Манай сониноос санаачлан, хүүхдийн тоглоомоос дээж авч Солонгос улсад шинжлүүлэхэд химийн хортой бодис хар тугалга, кадми гэх зэрэг илэрч байсан юм. Бид энэ асуудлыг хөндөн тавьж, Монголд хүүхдийн тоглоомыг стандарттай болгохыг уриалан, кампанит ажил өрнүүлсэн.
Нийгмийн дуу хоолой болох үүрэгтэй бидний санаачлага биеллээ олсны нэг илрэл нь Стандартчилал хэмжил зүйн газраас өнгөрсөн хоёрдугаар сард хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын дөрвөн том стандартыг баталсан явдал юм. Харамсалтай нь, стандарт хэрэгжихгүй байна.
Эрүүл мэндийн яамны ахлах мэргэжилтэн үүнийг Стандартчилал хэмжил зүйн газрынхан баталсан стандартаа гаргаж өгөхгүй байгаатай холбон тайлбарлаж байгаа бол, Стандартчилал хэмжил зүйн газрынхан ийм асуудал байхгүй мөрдөх эрх нь мэргэжлийн хяналт, Эрүүл мэндийн яамныханд аль алинд нь бий гэсэн тайлбар өгч байна.
Харин Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газрын Төв лабораторийн ажилтнаас энэ талаар тодруулахад, “Ийм стандарт гарсан гэсэн, барааг нь хараагүй” гэлээ. Ийм нэг уялдаа холбоогүй, ойлгомжгүй тогтолцооноос болж монгол хүүхдүүдийн эрх ашиг хохирч байна. Төрийн байгууллагынхан хүссэнээ, эсвэл өөртөө ашигтайг л хэрэгжүүлж, хэрэггүйг нь “мартаж” орхидог, ажилдаа назгай ханддагийн тод жишээг эндээс харж болно.
Ингэхэд, хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандарт дөрвөн сарын өмнө батлагдсаныг Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газрын дарга Р. Содхүү та мэдсэн үү?

Доктор, профессор Б.Бурмаажав: Бид хүүхдийн тоглоомын асуудлыг шийдэхээр ажиллаж байна

Эрүүл мэндийн яамны Стратегийн бодлого, төлөвлөлтийн газрын ахлах мэргэжилтэн, анагаах ухааны доктор, профессор Б.Бурмаажаваас хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандарт яагаад хэрэгжихгүй байгааг тодрууллаа. Тэрээр хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандартыг Монгол Улсад бий болгоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн, голлох судалгаа, орчуулгыг хийсэн юм.
-Хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандартыг өнгөрсөн хоёрдугаар сард баталсан ч хэрэгжихгүй байсаар өдий хүрсэн байна. Стандартыг боловсруулсан хүний хувьд та үүнд ямар байр суурьтай байна вэ?
-ЭМЯ-наас хүүхдийн тоглоомын стандартын ажлын хэсэг томилсон. Тэр дагуу бид гадаадын сайтаас стандарт орчуулж, хүүхдийн тоглоомонд судалгаа, шинжилгээ хийж, олон дахин шүүж, шалгасны эцэст хүүхдийн тоглоомын стандартыг боловсруулаад Стандартчилал хэмжил зүйн газарт өгсөн. Шахаж, шаардаж байж өнгөрсөн хоёрдугаар сард хурлаар оруулсны эцэст энэ стандартыг баталсан. Одоо тэгээд баталсан стандартаа бидэнд гаргаад өг гэхээр мөнгө нэхээд байна. Тэр мөнгийг өгөхгүй гээгүй. Одоогоор байхгүй байгаа учраас өгч чадахгүй байна.
-Хэдэн төгрөг юм бэ. Сайдтайгаа яриад шийдүүлж болохгүй байгаа юм уу?
-Их мөнгө бий. 4-5 сая төгрөг. Улсын төсөв аль хэдийнэ батлагдчихсан хойно бидний ажил эхэлсэн учраас яг үүнд зориулж төсөвлөсөн мөнгө, энэ дээр ажиллах хүн хүчний дутагдалтай байсан ч яам боломжийнхоо хэрээр энэ ажлыг хийсэн. Сайдад хийх, шийдэх ажил мэдээж олон байгаа. Надад үүрэг өгөөд “Чи мөнгө олж стандартаа хурдан ав. Архи, тамхины тодорхой хувиас нийгмийн эрүүл мэндийн салбарт зарцуулдаг юм. Тэндээс гуй” гэсэн. Тэндээс гуйхаар “Тэр мөнгийг саалийн үнээ шиг олон зүйлд зарцуулах боломжгүй. Өөр олон чухал зүйлд энэ мөнгийг зарцуулж байна” гэсэн. Гэх мэтчилэнгээр мөнгө олох гэж хөөцөлдөж байна, олон газраас асууж, сураглаж байна.
-Ямар ч мөнгөгүй байсан юм бол судалгаа, шинжилгээ, орчуулгын ажлаа ямар мөнгөөр хийсэн юм бэ?
