Нүүрсний ашиг лалтын лиценз эзэмшигчдийн 10 гаруй хувийг БНХАУ-ын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай компаниуд эзэлж байна. Тэдний түрүүч нь нүүрсээ олборлож зөөхөд бэлэн болсон. Хөшөөт үүний хамгийн сонгодог жишээ. Монгол Улсын стратегийн ач холбогдолтой энэхүү ордыг эзэмшигчдэд УИХ,

Засгийн газрын зарим түшээд найр тавьж, тал зассанаар шийдвэр гаргалгүй бүтэн жилийн нүүр үзэж буй. Үндэсний эрх ашгаа хувийнхаас илүүд үзэж, ашиг хонжоогоор төрийн шийдвэр гардаг болсны хамгийн ил тод луйвар нь Хөшөөт. Энэ байдал одоо орд газар, лиценз хэмээх алга дарам цааснаас хальж үндэсний эдийн засаг, зах зээлийн хэмжээнд яригдаж эхлээд байна.

Арван лангийн мөнгө хараад алгаа тосдог аав минь гэдэг шиг төрд алба хашиж буй унхиагүй, урагшгүй түшмэдийн нударга доторх нууц наймаатай шууд холбоотойгоор Мон голын эрдэс баялгийн, тэр дундаа нүүрсний зах зээл хятадуудад эзлэгдэх хэмжээнд хүрчээ. Үүний тод жишээ нь өмнийн говь дахь хар алтны арвин их баялагт хятадууд эзэн сууж, зах зээлийн үнэ хөлсийг нь Улаанбаатарт биш Хонконг, Бээжингээс тогтоон, тэн дээс шууд бусаар удирдаж буйгаас харж болохоор байна.

Монголчууд бид газар доорх баялагтаа өөрсдөө эзэн хэмээн сурталддаг. Гэтэл гаднынхан, ялангуяа хятадууд Монголын хар алтыг хэзээ, хаанаас, ямар үнээр авах, эс бөгөөс авахгүйг тодорхойлж буй нь үүний нотолгоо биш гэж үү. Тэдний нэг болох БНХАУ-ын “Winsway coking coal holdings” компани Өмнөговь дахь “хөл, гар”-аараа дамжуулан Монголын төрөөс илүү ажиллаж, Эх газрынхаа хүнд үйлдвэрийн салбарт хэрхэн хувь нэмрээ оруулж буйг дор өгүүлнэ.

“WINSWAY” буюу ЯЛАЛТЫН ЗАМ-ХЯТАД БОДЛОГО

Монголыг эрчим хүч, гангийн үйлдвэрлэлийнхээ түүхий эдийн бааз болгох ямхын бодлогынх нь нэг хэсэг гэж хэлж болох Хятадын төрийн бодлого “Winsway” гэх энэ шинэхэн компаниар дамжин хэрэгжиж байна. Өнгөрсөн оноос энэ компани зах зээлээ тэлж дэлхийн хэмжээний уул уурхайн акул компаниуд болон санхүүгийн аваргуудтай хамтрах үйл ажиллагаагаа эхэлжээ. “Polo Resources” компани “Peabody Energy” -тэй хамтарсан компанийнхаа 50 хувийг Хятадын “Winsway Coking Coal Holdings Ltd” компанид худалдсан. Энэхүү гурвалсан гэрээнд зааснаар Хятадын компани “Polo Resources”-д бэлнээр 15 сая, гэрээ хүчин төгөлдөр болсноос хойш 12 сарын хугацаанд 20 сая, мөн нэмж 1.75 сая доллар төлөх аж.

Эцэст нь “Polo Resources” хамтарсан компанид эзэмшиж байсан лицензэд хамаарах ордоосоо олборлосон нүүрсэнд роялти хувь авах бөгөөд энэ нь жил тутам дээд тал нь 50 сая доллар юм. Гэрээнд зааснаар энэхүү роялтиг “Polo Resources” хамтарсан үйлдвэрийн хувиа худалдсанаас хойш 25 жилээс дээшгүй хугацааны турш жил тутам авах ажээ.

Мөн өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард “Goldman Sachs Group”- ын Хятадын түншүүдтэйгээ хамтран байгуулсан “Hopu Investment Management” хөрөнгө оруулалтын компани “Winsway Coking Coal Holdings Ltd.” компанийн 23 хувийг 110 сая доллараар худалдан авсан бол Японы “Itochu” корпорац Монголын коксжих нүүрсийг авахын тулд 10 сая долларын өрийг нь худалдаж авах замаар “Winsway”-д хөрөнгө оруулсан юм. Ингэснээр гангийн үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд өсөж байгаа энэ үед Орос, Хятадтай өрсөлдөх чадвар нь сайжирна хэмээн тооцоолсныг нь Влүүмберг онцолсон.

