хамтын ажиллагаа” хөтөлбөрийн хүрээнд “Аюулгүй, амар тайван орчин” сэдвээр редакцын уулзалт зохион байгууллаа. Уулзалтад ХЗДХЯ-ны Бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Т.Алтангэрэл, ЦЕГ-ын дэд дарга, хурандаа М.Энх-Амгалан, ЗЦГ-ын дарга, хурандаа Х.Энхжаргал, НЦГ-ын дэд, Хэв журмын хэлтсийн дарга, хурандаа С.Отгонбаатар, НХЖХГ-ын дарга, дэд хурандаа С.Ганзориг, тус газрын Бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах хэлтсийн дарга, дэд хурандаа М.Лувсандорж, “Зохистой хөгжил, жендер төв”-ийн захирал Т.Амгалан, Баянзүрх дүүргийн хоёрдугаар хорооны иргэн З.Доржсүрэн, Сонгинохайрхан дүүргийн дөрөвдүгээр хорооны иргэн Д.Норов нар оролцсон юм

-Засгийн газрын хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснээс хойш үр дүн гарч байгаа эсэхээр ярилцлагаа эхлэе. Бидний хувьд жинхэнэ цагаа олсон хөтөлбөр боллоо хэмээн ач холбогдол өгч байгаа юм?

Т.Алтангэрэл: -Хууль зүй дотоод хэргийн яамны зүгээс хэвлэл мэдээлийн байгууллагатай хамтарч аюулгүй орчин амар тайван байдлыг бий болгоход иргэдийн үүрэг хариуцлага, оролцоо ямар байх талаар анхаарч ажиллаж эхэллээ. Цагдаа олон нийтийн хамтын ажиллагаа ямар байвал илүү үр өгөөжтэй байхыг судлаад хамгийн их гэмт хэрэг гардаг Сонгинохайрхан, Баянзүрх дүүргийн хэд хэдэн хороодод төсөл хэрэгжүүллээ. Иргэд сайн дураараа нөхөрлөл байгуулж, гудамж хэсгээ хариуцан архидан согтуурч байгаа болон хараа хяналтгүй хүүхдүүдэд тусалж, идэвх санаачлагатай ажиллаж байна. Цагдаагийнхан арга зүйн болон мэргэжлийн удирдлагаар иргэдэд тусалж ажилласан. Энд цагдаа төдийгүй хорооны Засаг дарга, тухайн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллага хамтран ажилласан. Ингээд үр дүнг нь хартал гэмт хэргийн гаралт төсөл хэрэгжсэн хороодод 18 хувиар буурсан үзүүлэлт гарлаа.

Монголын нийгэмд гэмт хэрэг буурахгүй, нэмэгдэх хандлагатай байгаа учир иргэдийн санаачлагаар байгуулсан ийм нөхөрлөл чухал ач холбогдолтой болох нь эндээс харагдаж байна. Гэмт хэргийг гарсан хойно бус гарахаас нь өмнө урьдчилан сэргийлэх ажилд иргэдээ татан оролцуулах ёстой. Иргэд маань зөвхөн манайх, миний амьдрал болж байна гэсэн сэтгэлээр асуудалд хандаж болохгүй. Дээхнэ үед хөршийн холбоо гэж байсныг хүн бүхэн санаж байгаа байх. Хөршүүд бие биенээ сайн таньдаг, хажуу айлынх нь хаалгыг танихгүй хүн цохиж, зүй бус үйлдэл гаргаж байвал цагдаагийн байгууллагад хэлдэг байлаа шүү дээ. Гэтэл өнөөдөр хаалгаа хаалаа л бол цаана нь юу болж байгаа, хажуу айлд нь хүний эрх чөлөө зөрчигдөж байхад ч анхаарлаа хандуулахгүй байна шүү дээ. Энэ байдлыг бид Засгийн газарт танилцуулснаар хөтөлбөр батлагдсан. Төр засаг анхаарлаа хандуулж бодлогоо чиглүүлж эхэлсэн. Ингэснээр өөрчлөлт шинэчлэлт гарч, цагдаагийн байгууллага иргэдтэй хамтран ажиллаж байна.