-Өнгөрсөн жил “Зууны мэдээ” сонин хүүхдийн тоглоомын асуудлыг хөндөж тавиад, би яамыг төлөөлж телевизийн нэвтрүүлэгг орсон юм. Би тэнд яамны бодлогыг ярьсан. Анхнаасаа хүүхдийн тоглоомын асуудал яамны бодлогоос хол байгаагүй л дээ. 2005 онд баталсан “Хүүхэд, хөгжил, хамгаалал” хөтөлбөр гэж бий. Хүүхдийн тоглоомын асуудлыг хэтдээ хэрхэх вэ гэдгийг энэ хөтөлбөрт тусгасан байсан. Хоёрдугаарт, хүүхдийн тоглоомын шинжилгээ, судалгаа ЭМЯ-ны шинжилгээний ажлын захиалгад орсон.
Хүүхдийн эрүүл мэндэд нөлөөлж болох хүчин зүйлсийг судлах захиалгыг ЭМЯ, Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэнд өгсөн гэсэн үг. Энэ судалгаа 2008 оноос эхэлсэн юм. Эхлэхдээ томоохон төсөл болсон. Хэдийгээр миний одоогийн ажил стратегийн бодлого төлөвлөлтөд хамааралтай ч, би хүүхдийн эрүүл ахуйч мэргэжилтэй. Тэгээд ч манай хүрээлэнд ийм мэргэжилтэй хүн байхгүй учраас би энэ төслийг өөрөө хариуцаж хийсэн юм. Ингэж байтал өнгөрсөн жил “Зууны мэдээ” сонин хүүхдийн асуудлыг хөндөж тавьсан. Хоёр, гурван шөнө сууж интернэт ухлаа.
Хүүхдийн тоглоом тойрсон маш олон асуудал байсан. Тэгэхээр нь сайдад танилцуулахад сайд хүүхдийн тоглоомын стандартыг боловсруулах ажлын хэсэг томилох тушаалыг мөнгөтэй нь гаргаж өгсөн. Ингээд өнгөрсөн оны зургадугаар сараас эхлээд аравдугаар cap хүртэл хүмүүсээ хуваарилж, гадаадын стандартыг орчуулсан. Энэ бол маш том ажил. Дараа нь эрүүл мэндийн газрынханд үүрэг өгч, ямар тоглоом хоргүй, ямар нь хортой талаар зөвлөмж гаргаж, ард иргэдэд тараасан.
-Яаж?
-Сүхбаатарын талбайд өдөрлөг зохиосон юм. Бас тоглоом импортолж авчирч байгаа хүмүүст зориулсан зөвлөмжийг гаргасан.
-Монголд оруулж ирж байгаа хүүхдийн тоглоомын найрлагад хийсэн та бүхний судалгааны үр дүн юу байсан бэ?
-Хөрөнгө, мөнгө байхгүйгээс болоод шинжилгээг хангалттай хийж чадаагүй. Цаашид хийх шаардлагатай. Бид тоглоом шинжлүүлэхээр худалдаж авсан урвалжаараа хамгийн түрүүнд хамгийн эрсдэлтэй, физиологийн тогтолцоо бүрдээгүй байдгаар нь бага насны хүүхдийн тоглоомуудаас сонгож шинжилсэн. Шинжилгээгээр формальд / хүний шарилыг муудуулахгүй хадгалахад ашигладаг бодис/ гэдэг бодис их илэрсэн.
-Энэ шинжилгээгээ үргэлжлүүлж байгаа юу?
-Бас л мөнгөтэй холбоотойгоор зогсчихсон. Яамнаас өгсөн захиалгын хоёр жил хагасын хугацаа дууссан. Гэхдээ би судалгаагаа үргэлжлүүлэх ёстой.
-Стандартчилал, хэмжил зүйн газраас нэхээд байгаа 4-5 сая төгрөг нь яг юуны зардал юм бэ?
-Стандарт баталсан, бидэнд гаргаж өгч байгаа зардал гэдэг. Бид бүх ажлыг нь хийж өгөөд, стандартыг нь боловсруулж өгчихөөд байхад тэд өөдөөс ийм зүйл яриад сууж байхаасаа ичмээр л байгаа юм.
-Стандартаа өгөхгүй болохоор хилийн мэргэжлийн хяналтынхан, цэцэрлэг, эрүүл мэндийн байгууллагынханд барих зүйл байхгүй болчихоод өнгөрсөн дөрвөн сарын турш Хүүхдийн тоглоомын стандарт хэрэгжихгүй байгаа байх нь?
-Тийм. Хил гааль дээр бидний гаргасан нөгөө зөвлөмжийг бариад шалгана гэхээр бас хэцүү шүү дээ. Бид тэр мөнгийг нь огт өгөхгүй гээгүй шүүдээ, уг нь. Тийм байхад нийгмийн эрүүл мэндийн төлөө, хүн амынхаа аюулгүй байдлыг бодоод тэр стандартыг өгчихөж болмоор доо уг нь.
-Төрийн байгууллагуудын хоорондын уялдаа холбоо, зохион байгуулалт муу байгаагийн нэг илрэл нь энэ байх?
-Зохион байгуулалтын маш том зөрчил байна. Хуучин социалист нийгмийн үед ЭМЯ-нд Улсын ариун цэврийн байцаан шалгах газар гэж байсан. Тэр асуудлыг орлогч сайд нь хариуцдаг байсан. Тэр дотор нь хүүхэд, орчин, хүнс, үйлдвэрийн гэсэн дөрвөн том асуудлын эрүүл ахуй хариуцсан байцаагч байдаг байлаа. Энэ функц одоо хоёрхон хүн дээр байна. Хүүхдийн тоглоом, сурах бичиг, хоол, хувцасны эрүүл ахуйг хянадаг нарийн мэргэжлийн хүн тэр үед байдаг байсан. Одоо байхгүй.

ЭМЯ, Мэргэжлийн хяналтынханд стандартыг цахим хэлбэрээр хүргэсэн

Стандартчилал, хэмжил зүйн газрын Стратегийн удирдлага, төрийн захиргааны хэлтсийн дарга О.Отгонсайханаас мөн энэ талаар тодрууллаа.
-Хүүхдийн тоглоомын стандартыг өнгөрсөн хоёрдугаар сард баталчихаад байхад одоо болтол хэрэгжихгүй байна?
-Манайх стандартыг үндэсний зөвлөлөөрөө баталж гаргадаг. Хуулийн зохицуулалтаараа мэргэжлийн хяналтын газар, хяналт тавьдаг байгууллагууд хэрэгжүүлэх ёстой.
-Мэдээж тийм. Гэхдээ хэрэгжүүлье гэхээр танайхаас стандартаа гаргаж өгөхгүй байна гэсэн гомдлыг ЭМЯ-ны ахлах мэргэжилтэн гаргаж байна?
-Гаргаж өгөлгүй яадаг юм.
-Ажлын хөлсөнд 4-5 сая төгрөг нэхэж байгаа гэсэн. Зөвхөн стандартыг баталсныхаа төлөө ийм мөнгө нэхэж болно гэж үү. Судалгаа, стандартын боловсруулалтыг ЭМЯ голчилж хийсэн байна шүү дээ?
-Тийм зүйл байхгүй. Стандартыг тодорхой үнээр борлуулдаг. Гэхдээ тийм 4-5 сая төгрөгийн үнэтэй стандарт гэж байхгүй шүү дээ. Хуульд стандартыг борлуулна гээд заачихсан байгаа. Хоёрдугаарт, УИХ-аас орлогын төлөвлөгөөг батлаад өгчихдөг. Тиймээс бид хэрэглэх байгууллагуудад стандартыг борлуулдаг. Тийм ч өндөр үнэтэй биш. Дэлхийн бусад оронд ч ийм байдаг. Борлууллаа гэдэг шүүмжлэл их байдаг. Борлуулахгүйгээр хүмүүст өгчихье гэдэг нь манай мэдлийн асуудал биш. Засгийн газар, УИХ-аас шийдвэр гарч байж зохицуулдаг юм.
-Тэгвэл Хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандартыг ЭМЯ, Мэргэжлийн хяналтын газарт өгчихсөн гэсэн үг үү?
-ЭМЯ, мэргэжлийн хяналтын байгууллагатай манайх гэрээгээ байгуулж, цахим хэлбэрээр, албан хэрэгцээнд нь ашиглуулах зорилгоор үнэгүй өгдөг. Харин бусад байгууллага, хувь хүнд борлуулж байгаа.
-Тэгвэл хүүхдийн тоглоомын стандарт хэрэгжихгүй байгаа нь мэргэжлийн хяналттай холбоотой юм байна гэж ойлгож болох уу?
-МХЕГ, ЭМЯ аль нь гэдгийг би мэдэхгүй байна. Стандартыг хэрэгжүүлэх төрийн чиг үүргийг барьж байгаа байгууллага нь мэргэжлийн хяналт.
-Гар дээр тавиад өгчихсөн стандарт байхгүй учраас хэрэгжихгүй байна гээд байна?
-Тэр бол шалтаг.
-Тэгвэл энэ стандартыг гэрээтэй байгууллагуудынхаа “и-стандарт”-д байршуулчихсан гэсэн үг үү?
-Баталснаас хойш 14 хоногийн дотор байршуулах ёстой.
-Гэрээгүй газруудад стандартыг ямар үнээр борлуулдаг юм бэ?
-Хуудаснаасаа болдог. Жишээлбэл хүүхдийн тоглоомын аюулгүй байдлын стандартын дөрвөн бүлэг өнгөрсөн хоёрдугаар сард орж ирсэн. Үүний үнэ 164 мянга 970 төгрөг болж байна.
"Зууны мэдээ"