Санжийн Баяр дуугарч эхэллээ. УИХ-ын чуулган эхэлдэг өдрийн орой буюу дөрөвдүгээр сарын 5-ны 19.00 цагт 25

дугаар суваг телевизээр тэр ярив. Тэрхүү ярилцлагыг нь цөөнгүй хүн анзаарахгүй өнгөрөв бололтой. Ухаандаа С.Баяр их сэм маягтай ярьсан юм. Тийм болохоор маргааш өдөр нь тус телевизийн эфирийг анаж байгаад давталтыг нь дахин үзэж, дуу хураагуурт хурааж авч олон түмэнд хүргэж байгаа нь энэ. С.Баяр, Н.Энхбаяр хоёрын амнаас гарсан долдугаар сарын 1-тэй холбоотой ширхэг үг бүхэн баримт юм гэдгийг л дахин давтан хэлэх байна. Дээр нь ХЗДХ-ийн сайд асан Ц.Мөнх-Оргил гэж нөхөр байна. Тэр өнөөдөр өөрийгөө нууж, өмхий санаалалгүй үгээ ард түмэндээ С.Баяр, Н.Энхбаяр хоёр шиг хүргэх хэрэгтэй. Ингээд С.Баярын тус телевизийн сэтгүүлчийн асуултад хариулсныг илүү дутуу зүйлгүйгээр, яг л ярьсан хэлснээр нь, цэг таслал, амнаас гарсан авиа чимээтэй нь хамт хүргэе.

-Долдугаар сарын 1-ний үйл явдалтай холбогдуулан зарим томоохон албаны хүмүүсийг гэрч байдлаар мэдүүлэг авах хэрэгтэй гэж хуулийн байгууллагаас хэвлэл мэдээллээр цацаж эхэллээ. Тэдгээр хүмүүс дотор Ерөнхий сайд асан таны нэр, мөн ХЗДХ-ийн сайд асан Ц.Мөнх-Оргил, Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр нарын нэр дурдагдах боллоо. Энэ хүрээнд Ерөнхийлөгч асан тайлбар өгөхдөө таны эсрэг тайлбар өгсөн байна лээ. Тодорхой хэлбэл "Ерөнхийлөгчид шууд нөлөөлж, бараг тулгаж онц байдал зарлуулах шийдвэрийг гаргуулсан хүн бол С.Баяр" гэж. Үүнд та ямар хариулт өгөх вэ?

-Долдугаар сарын 1-ний асуудлаар Монголын төр, хууль хяналтын байгууллага үнэн мөнийг тогтоохын тулд аль ч албан тушаалтнаас тайлбар тодруулга, ялангуяа гэрчийн мэдүүлэг авах эрхтэй. Үүнд нь хэн ч бай туслах үүрэгтэй гэж хувьдаа би ойлгож байгаа. Тийм ч учраас би тухайн үед Ерөнхий сайд, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл /ҮАЗ/-ийн гишүүнээр ажиллаж байсан хүний хувьд энэ хэрэгт гэрчийн мэдүүлэг өгөх шаардлагатай гэж өөрийгөө үзсэн. Тэгээд энэ тухай албан тоотыг Монгол Улсын Ерөнхий прокурор Д.Дорлигжавт явуулсан байгаа.

Яах вэ, аль нэг этгээдийн авирлаж байгаа талаар би нэг их юм яримааргүй байна. Зарчмын нэг асуудал байгаа юм. Тэр нь юу вэ гэхээр долоон сарын 1 гэдэг бол Монголын түүхэнд анх удаа гарсан эмгэнэлт хар өдөр байдаг. Хамгийн гол нь давтагдахгүй байх учиртай юм. Давтагдахгүй байхын гол нөхцөл нь юу гэхээр үүнийг үнэн мөнөөр нь, маш нарийн судалж, нягталж, шүүж мөрдөж дүгнэлт гаргах ёстой. Хуулийн дүгнэлт гаргах ёстой. Хариуцлага хүлээх хэмжээнд хуулиа зөрчсөн байдаг юм уу, буруу зөрүү үйлдэл гаргасан байвал албан тушаалтнуудаасаа авахуулаад тэнд оролцсон олон субъектүүд бий шүү дээ, бүгд хариуцлага хүлээх ёстой. Буруутан нь л юм бол.