Энэ сараас эхлэн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж эхэлсэн. Зүгээр нэг хөтөлбөр батлагдлаа гэж зарлаад өнгөрөх бус бодит ажил хийж байна. Энэ сарын эхний өдөр бид “Метрополис” клубтэй хамтран “Архи, тамхигүй баасан гариг” цэнгүүнийг зохион байгууллаа. Энэ ажлыг сар бүрийн эхний өдөр дүүрэг бүрт зохион байгуулахаар болсон. Архи, тамхигүй цэнгүүнд залуучууд ирэх болов уу, цөөн хүн ирэх байх гэсэн бодолтой байтал харин ч эсрэгээрээ маш олон залуус ирж, бүжиглэж алжаалаа тайлаад явсан. Архи, тамхигүй орчинд залуус маань дуртай юм байна гэдгийг оролцогсод бүгд мэдэрсэн. Түүнээс гадна эрүүл хүн жинхэнэ утгаараа цэнгэж чаддаг гэдгийг энэ арга хэмжээ харуулна. Дараагийн нэг том арга хэмжээ бол сургуулийн аюулгүй орчинг бүрдүүлэх явдал. Хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангахын тулд эцэг эх, багш, сургуулийн нийгмийн ажилтан ямар үүрэгтэй оролцох талаар хамтран ажиллах юм. Эхний ээлжинд хэсгийн байцаагч нар сургуулиудад аюулгүй орчны талаар яриа хийсэн. Мөн бүх нийтийн эргүүлийн өдрийг зохион байгуулахаар боллоо.

Монголчууд хэн нэгэндээ туслах, нутаг орондоо дэмжлэг туслалцаа үзүүлье гэхээр найр наадам зохион байгуулж, морь уралдуулдаг жишиг тогтжээ. Үнэндээ энэ бол тус гэхэд хэцүү. Харин өөрийн болоод бусдын амар тайван амьдрал, аюулгүй байдлын төлөө нэг өдөр зав гаргахад маш том тус. Тухайн өдөр цагдаагийн байгууллагын ажилтнууд эргүүл хийх талаар иргэдэд зөвлөж туслалцаа үзүүлнэ. Энэ бол дааж давашгүй ажил биш шүү дээ. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхэд иргэдийн оролцоо чухал гэдгийг тэдэнд ойлгуулж, гол хөшүүрэг нь юм гэдгийг мэдрүүлэхийн төлөө манай яам, цагдаагийн байгууллагатай хамтран ажиллаж байна. Энэ хөтөлбөр зөвхөн нийслэлд бус улсын хэмжээнд хэрэгжинэ.

-Хөтөлбөрийн гол зорилго нь иргэддээ мэдээлэл түгээх, хамтын ажиллагаа оролцоо чухал байгааг ойлгуулахад чиглэж байгаа байх. Хөтөлбөрийн хүрээнд иргэд хэрхэн хамтарч ажиллах юм бэ?

Т.Амгалан -Дэлхийн улс оронд амар тайван орчинг бүрдүүлэх талаарх иргэдийн мэдлэг, туршлага маш их байдаг. Харин манай иргэдэд төдийгүй төсөлд хамрагдаж буй хүмүүст маань дадлага туршлага дутаж байсан. Гэхдээ бид туршилтын төслийн хугацаанд чамлахааргүй ахицтай ажилласан. Дан ганц иргэн бус тухайн орон нутагт байрлах аж ахуйн нэгж, байгууллага хамтран ажиллавал илүү үр дүнтэй нь харагдсан. Аюулгүй орчин гэдэг хүн бүхэнд хамаатай учир нөхөрлөл байгуулж, түншлэлийн гэрээтэй ажиллах юм.

Хүний эрүүл, аюулгүй орчин бүрдүүлэх гээд ерөнхий зүйл л яриад байхаас иргэдэд яг юу хэрэгтэй байгаа юм бэ гэдэг нь бас тодорхой бус байдаг. Орон нутгийн хамгийн анхан шатны нэгжид гарсан асуудлыг заавал дээшээ хүргэлгүй иргэд ярилцан ойлголцож, тухайн бүрт нь шийдэх боломжтой байх ёстой. Хүүхдүүд РС тоглоомын газар шөнөжин тоглоод байна. Эзэд нь хүүхдүүдийг цоожлоод тоглуулаад байна гээд бид яриад л байдаг. Гэтэл энэ асуудлыг хэрхэн шийдэх талаар хэн нэгэнд хандан, эцсийн үр дүнг нь харж чадахгүй байгаа юм. Энэ мэт асуудал шууд дээшээ явчихдаг.

Тухайн орон нутгийн Засаг дарга шийднэ, шийдэхгүй бол зөвшөөрөл олгосон газарт нь хандана гэж хүлээсээр байгаад цөхөрдөг. Нутгийн өөрөө удирдах эрх нь байдаг бол иргэд хүний эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байгаа энэ мэт зүйлийг таслан зогсоож чадна. Бидний хамгийн гол анхаарлаа хандуулж байгаа зүйл бол жижиг гэлтгүй асуудлыг өөрсдөө шийддэг байх боломжийг иргэдэд олгох явдал юм. Түншлэлийн гэрээ байгуулснаар энэ асуудлыг шийдэх боломжтой гэдэг нь туршилтын хугацаанд харагдлаа. Энэ ажилд цагдаагийн ажилтнууд маань дэмжлэг үзүүлэх хэрэгтэй байгаа юм.

