МАХН-ыг бүртгэх, эсэх нь хуулийнхны шударга байдалд дүн тавина

2011-02-17

Улсын Дээд шүүх МАХН гэдэг хуучин нэртэй, шинэ намын өргөдлийг хүлээж авлаа.

Өргөдлийг хүлээж авснаас хойш хуулийн хугацаагаар нэг сарын дотор шийдвэрээ гаргах учиртай.

Хэдийгээр МАН-ын зүгээс хуучин нэрийнхээ товчлолыг өмчлөөд авчихсанаа мэдэгдсэн ч МАХН-ын түр штабынхан гарц бий хэмээн байр, сууриа илэрхийлээд байгаа.

Энэ тухай сэтгүүлчийн асуултад МАН-ын дарга С.Батболд "Хэрэв энэ товчлолыг авах гэж байгаа бол хууль зөрчсөн гэж ойлгох хэрэгтэй" хэмээн хариулсан бол МАХН-ын дэд дарга Ц.Шинэбаяр "Бид хууль зөрчөөгүй, бүх зүйлийг ном журмын дагуу хийсэн" гэж онцолжээ.

Ажиглагчид, улс төрийн хүрээнийхэн, иргэний нийгмийн төлөөллүүд МАХН нэрээ сэргээхэд төвөгтэй байдал үүсч магадгүй. Тийм байдал үүсвэл манай хууль, хяналтын байгууллагынхан олигархиудад хэрхэн баригдсаны үнэн нүүр царайг харуулах тул анхааралтай ажиглаж байгаагаа илэрхийлээд байгаа.

Улсын дээд шүүх намын нэрийн асуудлаар ямар шийдвэр гаргах нь вэ хэмээн нийгэм ийнхүү чих тавьж эхэллээ.

МАХН гэсэн нэрийг авч болох уу?

Хэрэгжүүлдэггүй л болохоос энэ асуудлыг аль эрт нэг мөр болгосон Үндсэн хуулийн Цэцийн 2005 оны 01 тоот тогтоол бий. Цэцийн тогтоол, шийдвэр гарсан өдрөөсөө эхлэн хүчин төгөлдөр болох хуультайч дээр нь хөх тэнгэр бус УИХ эсвэл аль нэг эрх баригч нам сандайлчихдаг болсон. Одоо ч тийм байгаа.

Улс төрийн намын тухай хуулийн зарим заалт Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн эсэх маргааныг эцэслэн шийдвэрлэсэн тухай Цэцийн 2005 оны 01 тоот тогтоолд "Улс төрийн намын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт Нам үйл ажиллагаагаа зогсоосон, нэгдэх замаар өөрчлөн байгуулагдсан, түүнийг тараасан түүнчлэн нам нэрээ өөрчилсөн бол тэдгээрийн бүтэн болон товчилсон нэрийг шинээр байгуулагдсан болон өөр бусад нам 24 жилийн турш дахин хэрэглэхийг хориглосон хязгаарлалт хийсэн нь иргэдийн нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс нам байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх үндсэн эрхэд халдсан шинжийг агуулжээ.

Намын нэрийг хэрэглэхэд цаг хугацааны хязгаарлалт хийж болох юм гэж үзвэл дээрх хуулиар тогтоосон хугацаа нь "аливаа хязгаарлалт хэмжээ хэтрээгүй байх ёстой" гэсэн Үндсэн хуулийн эрх зүйн нийтлэг зарчимд харшилсан шинжтэй болсон байна гэж үзэн хүчингүй болгосугай гэжээ.

Цэцийн энэ тогтоол өнөөдөр хүчин төгөлдөр байгаа тул МАХН гэдэг нэрийг авах нь Ц.Шинэбаяр нарын ярьж байгаачлан хууль эрх зүйн хувьд нээлттэй гэсэн үг.

Ногоон намын дарга Д.Энхбат: Ямар нэгэн намын шийдвэр Монгол улсын хуулиас дээгүүр байж чадах уу?