Түүнчлэн хэдхэн сарын өмнө Америкийн уул уурхайн тэргүүлэгч компани “Peabody”-той хамтран “Peabody-Winsway Resources” компани байгуулан манай өмнийн говьд нүүрсний лиценз эзэмших болсон зэрэг нь “Winsway Coking Coal Holdings Ltd” гэх шинэхэн компанийг дэлхийн акулуудын зиндаанд аваачаад байна. “Winsway” манай өмнөд хилийн Гашуун сухайт, Шивээ хүрэнгийн боомтын дагуу нүүрс тээвэрлэх, угаах дэд бүтэцтэй. Харин “Peabody” дэлхийн эрчим хүчний хоёр хувийг үйлдвэрлэгч зэрэг давуу тал нь энэ хоёрыг нэгтгэж “Монгол” хэмээх брэндээр санасан хэмжээнийхээ мөнгө босгох боломжийг бүрдүүлээд байгаа юм.

Өнгөрсөн оны аравдугаар сарын 11-нээс Хонконгийн хөрөнгийн биржид хувьцаагаа арилжаалж эхэлсэн тэд одоогоор 3.66 тэрбум хонгконг доллар буюу 500 орчим сая ам.доллар босгожээ. Өчигдөр буюу хоёрдугаар сарын 14-ны байдлаар нэгж хувьцаа нь 4.170 хонконг доллар хүрч өмнөх өдрийнхөөс 2,963 хувиар өсчээ. Тэд хөрөнгийн биржээс 574 сая ам. доллар босгох тооцоо хийгээд байгаа.

Одоогийн байдлаар 3.66 тэрбум хонгконг доллар буюу 472 сая ам.доллар босгожээ. Deutsche Bank-ын шинжээч Фред Лам, Нора Мин нарын Блүүмбэргт мэдээлснээр “Winsway” Монголын өмнийн говиос 8.1 тэрбум юанийн нүүрс зөөн борлуулж, 773 сая юанийн буюу 115.6 сая ам.долларын цэвэр ашигтай ажиллана гэж тооцжээ. Дөрөвхөн жилийн түүхтэй энэ компани ганц жилийн дотор зөвхөн Монголоос энэ хэмжээний цэвэр ашиг олох тооцоог олон улсын шинжээчид хийсэн нь нэгийг бодогдуулж хоёрыг сануулахгүй байна гэж үү.

“Winsway” компани “Polo Resources”, “Peabody”, “Itochu” зэрэг дэлхийн акултай ийнхүү хоршин тоглосноор монголчууд бидний дэлхийд үнэ хүргэхээр элгэндээ нааж, энгэртээ тэврэх шахам харамлаж буй Тавантолгойн үнэ цэнийг бууруулахыг үгүйсгэх аргагүй. БНХАУ Монгол дахь уул уурхайн томоохон төслүүдэд оролцох сонирхолтойгоо албан ёсоор илэрхийлсээр байгаа. Үүнтэйгээ зэрэгцүүлээд энэ мэт офшор компаниудаараа дамжуулан давхар өрөг нүүж, цар хүрээгээ нэмэгдүүлснээр Монгол төрийн бодлогыг үнэгүйдүүлж мэдэхээр болоод байна.

БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай “Winsway” компани 2007 оны есдүгээр сарын 17-д Британийн Виржины арлуудад бүртгэлтэйгээр анх байгуулагджээ. Хонконг, Бээжин, Сингапур, Макао, Австралид салбартай, 500 сая юаниар үнэлэгдэх хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгөтэй юм байна.

Өмнөд хил дагуу зурган чиглэлд “давшилтаа” өргөжүүлнэ

“Winsway” Монгол Улсад албан ёсоор бүртгэгдэж, үйл ажиллагаа явуулах зөвшөөрөлгүй. Гэхдээ өмнийн говийн нүүрсний зах зээл энэ компаниас шууд хамааралтай. Монголд нүүрсний тээвэр хийх хүнд даацын машин тэрэггүй байсан тэр үеэс эхлэн Хятадын тээвэрлэлтийн компаниуд уурхайн амнаас нүүрс зөөх, тээвэрлэх онцгой эрх олгожээ. Зах зээлийн зарчмаас ангид ийм боломж нөхцөлийг олгосноор Монголын нүүрсийг Хятадад хамгийн хямд үнээр гаргах, үнэгүйдүүлэх эхлэл болсныг мэргэжилтүүд хүлээн зөвшөөрдөг.