Нөхөрлөл хууль бус үйл ажиллагааг таслан зогсоож чадахгүй бол цагдаад хэлж, хамтарч ажиллах нь илүү үр дүнтэй байна. Нөхөрлөлийн гишүүд цагдан хорих, шалгах эрхгүй учир асуудлыг хамгийн анхан шатны нэгжид шийдэх эрхийг нь өгөх хэрэгтэй. Манай байгууллагууд бүгд босоо удирдлага тай байдаг. Энэ асуудлыг ингээд шийдье гэхээр дээшээ заавал дуулгах ёстой гээд хорооны Засаг дарга нь хөдөлдөггүй. Дүүргийн Засаг дарга нь хотын даргад мэдэгдэнэ гээд асуудал шийдэгдэхгүй удсаар цаг алддаг.

-Улс орон даяар хөтөлбөр хэрэгжиж, сайн дураараа нэгдсэн иргэд нөхөрлөл байгуулан түншлэлийн гэрээ байгуулан ажиллаж байгаа талаар иргэд мэдээлэлгүй байна. Туршилтын хугацаанд ажилласан төслийнхөн ажлын үр дүнгийн талаар танилцуулахгүй юу?

Д.Норов: -Манай дүүргийн дөрөв, долдугаар хороонд “Олон нийт-цагдаагийн хамтын ажиллагааы” хөтөлбөрийг туршилтаар хэрэгжүүлсэн. Бид есүүлээ ажиллаж хорооныхоо иргэдийн амар тайван, эрүүл орчинг ханган, архидалтын эсрэг хамтарч олон ажил хийлээ. Жилийн хугацаанд иргэд маань төсөл хэрэгжиж байгаа талаар мэдээлэлтэй болж, өөрсдөө ямар оролцоотой байх ёстойгоо мэдэрсэн. Бид энэ хөтөлбөрийн гүүр болж ажиллаж, иргэдээс хамгийн түрүүнд судалгаа авсан.

Судалгаанаас хорооны аль хэсэгт юу болохгүй байгаа нь харагдаж байгаа юм. Шинээр ажил эхлүүлж байгаа учир эсэргүүцэлтэй удаа дараа тулж байна. Зарим нь дэмжиж хэрхэн хамтрах талаар ярьж байхад , зарим нь цагдаагийн бууны нохой гэж доромжлох жишээтэй. Судалгаанд хамрагдсан олон хүн иргэдийнхээ ухамсартай тулж ажиллахыг санал болгож байсан. Манай улс хангалттай олон хуультай. Гэтэл хэрэгжиж байгаа нь бараг үгүй. Хууль хэнд хэрэгтэй, юуны төлөө гарсныг иргэдэд ойлгуулах хэрэгтэй юм билээ. Энэ төсөл хэрэгжсэнээр архидалт багасаж, гэмт хэргийн гаралт өмнөх жилийн мөн үетэй харьцуулахад 10-15 хувиар буурсан.

Т.Амгалан: -Сонгинохайрхан дүүргийн төсөл хэрэгжсэн хороонд асуудлыг шийдсэн бага гэлтгүй ажлын жишээг ярих нь зүйтэй байх. Тус хороонд бохир усаа байнга гаднаа асгадаг айл байсан. Өвлийн цагт олон хүн хальтирч унан гэмтдэг ч, тэр хүмүүс тоодоггүй байсан юм. Энэ айлд ойр орчны иргэд нь сануулаад ч нэмэр болоогүй. Манай төслийнхөн нэгдээд хамтарч шаардлага хүргүүлэхэд тэр хүн ойлгож, дахин бохироо асгахаа больсон. Тэр ч бүү хэл хөлдсөн хэсгээ өөрөө цэвэрлэсэн. Энэ мэт асуудал бага юм шиг хэрнээ иргэний аюулгүй амар тайван амьдрах нөхцөлд чухал нөлөөтэй.

-Энэ хөтөлбөр хэдий хугацаанд үргэлжлэх вэ. Зарим төсөл хөтөлбөрүүд шиг ганц хоёр жил болоод сураггүй алга болох юм биш биз дээ?

Т.Алтангэрэл: -Улсын хэмжээнд хэрэгжих Засгийн газрын хөтөлбөр учраас зургаан жилээр баталсан байгаа. Энэ хугацаанд бидний яриад байгаа суурь сэтгэлгээг өөрчлөх гээд нэлээд ажил хийх шаардлагатай болж байна. Нэг өдрийн дотор бүхнийг өөрчлөнө гэж байхгүй. Дээхнэ үед нийгмийн эрх ашгийг дээдэлдэг байсан бол, сүүлийн 20 жилд хувийн эрх ашгийг өндөрт тавьж ирсэн. Иймээс нийтийн эрх ашиг, аюулгүйн орчин мартагдсан. Үүнийг бид сэргээхийн тулд ажиллаж байна. Хувь хүн бүр зөвхөн өөрийгөө бодоод амьдрах биш хөрш маань ямар хүн байна вэ.

Тэр айлд өдөр хүүхэд нь ганцаараа үлддэг бол социализмийн үед хажуу айлын эмээд орхидог байсан шиг бие биедээ туслан, санаа тавьж жижиг зүйлээс эхлүүлэх хэрэгтэй болж байна. Хүүхдүүд хичээлийн дараа өдөржингөө гадуур гүйгээд байна шүү дээ. Тийм хүүхдүүдэд ахмад настнууд, Д.Норов, З.Доржсүрэн гуай шиг хүмүүс сайн дураараа өдрийн цагаар хичээл заагаад байж яагаад болохгүй гэж. Өнөөдөр хүмүүс бүх зүйлийг мөнгөөр тооцох гээд байдаг.

Хамгийн гол нь хүний төлөө, улсынхаа төлөө сайн үйлийг хийе гэсэн сэтгэлгээг бий болгож байж сая аюулгүй орчин бүрдэнэ. Заавал цагдаа оролцуулж, цагдаа дуудаж байж албаар асуудлыг зохицуулах юм шиг үзэж байгаа. Гэтэл өнөөдөр цагдаагийн ачаалал маш их байна. Нийслэлийн хэмжээнд хүн ам нэмэгдэж, гэмт хэргийн гаралт ч өсөж байгаа. Тэр болгонд цагдаа очоод бүх хэргийг зохицуулах, шийдвэрлэх боломж, хүн хүч, санхүүгийн боломж хомс байгаа шүү дээ.

-Хүн бүр л амар тайван орчинд амьдрах хүсэлтэй байгаа. Гэвч ийм хөтөлбөр хэрэгжиж эхэллээ гэдэг талаар ухуулга сурталчилгаа тааруухан байгаа юм шиг ээ. Энэ аянд зөвхөн цагдаагийн байгууллага биш, иргэд олон нийт, хэвлэл мэдээлэл гээд бүх байгууллага хамтран оролцвол илүү үр дүнтэй байх болов уу гэж бодож байна.

Т.Алтангэрэл: -Тэр үнэн. Бид бэрхшээлийг нь амсаж байна. Юу гэхээр эцсийн эцэст иргэдийн, байгууллагын түншлэлээр энэ асуудал бий болно. Тиймээс иргэд санаачилж хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Энэ ажилд иргэд, аж ахуйн нэгжүүд, төрийн бус байгууллага, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг татан оролцуулмаар байна. Бид хэвлэл мэдээллийн байгууллагаар шторк явуулах, мэдээлэл хүргэх гэхээр заавал төлбөр мөнгө нэхээд, арилжааны үйл ажиллагаагаа явуулаад байна. Бидний яриад байгаа амар тайван, аюулгүй орчинд амьдрах гэсэн зүйл маань нийтийн эрх ашиг учраас хариуцлагатай хандах хэрэгтэй.

Энэ бол миний эрх ашгийн төлөө зүйл учраас тодорхой хэмжээнд өөрийн чадах чинээгээр тусалъя гэж бодож оролцох, цаашлаад редакцын, нийтлэлийн бодлогодоо үүнийг дэмжих чиглэлээр ойлгуулсан хэлэлцүүлэг өрнүүлээд байвал илүү үр дүнтэй байх болов уу. Жишээ нь “Өнөөдөр” сонин гэхэд олон чиглэлээр нийгмийн эрх ашгийг хөндсөн усны, байгаль орчны, утааны, тамхины гээд олон хэлэлцүүлэг өрнүүлдэг нь эцсийн эцэст аюулгүй орчны төлөө гэж ойлгодог. Аж ахуйн нэгжүүд аюулгүй орчинд яаж амьдрах вэ гэдэг чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж чадахгүй юмаа гэхэд иргэдийг урамшуулж болно шүү дээ.

Иргэдийг эргүүлд гаргахад улс энэ бүх төсвийг даагаад яваад байж чадахгүй. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд өөрсдөө компанийн хариуцлагын бодлогын хүрээнд олон нийтийн эрх ашгийн төлөө ажиллаж буй иргэдийг урамшуулж, тодорхой зардал гаргаад нийгмийн чиглэл рүү зарцуулж эхэлвэл нэр хүнд нь ч өснө, улсдаа ч, иргэддээ ч тодорхой хэмжээгээр тус дэм болж, гэмт хэрэг буурах боломж нөхцөл бүрдэнэ. Дэлгүүр, баар, шатахуун түгээх станц гээд бүгд л энэ хөтөлбөрт хамрагдаж оролцох боломжтой. Баар гэхэд л дандаа болохгүй бүтэхгүй зүйлийн үүр байх биш, нийгмийн хариуцлагаа биелүүлж, хааяа нэг архи, тамхигүй үдэшлэг зохион байгуулж байвал үр дүнд хүрнэ. Архи тамхигүй “паати” залуучуудын сэтгэлд үнэхээр хүрсэн зүйл болж байна.

Цэвэр агаар дутагдана гэдэг шиг эрүүл, аюулгүй орчныг манай залуучууд үгүйлж байна. Үүнийг ХЗДХЯ, цагдаагийн байгууллага санаачлаад эхлүүллээ. Цаашдаа үүнийг олон нийт маань өөрсдөө үргэлжлүүлэн авч явмаар байна. Сар бүрийн 1-нийг архигүй өдөр гэж нийслэлийн хэмжээнд зарласан. Энэ өдөр баарууд үүдээ хаачихдаг. Үүнийгээ өөрчлөөд архи, тамхигүй эрүүл орчинд бүжиглэх, найз нөхөдтэйгөө ярьж суух, танилцах бололцоог нээж өгмөөр байгаа юм.

-Цагдаагийн байгууллагын ачаалал их байгааг бид ойлгодог. Энэ хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснээр танай ачаалалд нөлөөлж байна уу. Үр дүн ямар байна вэ. Зөвхөн хөтөлбөрийн хүрээнд биш, хөтөлбөр дууссан ч иргэд цагдаагийн байгууллага хамтран ажиллах боломж хэр байна вэ?

М.Энх-Амгалан: -“Олон нийт-цагдаагийн байгууллагын хамтын ажиллагаа” гээд нэрнээсээ авахуулаад цагдаагийн байгууллага олон нийтдээ хандсан, олон нийтээсээ дэмжлэг авъя гэсэн үйл ажиллагаа л даа. Одоо дөнгөж эхлээд явж байгаа учраас үр дүнгийн асуудлыг ярих болоогүй байна. Урьд нь төслийг хэрэгжүүлж байсан хороодыг авч үзэхээр гэмт хэрэг 17-18 хувиар буурсан байдаг юм. Ийм хэмжээгээр бууруулж чадна гэдэг бол том амжилт. Энэ тооны цаана хэчнээн олон хүнд амар тайван амьдралын баталгаа болсон байх вэ. Хэчнээн хүн хохирч гэмтэхээс хамгаалагдсан, хэчнээн хүнийг шоронгийн хаалга татахаас урьдчилан сэргийлж чадсан байх вэ гэдэг нь тодорхой.

Ер нь гэмт хэрэгтэй тэмцэнэ гэдэг бол цагдаагийн байгууллагын үндсэн үүрэг. Гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд иргэд гар бие оролц гэдэг асуудлыг бид ярихгүй байгаа. Зөвхөн аюулгүй орчноо өөрсдөө бий болгооч, гэрэлгүй гудамж байвал гэрэлтэй болгооч, хамтарч нийлээд бие биенийхээ хашаа хороог харж ханддаг, хүнгүй үед хашаа хороонд нь хэн нэгэн ирвэл гарч уулзаад, ямар хэрэг зоригтой явааг нь асуучихдаг гэх мэт энгийн дэмжлэгийг л иргэдээс хүсээд байгаа юм. Тэрнээс биш гараад хулгайч барих, согтуу хүнийг эрүүлжүүлэх гэдэг бол иргэдийн асуудал биш.

Энэ бол төрийн үндсэн үүрэг. Үүнийгээ цагдаагийн байгууллага тодорхой хэмжээгээр гүйцэтгэж чадаж байгаа гэж хэлж болно. Иргэд ажилгүйдлээс болоод архи уудаг, архи ууснаасаа болоод гэмт хэрэг үйлддэг. Энэ асуудлаа иргэдтэй хамтарч шийдэх талаар ярьж байгаа юм. Замын хөдөлгөөн гэхэд л бүгд хүндэтгэлтэй соёлтой оролцож, дүрэм зөрчихгүй байхаа иргэд өөрсдөө ухамсарлах ёстой. Хувь хүн би энэ нийгэмд ямар аюул тарьж байна вэ. Орчиндоо аюултай тээврийн хэрэгсэлээр хөдөлгөөнд оролцож буй бол хөдөлгөөнд хэрхэн оролцох ёстой вэ, өөрөө болон өрөөлийг гэмтээж, хохироолгүй хэрхэн зорчих ёстой вэ гэдгээ ухамсарладаг болгох нь хөтөлбөрийн гол зорилго.

-Цагдаагийн ёс зүй, харилцааны талаар бас ярих ёстой байх аа.Цагдаад хандахаар асуудлыг шийдэж өгөхгүй байна хэмээн иргэд их гомдоллодог шүү дээ.

-Цагдаагийн хийж буй ажил бол төрийн шударга ёсыг тогтоох үйл ажиллагааны эхлэл хэсэг. Хүн цагдаад хандахаар бүх зөрчигдсөн эрх нь сэргээгдээд шударга ёс тогтдог гэж ойлгодог. Тийм биш юм аа. Аливаа хэрэг зөрчлийн эцсийн шийдвэр хаана гардаг вэ гэхээр шүүх гаргадаг. Тиймээс цогц асуудлыг ганцхан цагдаад нялзааж яриад байдаг нь буруу. Нэг гэр бүл байлаа гэхэд хаалга хаагаад л миний эрх энэ тэр ярьж, эхнэрээ барьж авч зоддог асуудал байж болохгүй зүйл шүү дээ. Зодооноос болоод эхнэр нь “Аллаа авраарай” гэж орилж хашгирдаг. Энэ нь эргээд орчиндоо аюул учруулах эхлэл болдог.

Дэлгүүр байлаа гэхэд бага насны хүүхдэд архи зарж байна гэдгийг мэдэж байгаа хэрнээ түүнийгээ больж чаддаггүй. PC тоглоомын газар өдөржин шөнөжин ажиллаж, хүүхдүүд тэнд хонон өнжин тоглож байгааг мэддэг хэрнээ асуудлыг шийдэж чаддаггүй. Энэ нь явсаар дараа дараагийн шатанд орж Засаг даргадаа хүрдэг. Засаг дарга нь шийдэх гэхээр энд тэндээс бизнесийн нөлөөллийн асуудал орж ирээд яаж ч чаддаггүй. Өнөөдөр архины асуудал ямар байгааг бүгд мэдэж байгаа шүү дээ. Шөнөжингөө баар ажиллаж Улаанбаатар ямар их аюултай байгааг та бүхэн харж байгаа. Багануурын жишээ байна шүү дээ. 14 хоног архи зарахгүй байхад Улаанбаатар хот ямар амгалан боллоо. Гэмт хэрэг багасч, эрүүлжүүлэгдсэн хүн байхгүй болсон.

Иргэд амар тайван сайхан амьдарч эхэлсэн шүү дээ. Өнөөдөр иргэд 21 мянган төгрөгөө аваад 2500 төгрөгийн архи уугаад эхэллээ. 2500-гийн архинд нь мэргэжлийн хяналтын байгууллага хүний биед хоргүй гэсэн дүгнэлт гаргаж өгөөд сууж байна. Тэгэхээр төрийн байгууллагууд шат шатандаа хариуцсан ажлаа сайн хийх нь чухал байна. Цагдаагийн байгууллагад хүртэл дутагдал бий. Манайхан яадаг вэ гэхээр зөрчсөн асуудлыг нь Засаг даргад нь хүргүүлчихээд хүлээгээд суугаад байдаг. Гэтэл Засаг дарга нь шийдэж өгдөггүй. Тэгэхээр цагдаа нар хаячихдаг. Шийдэх ёстой газар нь шийдэхгүй байгаа асуудлаар би олон юм яриад яах вэ. Шаардлагаа өгсөн юм чинь гээд хууль зөрчиж байгаатай эвлэрээд байж байдаг.

М.Лувсандорж: -Манай цагдаагийн байгууллагын ачаалал их байгаагаас үүдэн бид гэмт хэргийн газар шуурхай очих боломж бага байгааг мэдэрсэн. Цагдаагийн байгууллага энэ талд анхаарч хэрхэн шуурхай очиж, иргэний аюулгүй байдлыг хангах талаар ярилцан туршлага судалсан. Гэтэл дэлхийн бусад оронд хөдөлгөөнт эргүүл гэж байдгийг мэдээд өөрсдийн орчинд зохицуулж, Нийслэлийн хөдөлгөөнт эргүүлийн газар байгуулсан. Энэ нь цагдаагийн байгууллагад гарч буй томоохон өөрчлөлт болсон. Хөдөлгөөнт эргүүл ажилласнаар аюулгүй, амар тайван амьдрах нөхцөл дээшилсэн. Яг энэ ажил шиг Засгийн газраас баталсан хөтөлбөрийг иргэдэд тустай болгох үүднээс бид хамтарч ажиллах ёстой. Гэмт хэрэг шөнийн цагаар, гэрэлтүүлэггүй, хэсэгт л хамгийн их гардаг. Энэ аяны хүрээнд гэрэлтүүлгийн асуудлыг цогцоор нь шийдэх учиртай юм.

-Хөтөлбөр хаанаас санхүүжиж байна вэ. Хөтөлбөрийн санхүүжилтээс иргэдийг яаж урамшуулах вэ?

Т.Алтангэрэл: -Одоохондоо төсвөөс санхүүжиж байгаа. Бид юу ч хийгээгүй байж мөнгө нэхээд сууж болохгүй л дээ. Эхний ээлжинд төсвөөс өгсөн мөнгөөр ажлаа эхлүүлээд үр дүнгээ харуулах хэрэгтэй. Хөтөлбөр маань зургаан жилийн хугацаанд хэрэгжих юм. Энэ хугацаанд иргэдийн аюулгүй амар тайван орчинд амьдрах нөхцөл сайжирч, гэмт хэргийн гаралт буурвал бидний амжилт тэр юм. Шийдвэр гаргах төвшинд энэ асуудлыг дараа нь тавихад дэмжих хүн их гарна.

Аюулгүй орчин гэдэг бол зөвхөн нэг хүний хэрэг биш шүү дээ. Нийтийн эрх ашиг яригдаж байгаа учир энэ ажилд идэвхтэй оролцож байгаа нөхөрлөл иргэдээ тухайн дүүргийн томоохон компани, аж ахуйн нэгжүүд урамшуулах замаар хувь нэмрээ оруулах боломжтой. Түүнээс гадна орон нутгийн засаг захиргаа гар бие оролцох ёстой. Завхан , Баян-Өлгий аймагт гэмт хэрэггүй байх нь тухайн аймгийн иргэдийн эрх ашгийн асуудал шүү дээ. Тэгэхээр иргэн бүр энэ ажилд анхаарал хандуулах хэрэгтэй гэдгийг хэлмээр байна.

З.Доржсүрэн: -Төсөл хэрэгжүүлэхэд иргэн бүрийг идэвхтэй ороцуулах хэрэгтэй. Архи согтууруулах ундаа хэрэглэж байгаа иргэд зөвхөн өөртөө бус өрөөл бусдын амар тайван амьдрах боломжийг алдагдуулж байна. Хамгийн наад зах нь би хүний эрх ашгийг зөрчиж болохгүй гэдгээ ухамсарлах хэрэгтэй. Нийтийн амар тайван амьдрах орчинг бүрдүүлэхэд бүх нийтээрээ оролцож байж үр дүн нь гарна. Нөгөө талаас залуусыг архи уух завгүй ажилтай байлгах хэрэгтэй. Иргэд ийм хөтөлбөр хэрэгжиж байгааг мэдэхгүй байгаа. Бид ухуулга сайн хийсний эцэст ойлгож байна.

-Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд замын цагдаа гийнхан хэрхэн оролцох гэж байна даа. Нийслэлийн хамгийн хүндрэлтэй асуудлын нэг нь авто замын хөдөлгөөн. Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах талд танай байгууллага хэрхэн хамтарч ажиллаж байна вэ?

Х.Энхжаргал: -Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангахад төрийн оролцоо асар их байдаг. Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг ярихдаа хөдөлгөөнд оролцож байгаа иргэн, жолоочийн асуудлыг заавал ярих хэрэгтэй болоод байгаа юм. Жолооч дүрмээ сайн бариад, иргэн би хаагуур явах учиртай, ямар үед хөдөлгөөнд хэрхэн оролцох вэ гэдгээ маш сайн мэддэг байх учиртай. Машинаар явахаар явган хүн урдуур гүйж дайруулчих гээд, явган явахаар машин нь дайрчих гээд хэцүүхэн дүр төрхтэй байна. Хөтөлбөрийн хүрээнд хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах үүднээс СӨХ-той хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулсан.

Өнөөдрөөс “Хашаа-3” арга хэмжээ эхэлж байна. Замын хөдөлгөөний дүрэмд хорооллын доторх замд иргэд давуу эрхтэй гэж заасан болохоор СӨХ-той хамтарч ажиллах гарцаагүй шаардлага гарч байгаа юм. Азийн хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлж, нийслэлийн 28, 17, гуравдугаар сургуулийн өмнөх замыг мэдрэгчтэй болгох гэж байгаа. Энэ зам нь хүүхэд явж байгааг мэдэрч хальтирдаггүй дохио өгдөг байх жишээтэй. Туршилтаар хийсэн энэ ажил амжилттай болбол авто замын хөдөлгөөнд ойр байдаг сургуулиудад энэ ажлыг эхлүүлэх гэх мэт олон зүйлийг хийхээр төлөвлөөд байна.

-Манай авто замын тэмдэг тэмдэглэгээ тун ч муу. Жолооч хаашаа эргэх ёстой, явган хүн, дугуйтай хүн хаагуур явах вэ гэдэг нь ойлгомжгүй байдаг?

-Гадаадын улс оронд явсан зарим хүн авто замын хөдөлгөөний дэвшилтэд зүйлийг хараад шууд хуулбарлах ёстой гэдэг. Манай улсад тохирох эсэх нь бас эргэлзээтэй, орчин нөхцөл нь таарахгүй зүйл байдаг л даа. Замын тэмдэг тэмдэглэгээг сайжруулахад анхаарал хандуулж, ирэх 2012 онд дэвшилттэй хэд хэдэн ажил хийх гэж байгаа. Үр дүнгээ хараад цаашид хэрэгжүүлж болох эсэхээ харах болно.

-Замын цагдаагийн газар автомашины бүртгэл хийхээ болиод удаж байна. Энэ байдал гэмт хэрэг илрүүлэхэд хэрхэн нөлөөлж байна вэ. Шаардлагатай мэдээ мэдээллийг та бүхэн Авто замын газраас авч чадаж байна уу?