Ер нь шахаж дарамтлуулж зарлиг гаргуулсан гэж хэлж байгаа хүн өөрөө хэлж байгаа үгнийхээ агуулгыг сайн бодмоор юм шиг санагдаж байгаа юм л даа. Шахаж дарамтлуулж байж зарлиг гаргадаг байсан Ерөнхийлөгч мэтээр өөрийгөө ярих нь хэр зохимжтой байдаг юм бол мэдэхгүй. Нөгөө талаас энэ чинь зүгээр нэг шагналын зарлиг юм уу... тийм юманд гар хүрэх гээгүй ш дээ. Улс орны хэмжээнд онц байдал тогтоох, онц байдлын зарлиг гаргах тухай асуудал юм шүү дээ. Тийм учраас ийм асуудал дээр хэн нэгний дарамт шахалтан дор бус Үндсэн хуулиар тухайн албан тушаалтан, тухайн байгууллага өөрийн хүлээсэн эрхтэй үүрэгтэй байгаа шүү дээ. Тэрний дагуу л албан үүргээ гүйцэтгэх, эс гүйцэтгэх тухай асуудал юм. Харин гүйцэтгэхдээ цаг хугацаанд нь байна уу, цаг алдаж хийсэн байна уу... энэ бүхнийг хууль хяналтын байгууллага тогтоох ёстой гэж би бодож байгаа. Ер нь бол Онц байдал тогтоох зарлигт Ерөнхий сайд биш Ерөнхийлөгч гарын үсэг зурдаг. Нөгөөтэйгүүр ийм зарлиг гаргахад Ерөнхийлөгч хэдийгээр гарын үсэг зурж эцэслэдэг боловч энэ зарлигийг гаргахтай холбогдуулж ҮАБЗ хуралдсан байдаг юм.

Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд миний бие, УИХ-ын дарга сурав. Долдугаар сарын 1-ний асуудал дэндүү тодорхой байдаг юм. Олны өмнө өрнөж, олны өмнө дууссан ийм асуудал тийм олон байхгүй шүү дээ. Бүх юм цаг нартайгаа, хэн оролцсон юм, хэн юу хийж байсан юм, хэн юу хэлж байсан юм, ямар үйлдэл хөдөлгөөн болсон юм бүгд тодорхой байгаа. Сүүлд нь төрийн байгууллага болох ҮАБЗ хуралдсан тэр хурлын бүх бичлэг, тэмдэглэл, хэн ямар санал гаргаж байсан юм, ямар шийдвэрийн төсөл оруулж байсан юм, түүн дээр нь хэн ямар санал гаргаад эцэслээд яаж гарсан юм. Бүх юм баримттайгаар байдаг байхгүй юу. Тийм учраас энэ хэрэг явдал дээр үнэнийг тогтооход тийм хэцүү зүйл биш болов уу л гэж дотроо боддог.

-Та тухайн үед шатаж байгаа намын байранд олон цаг байсан. Ерөнхийлөгч онц байдал зарлах зарлигаа гаргаж чадахгүй эргэлзсэн тээнэгэлзсэн байдалтайгаар цаг их алдаж онц байдал зарлах шийдвэр оройтож гарсан гэсэн дүгнэлтийг та түрүүн хэлж байна лээ /"Түрүүн хэлж байна лээ" гэсэн нь ярилцлагын засварлаагүй хэсэгт энэ мэт нэлээн зүйл ярьсныг нотолж байгаа юм. сурв/. Та шатаж байгаа байшингаас шууд төрийн ордонд очиж Ерөнхийлөгчтэй уулзахдаа яг юу ярилцсан бэ?