Нүүрсний олборлолт, тээвэрлэлт, худалдан авалт өнөөдөр хятад “босс”-той монгол түшээдийг хөл, гараа болгосон ченж компаниудаас шууд хамааралтай байна. Тэд жилд хэдэн тонн нүүрсийг ямар үнээр, хаанаас авахаа шийддэг. “Winsway” сүүлийн 2-3 жил Монголын нүүрсийг Хятадын хэрэглэгчдэд хүргэж буй хамгийн том худалдан авагч бас борлуулагч. Статистик мэдээнээс харахад БНХАУ 2009 онд Монголоос 8,5 сая тонн нүүрс, 2010 онд 10 гаруй сая тонн нүүрс экспортложээ.

Үүний дийлэнх нь “Winsway” компаниар дамжсан гэсэн мэдээлэл бий. “Winsway” компанийн албан ёсны сайтад мэдээлснээр ойрын хоёр жилд 400 сая ам.долларыг нүүрс тээвэрлэх, ачаа тээврийн нэгдсэн ложистик цогцолбор байгуулахад зарцуулахаар төл өвлөжээ. Энэ нь Монголоос Хятад руу хамгийн хямд, дөт замаар нүүрс зөөх, тээвэрлэлтийн бүх боломжийг хангахад хөрөнгө мөнгөө хаяж эхэлнэ гэсэн үг. Монголоос нүүрс импортолсон хэдхэн жилийн хугацаанд тэд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн Шивээ хүрэн, Гашуун сухайтын боомтыг угтуулан Сэхэ, Ганцмодны боомтод нүүрс угаах үйлдвэр байгуулаад амжсан.

Харин одоо Монголын нүүрсийг зөөх тээвэрлэлтийн аварга том сүлжээг бий болгохын тулд хил дагуу өргөн “давшилт” хийж 3-4 боомт бүхий газарт шинэ төлөвлөлт хийжээ. Энэхүү “давшилт”-ыг зурагнаас харж болно. Энэ төлөвл өгөөнд тусгаснаар Замын-Үүд болон Дорнодын Эрээнцавын боомтоос гадна Дорнод аймгийн Матад сумын хавиар шинэ боомт нээж ложистик төв бий болгох юм байна. Ингэснээр Монголын ашигт малтмалыг хилийн зургаан боомтоор зэрэг зөөх боломж бүрдэх бөгөөд үүнийг даган нүүрс угаах болон боловсруулах үйлдвэрүүдийг ч байгуулна гэсэн мэдээлэл бий.

Үүнийг БНХАУ төрийн бодлогын хэмжээнд хөхиүлэн дэмжиж буй гэх бөгөөд төмөр замын нэгдсэн сүлжээнд холбогдсоноор Монголоос хамгийн хямд бас чанартай коксжсон нүүрсээр зүүн бүсийн гангийн үйлдвэрүүдээ хангах боломж Хятадад нээгдэж буй юм. БНХАУ дэлхийн нүүрсний хэрэглээгээр эхний гуравт багтдаг. Ойрын хэдэн жилд газрын доорх баялгаа хав дарж, Монгол мэт алсын хараагүй, төрийн бодлогогүй орны баялгийг ашиглан түүхий эдээ нөөцөлж авах “дотор” бодлого баримталж буй. Энэ бодлогоо хэрэгжүүлэхийн тулд Монголын зах зээлийг ченж компаниудаар дамжуулан эзлэн авч байна.

Өнөөдөр өмнийн говьд “Winsway” компанийн албан болон албан бус охин компаниуд матрёшка шиг өндөглөж байна. Тэндээс нүүрс тээвэрлэдэг 40 гаруй компанийн 10 гаруй нь энэ компанид ямар нэг байдлаар харьяалагддаг гэсэн мэдээлэл байна. Нэр бүхий хэдхэн компанииг “Winsway”- гийн охин компани хэмээн нутгийнхан ярих боловч дийлэнх нь үндэсний компанийн нэрээр бүртгэлтэй гэсэн яриа ч байна. Энд үйл ажиллагаа явуулж буй тээвэрлэгчдийн ихэнх нь “Winsway” -гийн түрээслэгчид гэх бөгөөд орон нутгийн хурган дарга нарын нэр дээр бүртгэлтэй аж.

Энэ талаар бид эрэн сурвалжилж үргэлжлүүлэн хүргэнэ. Харин Монголд албан ёсны бүртгэлгүй ч аалзны хөл шиг салаалсан “ченж” компаниудаараа дамжуулан өмнийн говийн нүүрсний зах зээлийг атгасан гэх “Winsway” компанийг төрийн холбогдох байгууллагууд анхааралдаа авах цаг болжээ.

"Өнөөдөр"