн өдөөгөөд удаж буй. Япон, Энэтхэг улсууд Хятадтай газар нутгийн маргаантай бол сав л хийвэл үхрийн мах, үр тариа тэргүүт экспортын гол бараанд нь хориг тавьдаг Бээжинтэй мөчөөрхөх бодол Австралид төрөлгүй яахав.

АНУ-ын арми Ази тивд зуу гаруй жилийн турш тодорхой байр суурь эзэлсээр ирсэн түүхтэй. Дэлхийн II дайны дараагаас Солонгосын дайн хүртэл арав гаруй жилийн хугацаанд АНУ Филиппин, Япон, Өмнөд Солонгос, Австрали, Шинэ Зеланд тэргүүтэй бүс нутгийн зонхилох орнуудтай батлан хамгаалах гэрээ байгуулсны зэрэгцээ Тайланд, Сингапур, Тайвань аралтай ч ойр түншийн харилцаатай. Бүс нутагт болдог цэргийн сургуулилалтуудад оролцож, тогтмол Индонезид сөнөөгч онгоц, Тайваньд пуужин нийлүүлэх зэргээр Азид зэвсгийн борлуулалтаа эрс нэмэгдүүлж буй нь Хятадын дургүйцлийг төрүүлсээр ирсэн. Улмаар 2021 онд Их Британи, Австрали улсуудтай AUKUS хэмээх аюулгүй байдлын түншлэл байгуулж, ногоон тивийг цөмийн шумбагч онгоцтой болох зорилго тавьсан нь АНУ-ын шууд оролцоотойгоор Ази, Номхон далайн бүсэд цэргийн хүчтэй эвсэл байгуулагдаж мэдэх харанга дэлдсэн. “Хятадын аюул занал” нэрийн дор Ази Номхон далайн бүс нутгийн улс орнуудыг аль нэг талыг сонгохыг тулгах, НАТО-гийн дээд хэмжээний уулзалтад Япон, Өмнөд Солонгос, Австрали, Шинэ Зеландын удирдагчдыг байнга оролцуулах зэргээр цэргийн оролцоог түргэсгэхийг оролдож буй нь гагц Бээжин ч бус Умард Солонгос цаашлаад ОХУ-ын зүгээс хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарах болсон юм.

Ишиба Шигэрүгийн хувьд нь QUAD түншлэлийг Австрали, Их Британи, Америкийг багтаасан AUKUS-тай холбож, нэмээд Токиогийн зүгээс Өмнөд Солонгос, Филиппинтэй батлан хамгаалах салбарын харилцаагаа өргөжүүлснээр НАТО шиг энэхүү холбоо нь Умард Солонгос, Орос, Хятад зэрэг цөмийн зэвсэгтэй өрсөлдөгчдийн зүгээс ирэх аюул заналаас сэрэмжилж чадна гэж үздэг.

2017 онд Япон, Австрали, Энэтхэг улсуудтай АНУ Ази, Номхон далайн усан замын аюулгүй байдлыг хангах нэрийн QUAD буюу дөрвөн талт хэлэлцээрт нэгдсэн нь “Азийн НАТО” байгуулагдаж магадгүй тухай таамагт хөтөлсөн юм.

Эвсэлд үл нэгдэх Ази

Хэдийгээр АНУ Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутаг дахь түншүүд болон холбоотнуудтайгаа муугүй харилцаатай ч эдгээр орнуудын хоорондын түншлэл төдийлөн найрсаг бус. Дээр нь тус бүс нутгийн орнууд эдийн засгийн хувьд Хятадаас үлэмж хамааралтай нь Ази тив бүхэлдээ Хятадын эсрэг цэргийн эвсэлд нэгдэх боломж хомс гэдгийг харуулж буй. Ер нь Азийн орнууд бүс нутагтаа цэргийн хүчин оруулж, үл итгэлцэл, сөргөлдөөнийг өдөөх зорилготой үйл ажиллагааг эрс эсэргүүцдэг. Зүүн өмнөд Азийн орнуудын холбоо буюу АСЕАН-ы гишүүн 10 улс гэхэд л АНУ, Хятадын талаар хоорондоо тэс өөр байр суурь баримталдаг.

Кейогийн их сургуулийн профессор, бүс нутгийн аюулгүй байдлын шинжээч Кен Жимбо

"ЗХУ-ын хариуд байгуулагдсан, барууны түншүүдийн нийтлэг үнэт зүйлд үндэслэсэн НАТО-оос ялгаатай нь Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутаг нь түүхэн нөхцөл байдал, улс төрийн тогтолцоо, аюул заналхийллийн талаарх ойлголт өөр өөр орнуудаас бүрддэг. Тэгэхээр Азийн НАТО байгуулах үзэл баримтлал нь анхнаасаа л хэцүү, бодитой бус мэт санагдаж байсан."

Азийн НАТО байгуулагдлаа ч хамрах хүрээ нь Номхон далай, Энэтхэгийн далай, түүнчлэн Австралийн далайн орчмын бүс нутгийг хянадаг АНУ ын Тэнгисийн цэргийн долоодугаар флотод харьяалагдах уу? Цэргийн эвслийн үйл ажиллагаа зөвхөн Зүүн Ази руу чиглэсэн ч Америкийн хоёр чухал холбоотон болох Өмнөд Солонгос, Японы хооронд он удаан үргэлжилж буй газар нутгийн маргаан, үл итгэлцлийг хэрхэн засах вэ гээд олон асуулт урган гарна. Үүн дээр Тайваний асуудал ч нэмэгдэнэ. Одоогоор Азийн аль ч улс Тайваньтай албан ёсны дипломат харилцаа тогтоогоогүй, БНХАУ-ын газар нутгийн бүрэлдэхүүн гэж үздэг хэвээр. Арлын аюулгүй байдлын цорын ганц баримт бичиг АНУ-тай байгуулсан гэрээнд “стратегийн тодорхой бус байдал” хэмээн тусгасан ч Хятадын зүгээс арал руу довтолсон тохиолдолд Вашингтон Тайванийг хамгаалах үүрэг хүлээгээгүй. Тэгэхээр Азийн цэргийн холбоо байгуулагдсан ч Тайванийг хамгаалахад АНУ-д дэмжлэг үзүүлэхгүй нь илт тодорхой.

Азид цэргийн эвсэл байгуулах Японы санаачилгыг сөрөх хамгийн том тээг саад бол тус улсын энх тайванч Үндсэн хууль юм.

Азид цэргийн эвсэл байгуулах Японы санаачилгыг сөрөх хамгийн том тээг саад бол тус улсын энх тайванч Үндсэн хууль юм. Дэлхийн II дайны дараа тунхагласан үндсэн хуулийн есдүгээр зүйл нь Японыг зэвсэгт хүчинтэй байхыг хориглож, олон улсын маргаанд хүч хэрэглэх, дайтахыг нь бүрмөсөн хориглосон. 2022 онд амиа алдсан улс төрч Шинзо Абэ Ерөнхий сайдаар ажиллаж байхдаа үндсэн хуулиа өөрчилж, Японыг байнгын армитай болгох мөрөөдлөө ил тод илэрхийлдэг байсан билээ. Ер нь сүүлийн жилүүдэд Япон цэргийн хязгаарлалтаа улам сулруулж, зэвсэглэлээ өргөжүүлэн, Өөрийгөө хамгаалах хүч хэмээх армийнхаа хүч чадлыг нэмэх болсон нь хоёрдугаар дайны үед тус улсын милитаризмийн гамшгийг хангалттай амссан Хятад, Солонгос үндэстнүүдийн болгоомжлолыг эрхгүй төрүүлж буй.

Эцэст нь дүгнэхэд Ази, Номхон далайн орнууд бүс нутгаа хүчтэй зэвсэглэж, АНУ-аар удирдуулахыг хүсэж байгаа эсэх нь маргаантай асуудал юм. Өнгөрсөн хугацаанд АНУ Персийн буланд НАТО-гийн хуулбарыг бий болгох гэж оролдоод амжилт олоогүй. Харин ч бүс нутгийн улс орнууд гаднын хүчний эсрэг нэгдэж эхэлсэн нь өнөөдөр Израил, Палестины сөргөлдөөн савнаасаа хальж Ойрхи Дорнодыг тэр чигт нь дайны эрсдэлд оруулснаас тод харагдаж байгаа билээ.

Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл