сэтгүүлчээс өөр үгүй биз.

Энэ л мэргэжилдээ эзэн болж, нийгмийг соён гэгээрүүлэх үүргээ биелүүлэхийн тулд хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж яваа сэтгүүлчдийн нэг бол хөтлөгч, редактор Б.Мэндсайхан. Тэрбээр “SBN” телевизийн дэлгэцээр анх үзэгчдэд танил болсон билээ.

-Та ойрдоо харагдсангүй. “Happy 31” нэвтрүүлгээ ч хөтөлсөнгүй.
-Хэдийгээр мөнгөний нэвтрүүлэг боловч ихийг бүтээсэн ахмад үедээ баярлалаа гэж хэлэх зорилготой. Тиймээс ч хэлэх үгтэй хийсэн ажилтай ахмадуудынхаа төлөөллөөр эхэлдэг юм, жил бүр. Манайхан энэ нэвтрүүлгийг дандаа хөгшин хүн оруулдаг энэ тэр л гэдэг юм. Гэхдээ энэ бол миний хүссэн, хийх дуртай нэвтрүүлэг, сэдэв ч биш. Би бол асуудал хөндөгч, шүүмжлэгч. Миний багад алдааг засч байж тэгш болно гэж заадаг байсан. Хуучин нийгмийн үзэл суртал гэх байх. Гэхдээ угтаа жинхэнэ амьдралын үнэн. Алдаагаа засч байж л урагшилна биз дээ. Би байрандаа суух дургүй. Үргэлж урагшлахыг боддог. Телевиз гэдэг хамтын ажил. Би ганцаараа мянга урагшлаад яахав дээ. Өнөөдөр телевизэд ажиллаж байгаа олон сэтгүүлч хийе гэснээ хийж чадаагүй л яваа.

-”Мэргэжил бүхэн сайхан” нэвтрүүлгээр олон янзын мэргэжилтэй хүнтэй уулздаг. Сайхан санагдсан мэргэжил бий юу?
-Бүх ярилцлага ажил мэргэжил дээр л тогтдог учраас энэ нэвтрүүлэг нэрээ ч, өнцгөө ч олсон гэж би боддог. “Танайд хоноё”, “Үлэмжийн чанар”, “Цай юу, кофе уу?” гээд бүгд л ажил мэргэжил ярьдаг. Миний хийсэн дугааруудаас надад хамгийн сонирхолтой санагдсан нь палеонтологичийн мэргэжил байсан. Харин сэтгэл хөдөлгөсөн нь зууны манлай дуурийн дуучин Х.Уртнасантай хийсэн ярилцлага. Яг зорилгодоо хүрсэн дугаар минь гэвэл Монгол Улсад телевизийн урлаг үүсч хөгжсөний 41 жилийн ойг тохиолдуулж хөтлөгчийн мэргэжлийн онцлог сэдвээр хийсэн дугаар байлаа. Зочин нь миний аав Соёлын гавъяат зүтгэлтэн Ж.Батбаяр байсан.

-Та уг нь жүжигчин мэргэжилтэй. Яагаад сэтгүүлчээр ажиллах болов?
-Би 1996 онд Москва хотын театр урлагийн дээд сургуулийг жүжигчний мэргэжлээр төгссөн. Мюзикл чиглэлээр илүү суралцсан болохоор Монголд ирээд энэ чиглэлээр ажиллаж чадаагүй. Тэр үед мюзикл мэддэг хүн, ойлгодог газар байсангүй. Манайд одоо л мюзикл хийх гэж байна. Тэгэхээр энэ хоорондох их хугацааг яах вэ. Зүгээр байгаад байх уу. Тэгээд л өөрт арай ойр салбар телевизэд ажиллахаар шийдсэн. Ойр гээд ааваараа яриулаад орчихож болохгүй. Ядаж л А-тай байх хэрэгтэй. Ингээд долоон жил сурсныхаа дараа дахиад сэтгүүлчээр сурах болсон. Аз болоход Монголын Хэвлэлийн хүрээлэн дээд мэргэжилтэй хүмүүсийг зургаан сараар мэргэшүүлэхээр сэтгүүл зүйн курс нээсэн байлаа. Энэ курс намайг “Та бол олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн ажилтан” гэж дүгнэсэн. Хичээл их өөрөөр орно. Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн бичиж, бэлтгэсэн бүхэнд анализ хийнэ. Ингэвэл болохгүй, тэгвэл ёс зүйгүй гээд алдаа бүхнийг хардаг байсан болохоор одоо зурагт үзээд заримдаа их бухимддаг.

-Жишээ нь юунд бухимддаг вэ. Энэ олон телевизэд алдаа оноо олон л байдаг байх.
-Телевизийн олон нийтэд хүргэж байгаа мэдээллийн ард асар их хариуцлага байдаг. Бид сонгуулиар буруу сонголт хийдэг нь алхам тутамд харагддаг. Үүнд хэн буруутай вэ. Телевиз. Яагаад гэвэл захиалгат нэвтрүүлэг цацдаг. Өнөөдрийн Монголчууд эд шүтдэг болсон. Үүнд хэн буруутай вэ. Бас л телевиз. Өглөө, оройгүй барааны сурталчилгаа . Ядаж үг үсэг, найруулгын алдаагүй бүтээл байхгүй болж. Арилжааны телевиз гэхээрээ л алдаатай, засвартай, захиалгатай бүгдийг явуулах ёстой биш шүү дээ. Бид “Өөрчлөлт хэрэгтэй” гээд 20 жилийн өмнө ардчиллыг сонгосон. Бүх зүйл орвонгоороо эргээд шинэчлэгдэн өөрчлөгдсөн. Эхнээсээ зарим нь хөгжлөөрөө бүр тасарчихсан. Үүрэн холбооноос эхлээд. Гэтэл Монголын сэтгүүл зүй хэрхэн өөрчлөгдөв. Алддаггүй байснаа алддаг боллоо. Үүнийг өөрчлөлт гэх аргагүй. Би өөрийн үзэл бодол, орчин цагийн сэтгүүл зүйг хөгжүүлэх зорилгоосоо ухрахгүй гэж боддог.

-Та ер нь дандаа л шинээр байгуулагдсан телевизэд ажиллах юм.
-Орчин цагийн сэтгүүл зүйн зарчмаар ажиллахад шинэ телевизэд илүү дөхөм байдаг. Телевиз хөл дээр нь босгоно гэдэг маш их ажил. Би ер нь аливаа юмыг хэцүүгээс нь эхэлдэг. Тэгвэл дараа нь амар байдаг юм. Хувцас индүүдэхдээ хүртэл хамгийн үрчлээс нь гардаггүй хувцаснаас эхэлдэг. Хэцүү бүхнээ эхлээд хийчихээр бүх юмаа хийчихсэн мэт санагддаг. Миний ээж зааж өгсөн юм. Хоёр хүүхдээ ч гэсэн ингэж сураасай гэж боддог.

-Танай охин Төөнүүрхэн биз дээ. Хөтлөгч болно гэдгийг нь Та мэдсэн байх, тийм үү?
-Ёстой үгүй. Манай программын албанд шинэ дарга ирээд хүүхдийн нэвтрүүлэг хийх хэрэгтэй гэсэн. Тэгээд л нэгэнт нэр холбогдсон бол муу юм хийх дургүй хүн чинь загнаж байхад амар гээд л гурав хүрч байсан охиноо авчраад хөтлүүлж эхэлсэн юм. Найруулагч бид хоёр эхэндээ шийрэгнэж л байсан. Өөр хүүхэд байсан бол миний гарын аяыг даахгүй. Хэдийгээр хэчнээн сайхан өөрчлөлт хийсэн ч хөтлөх урлагийн хичээл сургуулилт гэдэг хатуу гараар л явахгүй бол болохгүй. Охиноо их ч загнасан даа. Одоо хамгийн олон үзэгчтэй хүүхдийн нэвтрүүлэг болчихсон.

-Сонины сэтгүүлчийг хөл нь тэжээдэг гэдэг. Телевизийн сэтгүүлчийг тэжээдэг зүйл юу вэ?
-Адилхан хөл нь л тэжээнэ. Та нартай адилхан л гүйж сураглаж, эрж хайх ёстой байдаг. Гэхдээ одоо та нар биднийг тэжээж байгаа гэхэд хилсдэхгүй. Телевизүүд өглөө бүр “Сонины тойм” нэрээр бүх мэдээг нь уншчихна. Ерөнхийдөө нэг л эх сурвалжтай болохоор бүгд ижил мэдээтэй, ижил төрлийн нэвтрүүлэгтэй. Асуудал хөндлөө гэхэд сэдэв нь ижил байх жишээтэй. Тэгээд хүний өмнөөс дүгнээд л байна. Дүрсжүүлж болох газар өөрсдөө ил гарч хөтөлнө. Харин дуу хоолой, үг хэллэг, үс толгой гэж авах юм байхгүй. Заримдаа эфирийн соёл, сэтгүүлчийн этик ч гэж байхгүй. Яг мэргэжлийн зарчмаар ажиллуулъя гэвэл телевизийн их олон сэтгүүлч ажилгүй болох байх. Ер нь телевиз хэл ам, хэрүүл тэмцэлтэй салбар.

-Та одоо юу хийж байгаа вэ. Цэнхэр дэлгэцээр гарах нь цөөрсөн болохоор ингэж асууж байна л даа.
-”Barbie” гэдэг хүүхдийн сэтгүүл гаргаж байгаа. Телевизийн ажилд цаг нар байдаггүй. Харин сэтгүүл гаргаж эхлээд гэр бүлдээ анхаарал тавьж, элдэв зүйлийг ойлгож ухаарах хугацааг өөртөө гаргаж байна. Хүүхдийг багаас нь ямар нийгэмд амьдарч байгааг нь мэдрүүлэх хэрэгтэй. “Би өөрөө л хөдлөхгүй бол өөр хэн ч хөдлөхгүй” гэсэн бодолтой болгохыг хүсч байна. Хүүхдийг сайн хүн болгоход мөнгө тийм ч чухал биш. Хүнийг хүн хэвээр нь үлдээх хэрэгтэй.

-Та хүүхдүүдээ яаж хүмүүжүүлдэг вэ?
-Би хүүхдүүдээ зөнд нь орхидог. Хүү маань шилжилтийн насандаа яваа. Салхи шиг хөнгөн, барьцгүй болчихсон юм шиг санагдаад байгаа. Яаж туслахаа сайн мэдэхгүй л байна. Би багадаа шилдэг сурагч байгаагүй. Дундыг баримтлаад л явдаг байлаа. Миний эцэг эх хэлж ярихаас илүү үйл хөдлөлөөрөө үлгэр дууриал үзүүлдэг байсан. Аав ажлаа сайн хийдэг, олон хүн таньдаг болохоор сайхан санагддаг, бахархдаг байлаа. Ээж маань их ажилсаг эмэгтэй байсан. Дэргэд байхад нь ойлгодоггүй байжээ. Яваад өгөхөөр нь л орон зай нь мэдрэгдэж байна. Ээжийнхээ ухааныг бишрээд бардаггүй. Үүнийг мэдэрч байна гэдэг надад ухаарал нэмэгдэж байна гэсэн үг.

-Таны бодлоор жинхэнэ эмэгтэй хүн гэж ямар хүнийг хэлэх вэ?
-Эмэгтэй хүн бол амьдралыг авч явдаг гол дүрийн жүжигчин. Амьдралд олон дүрд хувирах шаардлага гардаг. Эдгээр дүрд зөв төгс тоглоход ухаан л хэрэгтэй. Эмэгтэй хүн амьдралдаа маш олон зүйлийг тэвчдэг. Маш олон зүйлийг зохицуулдаг. Амьтай, амьгүй бүхнийг хайрладаг. Гайхалтай бодьгал. Тийм эмэгтэй олон. Миний хүндэлж, биширч, үлгэр дууриал болдог эмэгтэйчүүдээс би хамгийн түрүүнд Гавъяат жүжигчин Т.Ариунааг нэрлэнэ. Тайзнаа уран бүтээлч хүн ямар байх ёстой вэ, яг л тэр журмыг дагадаг хүн. Тэр хэзээ ч тайзны гуталгүй үзэгчдийн өмнө гардаггүй. Амжилтад хүрэхийн тулд өөрөөс нь хэзээ ч гарахгүй стилийг зоригтой сонгож давж гардаг. Мэргэжилдээ дуртай, мэргэжлийнхээ хариуцлагыг ойлгодог ийм л уран бүтээлч дээ. Хэрвээ Ариунаа эгч дуурийн дуучин байсан бол дэлхийг хүртэл жингэнүүлсэн гайхалтай дуучин байх байсан. Тэр хэзээ ч ухардаггүй.

Э.Нямдулам