Там хаанаас эхтэй вэ?

2011-03-30

Тамын тогоонд тарчилмар гэж манай нутгийн нэгэн хүнийг харааж билээ.

Сэтгэлд зүү шиг харваж үлдсэн шүү, Үлгэр домогт тамын тухай өгүүлсэн нь цөөнгүй. Миний бодлоор бол там гэдэг зовлон, тарчилгаа, нуух нулимсын “ганц худаг” юм сан уу? Цагтаа цалгиж, цалин буухаар наргиж явсан яруу найрагч Ш.Цогт амьдралынхаа сүүлчийн жилүүдэд нэлээд ядарсан сан. Хөөрхий минь, “Сооёо минь там там л гэнэ.

Там гэдэг чинь ёстой тамтаггүй амь зуухыг л хэлдэг юм байна шүү дээ” гэж хэлээд мэлхийнх шиг том алаг нүднээсээ бөөн бөөн нулимс бөмбөрүүлж байсан сан. Тамын тогоонд түүнийг минь хэн ч түлхэж чихсэнгүй. Нэг л мэдэхэд өөрөө өөрийгөө тамын тарчилгаат шорон гяндан луу яваад орчихсон хэрэг.

Амьдрал алаг, хүн гэнэн гэдгийн бодит жишээ энэ буюу. Талийгаач маань Москва хотноо М.Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийг Д.Сэнгээ, Б.Явуухулан, Д.Пүрэдорж нарын дараахан улаан дипломтой төгсөж, оюутан байхдаа “Хаврын дуу” хэмээх анхныхаа яруу найргийн номыг хэвлүүлж, шуугиулж явсан эр байхгүй юу даа.

Өдгөө ч та бидний дунд хүн болж мэндэлсэн, тэр дундаа баян Монгол эх оронд нохой, гахай, мал болж төрөөгүй байтлаа нохой, гахай, малаас ч долоон дор хогийн цэг, газар доогуурх усны суваг, сүлжээний нүх сүв бараадаж, орох оронгүй, идэх хоолгүй, өмсөх хувцасгүй бор өдөр, шар хоногийг төөрүүлж, тамын тогоонд тарчилж байгаа хүмүүс бас л цөөөнгүй байна шүү дээ.

Манай эх оронд баян амьдрах нь байг гэхэд нэг алзахгүй шиг амь зуулгаа аваад амьдарчихаж болмоор л санагдаад байдаг юм. Тамын тогоо руу гулсах зам, жим, заяа төөрөг олон бэлчиртэй, түмэн шалтгаантай байдаг биз. Энэ удаад би жаргалтай амьдралаа хүмүүс өөрсдөө сайн дураараа зовлонгийн үүр, тамын тогоо болгож байгаа ганцхан санааг тойрч эрэгцүүлэн эмзэглэхийг хичээлээ.

“Золиослогдсон хайр” хэмээх олон ангит Мексик кино цэнхэр дэлгэцээр гарч байхыг сонирхож үзлээ. Били гэдэг “Зүсний нь сайханд зүү сүвэлмээр, нүдний нь хөөрхөнд нүгэл хурмаар, насны нь залууд намба алдмаар, биений нь гоод сэтгэл сэргэмээр” бүсгүй хайртай хархүүтэйгээ ханилсангүй.
Сайхан хүүхэнд дургүй хэн байх вэ?
Сахал нь цагаан өвгөн ч
Сачий нь хүрэхгүй мөртлөө
Сайхан хүүхний хойноос
Санаа, шүүрс алдаж явдаг юм
Сайхан хүүхэнд дургүй хэн байх вэ?
Сайхан хүүхэнд чинь харин
Сайхан хүүхэн л дургүй байдаг юм гэсэн үнэн үгтэй шүлэг байдагсан.

Били хөлгүй баян хөгшин зөнөг өвгөнтэй нөхцлөө гэх үү? суулаа гэх үү ханиллаа. Өндөр харшийн эзэн болох санаатай ч өнөө муу өвөө нь үхэж өгдөггүй Билийг зовоохын цаагуур зовоож, тарчлаахын цаагуур тарчлааж байна. Хүний амь насыг цөвтүүлэх хэцүү, хүсэл хайраа мартах хэцүү. Хоёр хэцүүгийн хооронд сайхан , залуу хүүхэн Били тамын тогоонд тарчилж байна.

Алтан даашинз өмссөн ч амар заяа үзсэнгүй, амтат пица зооглосон ч улаан хоолойгоор нь давсангүй. Тэгээд хөгшин зөнөг өвөөгийн хартай гэдэг нь хэмжээлшгүй, Хөөрхий Били бүсгүй торонд суусан тоть, аргамжаа, уяанд эрх чөлөөгүй тарчилсан гөлөг шиг болжээ. Хүмүүс ингэж л өөрөө өөрийгөө тамын тогоо руу түлхдэг нь хэний буруу вэ? . Шунал хэмээх ад зэтгэрийн чөтгөр л хүнийг тамын тогоо луу залдагийн жишээ энэ болой. Хомхой, сувьдаг шунал бол хүний тэнэг хүслэн, нүглийн хар цөм юм.

Хүний сэтгэлийн гурван том хар нүгэл буй. Мунхаг тэнэг, уур хилэн, шунал тачаал гүн оршин буй цагт хүмүүн заяатан хэзээ ч жаргахгүй. Аз жаргалтай амьдралын дайсан шунал нь хүмүүнд дандаа гай, зовлон, тамын тарчилгаа авчирдаг жамтай.

Хүн ганцхан үхэлд л шунадаггүй, бусдад нь дандаа шунадаг бус уу? Хүн өөрийнхөө хар толгойд буй болсон буруу, бусармаг шуналын хүсэл нь амар хялбар аргаар хөдөлмөрийн бус замаар замбараагүй их хэмжээний мөнгөтэй, эд агуурс, хөрөнгөтэй болох, архи, тамхи, авгай, хүүхэн гэсэн бусармаг цэнгэлд тэмүүлэх гэсэн хөнгөн нийсвэр бодлоосоо эхтэй, шунал зулзгалж, элдэв зодоон, аллага, залилан, хулгай, худал, дээрэм тонуул зэрэг гэмт хэрэгт холбогдож, зовж шаналж, тамын тогоонд тарчилах нь буй. Энэ мэт шунахайн сэдэлтэй хүсэл, тачьяал нь олон буруу, бусармаг, нүгэл үйлдэх үүсгэл болдог бус уу? Болдогсон бол хүн аз жаргал, эрүүл мэнд, авьяас билэгт л шунаж баймаар сан.

Амьдрал алаг, заяа цоохор, хүн гэнэн, бас хомхой талдаа тул санаснаар болох нь цөөхөн. Сэтгэл өлсгөлөн, улам л өлөн зэлмэн байх аваас аливаа зүйлд сэтгэл ханах чадваргүй, өөрийгөө цаг ямагт хоосон мэт бодож, цаашаа хэт их шунаж тачияадах нь зовлонгийн эх үүсгэл, тамын тогоонд унах шалтгаан болдог. Гэтэл энэ их хомхой шуналаас болж, өөрийгөө мөхөөнө гэдгээ тэр бүр ухаарч мэдрэх чадваргүй болдог тул цаана нь гашуун эмгэнэл хүлээж, мөнхийн тамд ойчих явдал тохиолддог болохыг анзаарах сөхөөгүй болсон байх нь олонтаа.
Хүний сэтгэл зүрхэнд хомхой шунал ихээр оршихын хэрээр муу, муухай ёрын хүсэл, санаа байнга ундран төрж, хүмүүний сэтгэлийг бохирдуулан булингартуулдаг юм сан уу? Шуналын төлөө хүн юу ч хийж мэднэ. Хөрөнгө чинээ ихсэх тусам зовлон өтгөрдөг болой. Их хөрөнгө, зоорь, эд агуурс, зоос мөнгөтэй хүн амар заяа үзнэ гэж хэзээ ч байхгүй.

Хөрөнгөө алдаж асгачихна, хэн нэг нь хулгайлж, хумсалчихаж мэднэ, Би мөнгөтэй тул намайг хэн нэг нь амь насыг минь хохироож, мөнгө зоосыг минь тонож дээрэмдэж болзошгүй, харуул хамгаалалт, бие хамгаалагч, бууны сум нэвтэрдэггүй хаалга, цонх хэрэгтэй гэж амар заяа үзэхгүй, дандаа сэтгэл нь шархирч, бие нь айдас хүйдсээр дүүрч, нойр нь хүрэхгүй амьдаараа тамын тогоонд тарчилдаг нь маргаангүй. “Бусдын юманд бүү шуна.
Их шунах юм бол илүү насалдаггүй. Бузар олз биед наалддаггүй” гэж хөөрхий аав минь үр хүүхдүүддээ дандаа хэлж захидаг байсан сан. “Саруул ухаантай хүнд сайхан үг эрдэнэ мэт, Үг үл мэдэх хүнд үнэн үг шороо мэт” гэж хэн гэдэг суутан хэлсэн юм бэ? “Шунал бол нүгэл юм. Бүх муу, муухай юмны үндэс нь хомхой бөгөөд хорт шунал мөн. Шуналгүй байна гэдэг хувь хүний эрхэм дээд чанар чансаа. Шуналд автсан хүний сэтгэл дандаа өлсгөлөн. Шунал ихэдвэл шулам болно.

Шуламын тулам эзнээ ч залгина. Шуналаар баяждаггүй, сувдаар таргалдаггүй. Алтаар аадар бороо орсон ч хүний шунал ханадаггүй. Бохир олзноос цэвэр гарз дээр”. Эдгээр бол миний мэдэх шуналын тухай эрдэмтэн мэргэдийн үг билээ. Там хаанаас эхтэй вэ? Там олон юмнаас эхтэй. Хамгийн түрүүнд шуналаас эхтэй шүү хүн ард минь

Ч.Содномдорж

Эх сурвалж: “Монцамэ”