нэр томьёо зөвхөн түүний нэртэй хамт олонд түгж, ийм хөгжмийн хэллэг байдаг гэдгийг хүмүүст анх хүргэсэн гэдэгтэй маргах хүн төдийлөн гарахгүй байх. Энэ бол Наранбаатарын Халиун. Түүний аав хөгжмийн зохиолч Наранбаатарыг “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагийг үүсгэн байгуулагчдын нэг Буриадын Ардын жүжигчин гэдгийг уншигчид маань мэдэх биз. Ингээд түүний яриаг хүргэе.

-Аавын тань бэлэглэсэн эртний түүхтэй төгөлдөр хуур ажлын чинь өрөөнд байдаг гэж сонсч байсан юм. Тиймээс өнөөдөр тантай ярилцах боломж олдсон болохоор тэр төгөлдөр хуурыг чинь харахсан гэж бодож байлаа. Гэтэл энд харагдахгүй байх чинь?

-Тиймээ. Тэр төгөлдөр хуур маань энд байхгүй байгаа. Маш том их хуур учраас том зааланд байлгах шаардлагатай байдаг юм. Аав маань хуучнаар Ленинград хотын Соёлын дээд сургуульд суралцаж байх үедээ тэр хуурыг хоёр хөгшинөөс худалдаж авсан гэдэг. 1890 хэдэн оны үед Цагаан хааны ордонд байсан их түүхтэй төгөлдөр хуур л даа. Тэгээд аав маань сургуулиа төгсөөд ирэхдээ тэр хуураа авч ирээд бүтээлээ хийж байгаад надад өвлүүлэн өгсөн юм. Одоо тэр хуур маань Монголын Кино үйлдвэрийн зааланд байгаа. Их том болохоор нь би тэнд түр байршуулаад байгаа юм.

Ер нь тэгээд аав маань надад тэр төгөлдөр хуураас илүү хөгжмийн авьяас, энэ хувь заяаг бэлэглэсэн юм болов уу гэж боддог. Энэ бол юугаар ч үнэлэшгүй маш том бэлэг юм шүү. Энэ авьяас билгийг хөгжүүлж, цаашдаа өвлүүлж явах ёстой гэж боддог. Эмэгтэй дүү маань одоо хөгжим зохиож, миний хийдэг ажлыг хийж эхлээд байгаа. Ер нь гэр бүлийн энэ их том хувь заяаг таслалгүй үргэлжлүүлээд явахыг их хүсдэг дээ.

-Өвөө тань Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, зураач Лувсанжамц, харин эмээ тань Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, уран хатгамалч Норолхоо гээд мөн л урлагийн хүмүүс. Ер нь танайхыг манай урлагийн нэгэн том элит гэр бүл гэж хэлж болно. Энэ дундаасаа харин хөгжмийн урлаг нь жаахан давамгайлсан юм болов уу даа?

-Бага байхад манай гэрээр л дүүрэн зураачид байдаг байлаа. Манайх Урчуудын эвлэлийн зусланд гардаг байсан юм. Тэнд манай урдаа барьдаг том зураачид бүгд байна. Зуслангийн гадаа уран зургийн үзэсгэлэн гаргачихсан юм шиг л байдаг байлаа. Зуслан маань тэр чигтээ урлагаар амьсгалдаг байсан. Их олон гоё дурсамжууд тэндээс үлдсэн.

-Тэгээд та тэр дундаас хөгжмийн урлагийг сонгосон гэж үү. Яагаад вэ?
-Би бага байхдаа бас зураг зурдаг байлаа. Гэтэл наймдугаар анги төгсөх үедээ зураач болох уу, хөгжмийн хүн болох уу гэсэн хоёр сонголтоос нэгийг нь сонгох хэрэгтэй болсон. Тэгээд л аавын нөлөө ч байсан биз, хөгжим надад илүү ойр байсан учраас хөгжмөө сонгосон доо.
Нэг өдөр хөлбөмбөг тоглоод гүйж явтал сургууль дээр маань хөгжмийн сургуулиас багш нар ирж хүүхдүүд шалгаж байна гэсэн. Тэгээд очиж шалгуулаад тэнцэж байлаа. Одоо энэ хөгжмийн зохиолч Цэцэрлэг багш намайг хөтөлж Багшийн дээдийн хөгжмийн ангид оруулж байсан юм. Энэ сургуулийн багш нар надад олон зүйлийг зааж сургаж өгсөнд үнэхээр их баярлаж явдаг.

-Мэдээж хөгжмийн хүний гэрт төрсөн болохоор хөгжмийн урлагийн мэдрэмжийг төрсөн цагаасаа л хүртсэн байх. Гэхдээ хэдийнээс анх хөгжмийн урлагтай дотно танилцаж байв даа?
-Зургаан настай байхад минь өвөө, эмээ хоёр маань орос айлаас төгөлдөр хуур авч өгсөн юм. Найзуудтайгаа тоглож байсан би төгөлдөр хуур аваад ирлээ гэж сонсоод бөөн баяр гэртээ гүйж ирээд нэг их төгөлдөр хуур тоглож чаддаг хүн шиг өнөө төгөлдөр хуурынхаа өмнө нь очиж суугаад юу тоглохоо мэдэхгүй баахан худлаа балбаж байсан минь одоо ч санаанаас гардаггүй юм. Ямар ч ая байхгүй, юу дараад байгаа юм бэ, бүү мэд.
Тэгээд долоон настайгаасаа төгөлдөр хуур заалгасан.
Дээр нь эмээ маань их чанга хүн байсан болохоор гадаа тоглуулахгүй, муу хүүхдүүдтэй нийлүүлэхгүй гэсэндээ намайг Хүүхдийн ордны дугуйланд долоо хоногийн зургаан өдөр явуулдаг байлаа. Шатар, загас, зураг, төгөлдөр хуурын гээд олон дугуйланд явдаг байсан. Арай л бөхийн дугуйланд яваагүй. Хүүхэд л юм чинь хааяа найзуудтайгаа нийлээд дугуйлангаа таслана. Ингэж явсаар эцэст нь хөгжимдөө л үнэнч үлдсэн дээ.

-Тэгвэл хамгийн анхны бие дааж хийсэн уран бүтээл тань гэвэл?
-Арван жилд байхдаа л байрны орцонд найзуудтайгаа нийлж дуулдаг байлаа. Орцны гэж яригддаг хэд хэдэн дуу зохиож байсан. Тэднийг одоо уран бүтээл гэх нь ч хаашаа юм.
Анх урлагийн тайзнаа дуулагдсан дуу маань гэвэл дуучин Байздагийн дуулсан “Танилцая охин минь” гэдэг дуу. Энэ дуу минь тэр үедээ хөөрхөн хит болоод, үүндээ урамшаад дуучин Мягмарсүрэнд “Цахилах гөрөөс”, “Тэр бид хоёр” гэдэг дуунууд зохиож өгч байлаа. Мягмарсүрэн эгчийн маань найз байсан болохоор манайхаар орж гараад л явна. Тэгж байгаад намайг дуу зохиож өгөөч гээд үгийг нь авчирч өгч байлаа.
Сүүлдээ “Сонор” студи байгуулагдаад ажиллах болсноор хамтарч ажилладаг уран бүтээлчид тоогоо алдсан. Энэ хугацаанд миний хамгийн удаан, үр бүтээлтэй ажилласан гурван л уран бүтээлчид байдаг юм. Дуучин Ариунаа, Камертон, Номин талст хамтлагуудтай урт хугацаанд гар нийлж ажилласан. Ариунаатай гэхэд 1995 оноос эхлэн хамтарч ажилласан бол Камертонтой байгуулагдсан цагаас нь эхлээд өнөөг хүртэл хамтарч ажиллаж байна. Энэ гуравтаа маш их хайртай. Яагаад гэхээр миний хамгийн гоё уран бүтээл хийж байсан оргил цаг үетэй салшгүй холбоотой байдаг болохоор.

-Одоо хөгжмийн томоохон уран бүтээлчид маань шинэ залуу хамтлаг, дуучдыг бэлтгэн гаргаж, продюсерийг нь хийж, уран бүтээл хийх замыг нь тэгшилж байна. Нэг ёсондоо хөгжмийн урлаг маань менежментийн хувьд шинэ шатанд гараад ирчихлээ. Таны хувьд бусдын адил шинэ залуу уран бүтээлч гаргаж ирэх тал дээр ямар бодолтой ажиллаж байна даа?
-Шинэ залуу уран бүтээлчид гаргаж ирэх сонирхол асар их байна. Дараагийн үедээ өөрсдийн хийж бүтээсэн зүйлээ өвлүүлэн үлдээх нь зайлшгүй хэрэгтэй. Би бол би. Би л гараад цаашид өөр хүн байх ёсгүй юм шигээр хандаж болохгүй. Бид өмнөх үеийнхээ алдааг давтсан. Харин бидний дараагийн үе бидний энэ алдааг битгий давтаасай. Эднийг чиглүүлж өгдөг хөгжмийн орон зай байгаасай гэж боддог. Тиймээс ч нэртэй уран бүтээлчид шинэ залуу үе гаргаж ирэхийн төлөө зүтгэж, бэлтгэж байна. Нэг талаасаа сайн үйлс боловч, нөгөө талаас бизнес. Миний хамгийн их санаа зовдог зүйл бол дуучид гэхээс илүүтэй студийн яг гол цөмд нь ажилладаг инженер техникч, аранжировшик, менежер, продюсерүүдэд их санаа зовниж явдаг юм. Эд нар ч гэсэн бидний дараагийн үе. Тиймээс ч энэ арын албаны дараагийн үеийг гаргаж ирэх хэрэгтэй байна.

-Үүнээс гадна авьяас чадалтай залуус гадаадад гарч ажиллахыг илүүд үздэг юм шиг санагддаг. Та ч бас ингэж гадаадад гарч ажиллая гэж бодож байгаагүй юү. Магадгүй гадаадад гарч амьдарсан бол танд илүү их боломж байх ч байсан юм бил үү?
-Гадаадын олон улс орноор явж байлаа. Гэхдээ гадаадад гарч амьдарья гэж бодож байсангүй ээ. Эх орондоо боломжийн амьдарч чадаж байгаа учраас. Магадгүй өөр улс оронд энэ хэрийн авьяас чадалтай төрсөн бол амжилтын оргилд хүрээд, илүү баян тансаг амьдрах боломжтой л байсан байх. Гэхдээ нэгэнт Монголд төрсөн, үхэхдээ ч эх орондоо үхэх нь үнэн болохоор төрөхөөс үхэхийн хооронд эх орондоо бүтээсэн зүйлтэй, утга учиртай амьдрах ёстой гэж боддог.

Өнөөдөр эх орон минь ядуу буурай байгаа ч гэсэн бид л хөгжүүлэхгүй юм бол хэн хөгжүүлэх юм бэ. Бүгд л амь амиа бодоод сайхан амьдрал хөөгөөд гадагшаа яваад өгвөл Монгол орныг хэн хөгжүүлэх вэ. Одоо дөнгөж төрж байгаа балчир үрсийг хэзээ том болоод эх орныг минь хөгжүүлнэ гэж харж суух вэ. Тиймээс бид өөрсдийн үр удмаа цаашид сайхан амьдруулахын тулд нэг удаа зовоход яагаад болохгүй гэж.

-Өгөө аваатай орчлонд бид амьдарч байна. Тэгэхээр та өнөөг хүртэл амьдрахдаа энэ амьдралаас хэр их зүйлийг авсан бол. Бас хэр их зүйлийг өгсөн бол?
-Амьдралд авсан зүйлээ хэр хэмжээний гэдгийг үнэлж чадахгүй. Энэ бол үнэлэшгүй. Алхам тутамдаа авсан болохоор тэр. Одоо ч авсаар байна. Өгсөн юм гэвэл авсан юмны дэргэд өчүүхэн л дээ. Аль болох л хийсэн зүйл минь тэр хүмүүсийн сэтгэлд хүрч баяр баяслыг өгч чадсан байгаасай гэж боддог.

-Тэгвэл таныг өглөгч гэж хэлж болох уу?
-Нэг их харамч бол биш. Гэхдээ зорилгогүй, дэмий, үр бүтээлгүй зүйл гаргах дургүй. Тэгэхээр бас харамч талдаа ч юм уу.

-Тийм гэж үү. Би таныг бусдад сайн сайхныг өгөх дуртай хүн юм уу гэж бодсон. Яагаад гэвэл, “Өгөх өдөр” хөдөлгөөнийг санаачлагчдын нэг нь та байж, бяцхан охинд амьдрал бэлэглэхийн төлөө та бүхэн өдөр шөнөгүй чин сэтгэлээсээ ажиллаж байхыг харж байлаа. Бахархууштай санагдсан шүү?
-Хүмүүс өгнө гэхээр л эд материал боддог. Монголчууд их авах дуртай хүмүүс. Гэтэл сая “Өгөх өдөр” хөдөлгөөнийг үүсгээд өвчтэй охинд туслах ажилд оролцоод явж байхдаа сэтгэлийн маш сайхан таашаалыг мэдэрч байсан. Өгье гэсэн сэтгэлтэй хүмүүс ямар олон юм бэ. Бусдад сайн сайхныг өгөхийн төлөө ямар олон хүмүүс ханддаг юм бэ гэдгийг саяны үйл явдлаас харсан. Бидний хандивын тоглолт их сайхан болсон л доо. Ажил мэргэжил нэгт урлагийнхан маань бүгд л сэтгэлээсээ оролцож, тэр тайзан дээр бусад үед дуулдагаасаа илүү аз жаргалаар дүүрэн гарч ирж байгааг би харсан. Тиймээс ч би бүгдэд нь баярлаж байсан. Бүгд л хэн нэгний сайн сайхны төлөө тэр үйл хэрэгт оролцож байгаадаа сэтгэл дүүрэн байсан.
Болдог бол өдөр болгон өгдөг өдөр байвал ч зүгээр юм шиг. Хэнд ямар ч зүйлийг өгч болно л доо. Гол нь сэтгэлээсээ өгөх нь чухал. Өгч байгаа зүйлийн цаана ариун үзэл санаа байгаасай.

-Ингэхэд та ер нь бол барагтай л бол хэвлэл мэдээллийн дуранд өртөөд байдаггүй. Тиймээс өнөөдөр хөгжим гэхээс илүүгээр Халиун гэдэг хүний дотоод ертөнц ямар юм бэ гэдгийг онгичиж үзмээр санагдаад болдоггүй. Мэдээж хөгжмөөс өөр зүйл сонирхдог л биз дээ?