-Цаг нарын хувьд Ерөнхийлөгч асны УИХ-ын ажлын хэсэгт өгсөн тайлбарыг нь уншсан. Миний өгсөн тайлбарыг ч Энхбаяр Ерөнхийлөгч асан бас уншсан байх. Түүн дээр цаг хугацааны хувьд мань хүн нэлээн будилсан байдаг юм. Энэ бол маш тодорхой, бүх телевизээр цагтай нартайгаа гарсан байдаг байхгүй юу. Асуудал юу юм бэ гэхээр их товчхон хэлэхэд ерөнхийдөө байдал биш болж эхэлсэн нь үдээс хойш 3,4 цагаас юм. Урьд өмнө болж байсан жагсаал цуглаанаас шал ондоо. Тэр үед намын байрны таван давхарт манай намын Удирдах зөвлөл хурлаа хийгээд сууцгааж байсан юм. Тэгэхэд тэр өрөөнд нэг ч бүтэн цонх үлдээгүй. Таван давхрын өрөө шүү дээ. Бид нар хурлаа хийж чадахаа больсон. Хурлаа тараасан. Уг нь бол таван цагаас сэтгүүлчдэд мэдээлэл хийнэ гэж та нөхдийг урьсан байсан. Та нөхөд ч очсон байсан. Тавь жаран сэтгүүлч байдаг юм. Тэгээд тэр мэдээллээ хийх цаг маань болсон сэтгүүлчид маань зарим нь орж ирчихсэн, зарим нь гарчихсан, хэцүү байдалд байсан ш тээ.

Дөрвөн талаас чулуу тоосгоор бөмбөгдөөд. Тэгээд таван цагаас хойш гал тавьсан байдаг юм. Гал тавьсныг би эхлээд мэдээгүй л дээ. Хэвлэлийн бага хурлын танхимд ороод сууж байсан. Ерөнхийдөө хэвлэлийн бага хурал болно гээд сунжирсаар тав хагас, 5.40-ийн үед эхэлдэг билүү дээ. Би нэг арав, арван таван минут мэдээлэл хийгээд асуулт хариулт эхэлж байтал утаа ороод ирсэн. Нийтдээ намын байранд чинь 250, 300-гаад хүн байсан гэдэг билүү дээ. Гарч чадахгүй, гаднаас чулуудаад байгаа учраас. Тэгэхээр цагдаа нар чинь нөгөө бамбайгаараа халхавч хийгээд хүмүүсээ гаргахаар бамбайны халхавчин дор чинь тав зургаан хүнээс илүү багтахгүй байгаа байхгүй юу. Нөгөө хэдийгээ Улаанбаатар зочид буудлын тэр рүү гаргачихаад эргэж ирээд дараагийн тав зургаан хүний гаргах. 200, 300-гаад хүнийг чинь ингэж гаргахаар их удаж байгаа юм. Хоёрт галын аюул тэнд аюултай байдалд хүрсэн.

Гал руу чинь тэгэхэд тийм нэг нийлэг шатамхай эдлэл хаяад улам хөөрөгдөөд байгаа юм. Байранд байсан хүмүүсийн нүд нь хорсоод, амьсгаа давхцаад их хэцүү. Өрөөнүүдэд түгжигдээд угаартчихсан хүмүүс байх бий, бүгдийг нь явж шалга гэсэн. Ингээд гал ширүүссэн нь 18 цаг, 18 хагасаас байх. Бид бүх хүнээ гаргана гэсээр байгаад 21 цаг хүргэдэг юм. Би бол 20 цаг 50 минутын үед намын байрнаас гараад тэгээд шууд ордон руу орж ирдэг байхгүй юу. Тэр хоорондоо Ерөнхийлөгчтэй бас яриад л байгаа. Ингээд ярьсаар яваад ордон руу орж ирээд Ерөнхийлөгчид би нэлээн уурласан юм. Яасан гэхээр Н.Энхбаяр өөдөөс тэгдэг байхгүй юу, "Би одоо улс төрийн намуудын дарга нарыг цуглуулаад зөвлөгөөн хийж байна" гэж. Би өөдөөс нь "Юун зөвлөгөөн бэ. Одоо бол улс төрийн намуудтай ярих юм байхгүй. Бүгдийг нь хөөгөөд гарга. Одоо Монголын төр ажлаа хийсэн нь дээр. Бүрэнхий болохоос өмнө тэр онцгой байдлаа зарлах гээд байгаа юм бол бэлтгэлээ хангах ёстой. Шөнийн харанхуйгаар юу ч болох юм билээ" гэхчлэн. Тэгээд тэр нэг улс төрийн намуудын хурал нь 21 цагаас ч болдог бил үү, 30 минут болсон.