МАХН-ын нэрийн тухайд улстөрчид ч бас маргаж, мэтгэлцэж байгаа юм. Тухайлбал, Ногоон намын дарга, УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат саяхан "МАХН гэдэг нэрийг өөр нам авах эрхтэй юу?" хэмээн өөрийн блогтоо асуудал дэвшүүлж "МАХН-ын 26-р Их хурал болж намынхаа нэрийг МАН болгож өөрчилсөн билээ. Их хурлаас мөн "МАХН" гэдэг нэрийг өөр нам дахин авч хэрэглэхийг хориглох тухай заалтыг шийдвэртээ тусгасан. Мэдээж, ямар нэгэн намын шийдвэр Монгол Улсын хуулиас дээгүүр байж чадах уу" хэмээн асуусан нь анхаарал татсан.

Эцэст нь тэрээр "МАХН гэдэг нэрийг одоо өөр нэг нам авч болох уу гэдгийг та Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2005 оны арваннэгдүгээр сарын 14-ний өдрийн "01" дугаартай тогтоолыг уншаад эргэцүүлэн бодоорой" хэмээн тогтоолыг бүрэн эхээр нь тавьсан байна лээ.

Д.Энхбатын хэлснээр өөр нам ч бус айлаар бол нүүгээд явсны ард нутагтаа хоцорсон нэг үгээр хэлбэл, буйраа сахиж үлдсэн хэсэг бүлэг хүн үзэл, санаагаараа нэгдэж хуучин малгайгаа солихгүй гэж байгаа юм.

Цэц дүгнэлтээ гаргаж "Монгол Улсын Үндсэн Хуулийн нэрийн өмнөөс "Монгол Улсын Улс төрийн намын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгийн "Нам үйл ажиллагаагаа зогсоосон, нэгдэх замаар өөрчлөн байгуулагдсан, түүнийг тараасан, түүнчлэн нам нэрээ өөрчилсөн бол тэдгээрийн бүтэн болон товчилсон нэрийг шинээр байгуулагдсан болон өөр бусад нам 24 жилийн турш дахин хэрэглэхийг хориглоно" гэсэн заалт нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хоёрдугаар бүлгийн Арван зургадугаар зүйлийн 10 дахь хэсгийн "Нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс нам, олон нийтийн бусад байгууллага байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй" гэсэн заалтыг зөрчсөн байх тул хүчингүй болгосугай" гээд тогтоочихсон байхад хууль, хяналтынхан хуулиа хүндэтгэдэг бол дагаж мөрдөх л учиртай. Тэндээс гарах шийдвэр нь ч ойлгомжтой байгаа биз. Гэхдээ Цэцийн дээр УИХ эсвэл эрх баригч нам суудаг болсныг эс тооцвол шүү дээ.

Шинэ нам сонгуульд оролцох эрхтэй юу?

Монголын улс төрд отгон нам мэндэлснээр улс төрийн сонгуульд оролцох эрхтэй, эсэх талаар янз бүрийн тайлбар сонсогдох болсон.

Энэ асуудлаар цэц 2005 оны тогтоолдоо "Монгол Улсын Улс төрийн намын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсгийн "Нам үүсэн байгуулагдаж Улсын Дээд шүүхэд бүртгүүлснээс хойш 18 сарын дараа Улсын Их Хурлын болон аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуульд оролцож болно" гэсэн заалт нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн арванзургадугаар зүйлийн 9 дэх хэсгийн "Төрийн байгууллагад сонгох, сонгогдох эрхтэй" гэсэн заалтыг зөрчсөн байх тул хүчингүй болгосугай" гээд аль эрт тогтоочихсон.

Тиймээс одоо байтугай цаашид байгуулагдахаар дуншиж буй намуудад дээрх асуудал хамаарахгүй гэсэн үг. Улс төрийн хүрээнд өрнөж буй үйл явдал, хууль эрх зүйн ийм нөхцөл байдалд Улсын дээд шүүх ямар шийдвэр гаргахыг хүлээх л үлдэж.

Ч.Олдох