-Шууд хэлэхэд шаардлагатай мэдээллийг бид авч чадахгүй байгаа. Гаднын улс оронд хэрэг зөрчилгүй, бүх зүйл нь эмх цэгцтэй байгаа нь мэдээллийн сантай шууд холбоотой. Манайх машинаа байтугай хүнээ гүйцэд тоолж чадаагүй байна шүү дээ. Дэлхийн ихэнх улс орны замын цагдаа бидэн шиг гудамжинд тэнэж бус, тохилог өрөөнд камераа харж, хөдөлгөөнийг хянаад сууж байдаг. Зөрчил гаргасан тохиолдолд мэдээллийг нь аваад шууд хэргийн газар очих жишээтэй. Гэтэл бид шаардлагатай мэдээллийг шөнийн хэдэн цагт ч бай архивын хүнээ дуудаж, хүйтэн хонгилд суугаад хайж байна.

Бүртгэлийн төгөлдөршил гэж яриад байгаа. Энэ ажил хийгдсэн тохиолдолд арай дээрдэх байх. Хоёр сайдын хамтарсан тушаал гарч, Авто тээврийн газартай тохироод ажлаа эхлүүлье гэхээр тэр хүмүүс хөдөлж өгдөггүй. Гэмт хэрэг илрүүлэх нь тэдний ажил биш учраас анхаарч үзэхгүй байгаа юм. Байнга ийм байхгүй л байх. Төрийн ажил учраас анхаарал тавьж шуурхайлах хэрэгтэй байна. Замын цагдаагийн газар 2010 оноос өөрсдийн илрүүлсэн зөрчил бүрээ бага гэлтгүй бүртгэдэг болсон.

Жилийн хугацаанд 599 мянган жолооч зөрчил гаргасан байх юм. Энэ бүгдийг архивт бүртгэсэн. Жолооч нар мэдээгүй байгаа бол үүнийг анхаарах хэрэгтэй. Нэг зөрчил гаргаад торгуулаад өнгөрдөг байсан бол хар дансанд таны зөрчил бүртгэгдлээ гэж ойлгож болно. Хэд хэдэн удаа давтагдвал жолоо барих эрхийг нь хасах юм.

-Авто машины үзлэг, тооллого одоо явж байна. Жолооч бүрэн бүтэн тээврийн хэрэгсэлтэй байгаа эсэхэд хаанах хяналт тавьж байна вэ?

-Цагдаад байх ёсгүй гээд авсан Авто тээврийн газрынхан энэ ажлаа хянах ёстой. Бид учир дутагдалтай байгаа зүйлийг нь илрүүлээд хэлдэг. Хяналт тавих нь тус газрын үүрэг. Манайх өнөөдөр олон машин бүртгэхээ урьтал болгоод байхаас цаана нь хүний амь нас эрүүл мэнд, аюулгүй байдал яригдаж байгаа шүү гэдгийг нэг их ойшоодоггүй.

-Нийслэлийн цагдаагийн газрынхан хөтөлбөрт хэрхэн хамтарч ажиллах вэ?

С.Отгонбаатар: -Нийслэлийн аюулгүй орчин бүрдүүлэхэд камержуулалт хэрэгтэй байгаа юм. Нийслэлээс 400 сая төгрөгийг батлаад өгсөн. УИХ-ын гишүүд ч энэ асуудалд анхаарч тодорхой мөнгө баталсан. Камержуулах ажил ярихын хажуугаар гэрэлтүүлгийн ажлыг давхар хийх хэрэгтэй. Иргэн цагдаагийн хамтын ажиллагааны талаар ярихад санжүүжилт бас давхар яригдаж байна. Манай улсад хууль огт хэрэгждэггүй. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд улсад оруулж буй торгуулийн арга хэмжээний мөнгөний 40 хувийг цагдаагийн байгууллагад олгож гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд зарцуулах ёстой гээд заагаад өгчихсөн байгаа.

Гэтэл энэ хууль огт хэрэгждэггүй. Нийслэлд гарч байгаа гэмт хэргийн багагүй хэсэг нь иргэдийн анхаарал болгоомжгүй байдлаас үүдэлтэй. Хоол идэж суугаад хүн цүнхээ алдчихдаг. Архи ууж яваад хэтэвчээ дээрэмдүүлэхээс гадна ямар ч хараа хяналтгүй газар машинаа орхиод эд зүйлээ дээрэмдүүлдэг. Энэ нь гэмт хэргийн тоог өсгөж байна. Иргэн өөрийн ухамсраа дээшлүүлж, анхаарал болгоомжтой байхыг сануулахад илүүдэхгүй болов уу.

Тэмдэглэсэн Х.ОЮУНСҮРЭН, Г.ЦОЛМОН

"Өнөөдөр"