Мэдээж хэрэг тийм өдөр улс төрийн намуудын дарга нар өөдтэй юм юу ярихав дээ. Чамаас болсон надаас болсон гээд хэрүүлийн шинжтэй юм л болж байгаа юм чинь. Тэднийг гаргасны дараа тэр зарлиг марлиг бэлдэх ажилдаа харамсалтай нь 21 цаг өнгөрөөж ордог юм. Гэтэл УИХ-ын дарга Лүндээжанцан орон нутагт нэр дэвшээд алга байсан. Түүнийг яаралтай дуудуулаад, тэр нь ирсээр байтал... юу гэдэг билээ дээ Лүндээг чинь 21.30 цагт тээврийн товчоогоор орлоо л гэдэг юм. Наашаа ирэх гэсээр байтал 22 цаг өнгөрч байж дөнгөж орж ирдэг юм. Ингээд ҮАБЗ-ийн гишүүд бүрэлдэж цуглаад, гурвуулаа болж аваад "За за зарлиг гаргая, гаргая" гээд, яагаад гэвэл бүх зүйл тодорхой болсон байсан. Ордонд сууж байхад за тэр Соёлын төв өргөө рүү дайрлаа. Хас банкийг тоноод эхэллээ, галерей рүү орлоо... гээд мэдээлэл ирж эхэлсэн. Ердийн аргаар барьж тогтоохгүй гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой болсон. Ийм болсон үед "Зарлигаа гаргая даа" гэж шийддэг юм. Тэгээд тэр зарлигийнхаа үндсэн агуулга, хамрах хүрээ, үргэлжлэх хугацаа... янз бүрийн юмыг нь ярьсаар байтал их орой болчихдог байхгүй юу. Ингээд 23 цаг 30 минутын үед зарлигт Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр гарын үсгээ зурсан санагддаг юм. ҮАБЗ-ийн гишүүд хүчний байгууллагын удирдлагууд байж байгаад хийсэн дээ. Тэгээд 24.00 цагаас. эхлэн зарлахаар телевизээр зарласан.

Миний бодлоор бол оройтож гарсан шийдвэр юм. Шөнийн харанхуйд бужигнаан болоод, хэн буудсан нь одоо хүртэл тогтоогдоогүй байгаа ш тээ. Яг Дорж гэдэг цагдаа, Дондог гэдэг иргэнийг буудаад аллаа гэсэн юм тогтоогдоогүй байна л гэж би ойлгосон. Цагдаагийн зэвсэглэлд байгаа АКМ автомат буунаас гадна жижиг калибраар буудсан шарх байна гэж ярьдаг байхгүй юу. Үүнийг одоо хүртэл нарийвчилж шалгаагүй байна шүү дээ. Цагдаа буудсан байлаа гэхэд өөрийнх нь зэвсэглэлд байхгүй тэр буугаар яаж буудсан байх вэ. Цагдаа биш бол хэн буудсан байх вэ. Тэр нэг хурц гэрэлтэй хар машинаар давхиад буудаад байсан гэсэн. Тэр машин хаана байгаа юм. Миний мэдэж байгаагаар цагдаагийн машин тодорхой ш тээ. Энэ бүхэнд хариултыг хэн ч авч чадаагүй байна. Эцэст нь энэ бүхнийг зохион байгуулсан буруутан нь тэр үед Ерөнхий сайд байсан С.Баяр, Дотоод хэргийн байсан Ц.Мөнх-Оргил гэсэн дүгнэлтэд хүрэх гэж байгаа бол энэ нь зөв дүгнэлт гэж би хувьдаа үзэхгүй байна.

С.Баяр энэ удаадаа ингэж л ярьсан байна. Энэ яриа бол С.Баярын телевиз дээр нэлээн монтажилж, засч янзалсан яриа нь. Энэ ярилцлагыг яг эхээр нь хуулийн байгууллагынхан олж авч сонсвол илүү эхийг ярьсан болох нь тодорхой юм. Яриа хоорондын эффэкт, яриаг дунд нь тасалж, залгаж янзалсан байдлаас нь анзаарахад тийм байгаа юм. Тийм болохоор Н.Энхбаярын телевизийн ярианы эх хувилбарыг, С.Баярын мөн энэ эх хувийг, за тэр Ц.Мөнх-Оргилын энэ тэр найз нөхөд, итгэлт хүмүүстээ ярьсан хөөрснийг эмхэлж цэгцэлж авахад долдугаар сарын 1-тэй холбоотой элдэв ярианы ээдрээ зангилаа нэлээн тайлагдана.

medee: