Иргэний хөдөлгөөний удирдагч О.Магнайтай ярилцлаа.

-Үймээний үеэр гэмтэж, бэртсэн цагдаа нарын хүсэлтээр Ж.Батзандан, Б.Жаргалсайхан та гуравт холбогдох эрүүгийн хэргийг сэргээж шалгахаар болсон гэдэг үнэн үү. Нийслэлийн прокуророос таныг дуудсан уу?

-Өнөөдрийн байдлаар намайг дуудаагүй.

-Та гуравт холбогдох хэргийг хөнгөрүүлэх, Өршөөлийн хуульд хамруулах зорилгоор зориуд зүйлчлэлийг нь өөрчилж хэрэгсэхгүй болгосон гэж цагдаа нар хардаж байсан. Ер нь танд холбогдох үймээний хэрэг яаж төгссөн юм бэ?

-Би гадаадаас саяхан ирлээ. Цагдаа нарын гаргасан үндэслэлийн талаар мэдээлэлгүй байна. Тиймээс тайлбар хийхэд хэцүү байна. 2009 оны долдугаар сарын 9-ний өдөр УИХ-аар баталсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хөнгөн болон хүндэвтэр гэмт хэрэг анх удаа үйлдсэн иргэдийн хэргийг мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд хэрэгсэхгүй болгоно гэж заасан. Үүний дагуу л надад холбогдох эрүүгийн хэрэг хэрэгсэхгүй болсон шүү дээ. Намайг үймээний  гэх хэрэгт холбогдсон  бусад хүмүүсийн адил нийтийг хамарсан эмх замбараагүй байдлыг өдөөн турхирсан гэх үндэслэлээр Эрүүгийн хуулийн 179 дүгээр зүйлийн 179.1-д зааснаар шалгаж байсан. Анх терроризм хийсэн гэх зүйл ангиар эргүүгийн хэрэг үүсгэсэн. Яаж ч бодсон "Долдугаар сарын 1" террорист үйл ажиллагаа биш нь ойлгомжтой учир Эрүүгийн хуулийн 177 дугаар зүйл ангийг хэрэгсэхгүй болгосон. Үүнийг л зүйл ангийг нь санаатайгаар өөрчилсөн гэж хардаж байгаа байх.

-Цагдаагийн албан хаагчдад холбогдох хэргийг сэргээж шалгах үеэс л үймээнийг турхирсан гэх хүмүүсийг яллах ёстой гэж ярих юм. Цагдаа нар удирдлагуудынхаа өмнө та нарыг бамбай болгоод байгаа юм биш үү?

-"Цагдаа ба ар гэрийнхэн" холбооны Т.Алтангэрэл надтай уулзаж байсан. Тэгэхдээ "Долдугаар сарын 1-ний үйл явдалд нэг талаас иргэд, нөгөө талаас цагдаа гээд ард түмэн хохирч үлдлээ. О.Магнай, Ж.Батзандан нар "Ганц худаг"-т хоригдож, хангалттай шалгууллаа. Гэтэл тухайн үеийн Ерөнхий сайд, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд гэх зэрэг албан тушаалтнуудыг шалгасангүй. Тэднийг шалгуулах ёстой гэдэгт санал нэгдэж байна" гэсэн. Гэтэл намайг шалгуулна, яллуулна гэж хэвлэлийн бага хурал хийсэн гэсэн. Үнэхээр шалгах ёстой юм бол шалгуулахад бэлэн байна. Үүнд ямар нэг асуудал алга. Шалгуулаад шударга шүүхээр ороход айгаад байх зүйл байхгүй. Хүнийг жагсаж, үзэл бодлоо илэрхийлснийх нь төлөө шоронд хорьж болохгүй байх. Хэрвээ "Долдугаар сарын 1"-ний хэргийн буруутныг олох гэж байгаа бол сонгуулийн луйвраас эхэлж шалгах ёстой. Сонгууль луйвардаагүй бол Магнай МАХН-ын байрны өмнө очихгүй, шаардлагагүй.

-Үймээний үеэр гэмтэж, бэртсэн 532 цагдаагийн эмчилгээний зардал, ар гэрийнхнийх нь хохирлыг та гурвыг барагдуулах ёстой гэж "Цагдаа ба ар гэрийнхэн" холбооныхон мэдэгдсэн. Энэ шаардлага хэр үндэстэй вэ?

-Би андуураагүй бол "Долдугаар сарын 1"-ний хэрэгтэй холбогдуулж УИХ Нөхөн олговрын тухай хууль баталсан. Хуульд зааснаар үймээний үеэр гэмтэж бэртсэн, буудуулж шархадсан бүх хүнд нөхөн олговор өгсөн.

-Үймээнийг гол зохион байгуулагч нь О.Магнай, Ж.Батзандан, Б.Жаргалсайхан гэсэн хардлага одоо ч байна. Таны бодлоор үймээний гол буруутан нь хэн бэ?

-Тухайн үед Ерөнхий сайд байсан хүн ярилцлага өгөхдөө "Чулуу зөөсөн машины дугаар байдаг.., Калибрын сум бий" гэх зэрэг миний анх сонсч байгаа зүйлүүдийг ярьсан байна лээ. Ийм зүйлүүдээ гурван жилийн өмнө яагаад яриагүй юм бэ. Гадаадаас гэнэт ирчихээд калибрын сум, чулуу зөөсөн машины тухай яриад байгааг нь анхаарах л ёстой байх. Тагнуулын ерөнхий газар, Улсын мөрдөн байцаах газрын хамтарсан ажлын хэсэг "Долдугаар сарын 1"-ний хэргийг шалгасан. Би мэдүүлэг өгч, хавтаст хэрэгтэй танилцсан хүний хувьд хэлэхэд хавтаст хэрэгт л лав С.Баярын ярьсан зүйлийн тухай байгаагүй. Ерөнхий сайд асан гурван жилийн өмнө иргэний үүргээ биелүүлж гэмт хэргийн талаар мэдүүлэг өгөөгүй байна л гэж харж байна.

-С.Баярын 25 дугаар суваг телевизэд өгсөн ярилцлагыг нь хэлж байна уу?

-Тэр ярилцлагаа гарчгийг нь өөрчлөөд бүх сайтуудад төлбөртэй тавьсан байсан.

-Тэр ярилцлагадаа "Долдугаар сарын 1"-ний талаар ярих юм бий гэж онцолсон байна лээ. Үймээний хэргийг ид шалгаж байхад яриагүй тэр зүйлүүдээ хэзээ, хэнд ярих юм бол?

-Уг нь хуулийн байгууллагад очоод ярих ёстой. Гэтэл энэ янзаар "Долдугаар сарын 1"-ний асуудал хэзээ ч дуусахгүй юм байна. Яг юу болсныг хууль хяналтын байгууллага нарийн тогтоож мухарлах ёстой. Би ч гэсэн насан туршдаа нэг нэр, хоёр хочтой яваад баймааргүй байна. Үнэхээр үймээний үеэр Магнайгийн оролцоо ямар байсан юм гэдгийг тогтоож, мухарлаасай гэж хүсч байна. Уг нь намайг хангалттай шалгасан л даа.

-Н.Энхбаяр ч юм уу С.Баяр хуулийн байгууллагад биш хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр үймээний талаар мэдэгдэл хийж, эсвэл хэн нэгэн цагдаагийн хүсэлтээр хэргийг сэргээх бүрт та нарыг байцаах уу?

-Би "Долдугаар сарын 1"-тэй холбоотой бүх л мэдүүлэг, тайлбарыг хангалттай өгсөн. Тэгэхээр надаас дахиж мэдүүлэг, тодруулга авах шаардлага байхгүй гэж бодож байна. Харин тухайн үед өндөр албан тушаал хашиж байсан хүмүүс нууц хуйвалдаан, тохироо хийсэн болоод хэлэх цаг нь болсон гэж үзэж байгаа бол хэлж ярих ёстой байх.

-Тэгэхээр таны хувьд "Долдугаар сарын 1"-ний хэрэгт цэг тавьсан гэж ойлгох уу?

-Монгол Улсад үйлчилж байгаа хуулиар бол цэг тавигдсан. Цагдаа нар ямар үндэслэлээр намайг шалгуулах гээд байгааг мэдэхгүй байна. Хийсэн мэдээллийг нь уншиж судалъя гэж бодож байна.

-Дахиад мэдүүлэг өглөө гэхэд танд өмнө өгч байсан мэдүүлгээсээ нэмж ярих зүйл бий юү?

-Үймээний хэргийг шалгасан ажлын хэсгийнхэн 62 хавтастай 16 мянган хуудас баримт цуглуулсан байдаг. Тухайн үед би өөрийнхөө мэдэж байсан бүхнийг хэлсэн. Гурван жилийн дараа нэмээд, шинээр яриад байх зүйл алга. Харамсалтай нь үймээний үеэр амиа алдсан хүмүүсийг хэн хөнөөснийг өнөөг хүртэл тогтоосонгүй. Онц байдал зарласны хойно зугтаж явсан хүмүүсийг буудсан нь тогтоогдсон. Зугтаж байгаад буудуулсан хүмүүс "Цагдаа нар араас хөөсөн. Зодсон, Буутай байсан" гэх зэргээр мэдүүлсэн. Тэгэхээр энэ хэргийн буруутныг зайлшгүй тогтоох ёстой.

-С.Баяр телевизэд өгсөн ярилцлагадаа "Цагдаа буудсан байлаа гэхэд өөрийнх нь зэвсэглэлд байхгүй тэр буугаар яаж буудсан байх вэ... Тэр хурц гэрэлтэй хар машинаар давхиад буудаад байсан гэсэн. Тэр машин хаана байгаа юм. Миний мэдэж байгаагаар цагдаагийн машин тодорхой" гэсэн. Тухайн үед цагдаагаас өөр хүн иргэдийг буудсан байх магадлал хэр байдаг юм бол?

-Цагдаагаас өөр хүн буудсан байх боломж үнэхээр байхгүй. Уншигчид санаж байгаа бол хэдэн жилийн өмнө УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалайг онгоцны буудлаас баривчлахдаа 07-00, 05-00 гэх зэрэг дугаартай "Ланд Крузейр-70" маркийн хар машинууд хөлөглөж байсан шүү дээ. Одоо тэр олон хар машинаа цагаанаар будчихсан байна лээ.

-Тэгвэл үймээний үеэр хүн буудсан гэх хэргийг хуулийн байгууллага шалгаж дуусаагүй байхад Ерөнхий сайд асан ийм зүйл ярьсан нь хэр оновчтой вэ?

-С.Баяр туйлын хариуцлагагүй гэдгээ олон үйлдлээр харуулсны нэг нь энэ. Миний мэдэхээр С.Баяр сүүлийн нэг жил ажлаа хийсэнгүй. Хуулиараа группэд гарах болзлоо хангачихсан. Гэтэл гадаадаас гэнэт ирчихээд том, том юм яриад байх нь хэр оновчтой юм бол.

-"Цагдаа ба ар гэрийнхэн" холбооны тэргүүн үймээний үеэр амиа алдсан таван хүнийг цагдаа хариуцахгүй гэж мэдэгдсэн. Гэтэл хэрэг нь хэрэгсэхгүй болсон та нарыг яагаад яллах гээд байгаа юм бол?

-Хэн ч юу ч ярьж болно. Үүнд хүндэтгэлтэй хандах ёстой. Эцсийн шийдвэрийг хуулийн байгууллага шүүх гаргана. Тиймээс хэн нэгний хэлсэн үгэнд тайлбар хийгээд байх шаардлагагүй.

-Н.Энхбаяр, С.Баяр нарын хүмүүс үймээний талаар үгээ хэлж байна. Ярианд нь шинэ мэдээлэл байна уу?

-"Долдугаар сарын 1"-ний болсон үйл явдалд хамгийн ойр байсан хүн нь би байх. Ний, нуугүй хэлэхэд сонирхолтой зүйл олон байдаг юм.  Тэр өдрийн 18.40 цагийн орчимд МАХН-ын нэгдүгээр давхарт гал гарч эхлээгүй байхад тавдугаар давхраасаа шатаж байсан. Түүнийг би өнөөдрийн сайд, УИХ-ын гишүүн гээд олон хүнтэй хамт Сүхбаатарын талбай дээрээс хараад зогсч байлаа. Яагаад МАХН-ын байр дээрээсээ шатсаныг нягтлаач гэж хуулийнханд хэлж л байсан. Мөн МАХН-ын байрны урд байсан шатсан машинуудаас хоёр шуудайтай мөнгө гарсан. Шатсан байрны хоёрдугаар давхрын зүүн урд талын өрөө хэнийх байсныг мэдэхгүй. Тэр өрөөний төмөр шүүгээнээс 400 сая төгрөг бэлнээр гарсан. Үүнийг мөрдөн байцаалтын явцад тогтоосон шүү дээ. Гэхдээ энэ мөнгө ямар учиртай, хэний мөнгө байсан талаар өнөөг хүртэл тайлбар хийгээгүй. Энэ бүхнийг нэг мөр болгох л ёстой. Үнэхээр байшин барилга шатаасан хүмүүс зохион байгуулалттайгаар асуудалд хандсан бол хариуцлагаа хүлээх л учиртай. Гэхдээ иргэд Үндсэн хуулиар олгосон эрхийнхээ дагуу жагсаал, цуглаан хийх эрхтэй. Харин сонгууль луйвардах, хүн буудах гэдэгт тусдаа гэмт хэрэг. Гэтэл бүгдийг нь нэг шуудайд хийж буруутнаар нь биднийг нэрлэж байгаа бол туйлын буруу зүйл. "Долдугаар сарын 1"-нээс үлдэх сургамж бол нэгдүгээрт, иргэдийн өөдөөс галт зэвсэг хэрэглэж болохгүй. Хоёрдугаарт, сонгуулийг луйвардаж болохгүй гэдгийг л ойлгуулсан.

-Таны хардаж байгаагаар тэр их мөнгө хэнийх вэ?

-Яах аргагүй МАХН-ын байранд байсан мөнгө. Яахаараа улс төрийн намын байранд тэр их мөнгө, ам.доллар байдаг билээ. Машинд байсан хоёр шуудай мөнгө бэлнээрээ явж байдаг юм. Машин нь хувь хүнийх байсан эсэхийг санахгүй байна. Энэ бол хавтаст хэрэгт байсан баримт.

-С.Баярын ярилцлагаас харахад үймээний үеэр эрх баригчид МАХН-ын байранд гал гарч байгааг мэдээгүй, Ерөнхийлөгч улс төрийн намын төлөөллүүдийн үгийг сонсоод цаг алдсан. Ерөнхийдөө Төрийн ордон эзгүй, шийдвэр гаргах хүн байгаагүй юм биш үү?

-Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр тухайн үед улс төрийн намын дарга нарыг цуглуулсан гээд санаачилга гаргасан байдаг. Монголд болж байгаа үйл явдалд Ерөнхийлөгчөөс гадна  Ерөнхий сайд хариуцлага хүлээх ёстой. Гэтэл С.Баярын одоо ярьж байгаа зүйлийг сонсоод гайхах юм. Их л шударга царай гаргадаг, зарчимтай сайхан харагддаг хүн. Тэгсэн хэрнээ тухайн үеийн үйл явдал надад ямар ч хамаагүй гээд яриад байгаа нь туйлын хариуцлагагүй мэдэгдэл. Гүйцэтгэх засаглалыг удирдаж байгаагийн хувьд энэ улсад болж байгаа үйл явдалд хариуцлага хүлээх ёстой.

-Н.Энхбаяр, С.Баяр хоёулаа хариуцлага хүлээхгүй гэдгээ мэдэгдсэн. Тэгвэл "Долдугаар сарын 1"-ний үймээний улс төрийн хариуцлагыг хэн хүлээх ёстой вэ?

-"Долдугаар сарын 1"-ний үймээнтэй төстэй явдал 1981 онд Польшид гарч байсан.   Тухайн үед тэнд коммунист тогтолцооны эсрэг жагсаал, цуглаан болсон юм билээ. Харамсалтай нь жагсаалыг үймээн болгож жагсагчдыг баривчилсан байдаг. Энэ хэргийг 1990 онд шүүсэн. Дараа нь 2005 онд энэ хэргийг дахин сэргээж 70, 80 настай эмээ, өвөө нарт эрүүгийн хэрэг үүсгэж байсан. Тэгэхээр Монголын төрд цоо шинэ хүмүүс гарч ирсний дараа энэ хэрэг нэг тийш болох болов уу.

-Н.Энхбаяр дарамтан дор Онц байдал зарласан гэсэн утгатай зүйл ярьсан. Энэ яриаг нь яаж хүлээж авч байна вэ?

-МАН-ынхны дотно харилцаа яаж илэрдгийг мэдэхгүй юм. Нэг тал шиг байсан хүмүүс одоо муудалцчихсан хэвлэлээр хэрэлдээд л байна. Үнэхээр Ерөнхийлөгчийг дарамталсан бол бас л гэмт хэрэг. Онц байдал зарласны үр дүнд олон хүний амь эрсэдсэн учраас ямар байдалд Онц байдал зарласныг нь шалгах л ёстой. Гэхдээ Монгол Улс Ерөнхийлөгчийн засаглалтай биш. Тиймээс Ерөнхийлөгчөөс илүү Ерөнхий сайд хариуцлага хүлээх ёстой.

-Та ч "Би үймээнийг зохион байгуулаагүй, буруугүй" гээд тайлбар хийгээд явж болох юм биш үү?

-Тухайн үед МАХН-ын дарга С.Баярт шаардлага хүргүүлэх гэж намынх нь байрны өмнө очсон. 2008 оны зургадугаар сарын 30-ны орой МАХН УИХ-д 56 суудал авсныхаа баярыг Баянгол ресторанд тэмдэглээд эхлэх гэж байсан. Түүнээс гадна Дарханы хар төмөрлөгийн үйлдвэрийн хэдэн жилийн ч билээ ойг Сүхбаатарын талбайд гурван өдөр шоу хийж тэмдэглэнэ гэсэн зар гарч байсан. Тэр шоуг хэн зохион байгуулахаар зарласныг тодруулах л ёстой. Сонгуулийн үр дүн гараагүй байхад МАХН-ынхан яагаад баяраа тэмдэглээд эхэлчихсэн байсан бэ. Миний хардаж байгаагаар сонгууль луйвардана, иргэд уурлавал шоу хийж бухимдлыг нь дарна гэсэн төлөвлөгөө ч байж магадгүй. Тэгэхээр тэр шоу зохион байгуулагчид эрх барьж байсан намынхантай тохироо хийсэн эсэхийг шалгах л ёстой.

-Цагдаа нар өөрсдийгөө "Долдугаар сарын 1"-ний хохирогч гэж нэрлэсэн. Тэгвэл О.Магнай  үймээний хохирогч уу, эсвэл?

-Ямар ч байсан миний нэр "Долдугаар сарын 1"-тэй их л удаан холбогдоно. Тэр өдөр сонгуулиа луйвардуулсан иргэд жагссан. Тэр жагсаалыг санаатайгаар үймээн болгосон. Дараа нь олон зуун иргэдийг цагдаа нар тамласан, хангалттай шалгасан. Намайг цаазаар авна гэж "Ганц худаг"-т хорьсон. Тэнд хоёр сар хорьж, төрснөөс 2008 оны долдугаар сарын 1-ний өдрийг хүртэлх бүх зүйлийг минь шалгасан. Урьд өмнө нь ямар нэг гэмт хэргийн шинжтэй зүйл хийж байгаагүй гэдгийг ойлгосон байх. Гэхдээ түүхийн сайн нь ч миний багш, муу нь ч миний багш гэдэг сайхан үг байдаг. Төр "Долдугаар сарын 1"-нээс илүү сургамж авах ёстой байх. Монголчуудыг хонь шиг номхон, загас шиг дуугүй гэж ойлгодог хүмүүст том сургамж болсон.

Б.ЦЭЦЭГДЭЛГЭР

"Амьдрал"