Саяхан л дээлтэй бурхан гэж хүндлэгдэж байсан Намбарын Энхбаярын өнөөх их алдар нэр элсэнд асгарсан ус шиг

замхарч, харин түүний Монголын төрд тарьсан гай гамшиг, бас хэлмэгдүүлэлтийн тухай ам дамжин ярьцгааж, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдож байсан нэг бус хүн нэр төр, сэтгэл санааны хохирлоо нэхэмжлэхээр шүүх цагдаад хандаад байна. Авлигалын загалмайлсан эцэг гэж нэрлэгдээд удаж байгаа Н.Энхбаяр гэдэг хүнд  Монголын хууль хяналтынхан бүрэн үйлчилж, ёстой л нөгөө далайсан газар нь далд орж, далласан газар нь ил гарч байсны баримт, жишээ олноороо сөхөгдөж байна. Н.Энхбаярыг  төр толгойлж байхад Улсын Ерөнхий прокуророор ажиллаж байсан М.Алтанхуяг, УДШ-ын Ерөнхий шүүгч Батдэлгэр, Авлигатай тэмцэх газрын дарга Ч.Сангарагчаа гэх мэт хуулийн томчууд түүнийг суудлаасаа буусны дараахан албан тушаалаасаа огцорч, зарим нь бүр шоронгийн хаалга татаад байгаа. Эдгээр өндөр албан тушаалтнууд өнөөдөр “Намайг Элбэгдорж хяхаж хавчаад” хэмээн бусдаас нуугдаж сэмхэн шивнэж яваа ч үнэн хэрэгтээ бусдын захиалгаар хүн хэлмэгдүүлсэн, бас хуулийг гууль болтол завхруулж байсныхаа гэм нүглээс айж суугаа гэж найдахаас өөр аргагүй.

Ноёнтой заргалдвал толгойгүй
Уг нь манай гуравдахь Ерөнхий сайд бурхан шашин, ярьж, төв үзэл номлож, гандан хийдээр улаан цагааныг тунаруулан эргэлдэж, буян ном хөөсөн бодь хүний дүрд гарамгай сайн тоглодог. Гэвч үнэн хэрэгтээ тийм ч бодь, нигүүлсэнгүй, энэрэнгүй зөөлөн хүн үү гэвэл үгүй бололтой. Замд нь тээглэсэн юу ч хар найргүй устгаж, бүр хэн ч юу ч биш болгох гэж улааран зүтгэдэг, үүндээ хууль хяналтынханг ч сайн ашигладаг байж. Түүний гарт татвар, цагдаа, шүүх, прокурор, тагнуул, бүгд багтаж байсан хойно Н.Энхбаяр ганц дохиход л хангалттай. Н.Энхбаярын гар хаа сайгүй тэнүүчилж, бүр дүүргийн дарга сонгоход ч хуруу нь хөдлөж байсан гэдэг. Нэг зөрүүд нөхөр  Баянгол дүүргийн Засаг даргад Н.Энхбаярын зөвшөөрөлгүй өрсөлдөж, бараг ялсан юм байх. Өөрөөс нь зөвшөөрөл авалгүй зүтгэсэн залууг Н.Энхбаяр хорхойтой араандаа чангахан зууж, мань эр ноёнтой тэрсэлдснийхээ төлөө гурван жил татварын шалгалтад зуугдаж, эцэст нь хувийн бизнес нь дампуураад юун дарга болох манатай салсан гэнэ. Татвар зүгээр л бага гарын нөхдөд амсуулах түүний алганы амт.

Н.Энхбаяраас айсан, бас түүн рүү ойртох гэж зүтгэсэн нөхдүүд түүний эхнэр О.Цолмонгийн яг л тэжээвэр амьтан шиг эргэлдэж, бор дарсанд дурлах болсон хатагтайтай нөхрлөхийг хичээдэг байлаа. О.Цолмон хотын төвд тансаг  байр сууц бэлдүүлж, архи дарс задлаж, хэрэгтээ гэсэн хүнээ дуудаж уулздаг байсныг хамгаалалтынхан нь ч ярьдаг. Хэрвээ О.Цолмонгийн дургүйг хүргэвэл тэр дороо л Н.Энхбаярын дайсан болж хувирдаг  байсан гэдгийг нэг бус хэлээд өгнө. Үүний амьд жишээ нь Ухнаагийн Хүрэлсүх. Тухайн үеийн МАХН-ын залуучуудын байгууллагыг толгойлж байсан У.Хүрэлсүхийг О.Цолмон урьж ирүүлээд Залуучуудын байгууллагынхаа гол албан тушаалын нэгийг хамаатныхаа хүнд авч өгөх гэж шахжээ. У.Хүрэлсүх би ганцаараа шийдэхгүй гэж бултжээ.

Шахалт амжилтгүй болмогц О.Цолмон нөхөртөө алтан хошуу өргөжээ. Нөхөр нь ч утсаа шүүрч аваад "Чи манай эхнэртэй яаж харьцаж байгаа чинь энэ вэ? Үүнийг чинь надад хэрхэн ханддагийн чинь илэрхийлэл гэж ойлгож байна" гэж дарамталжээ. Нас залуу, шартай У.Хүрэлсүх маргааш нь болсон намын удирдлах зөвлөлийн хуралд дээр "Төрийн ажлыг та явуулдаг юм уу, танай эхнэр явуулдаг юм уу гэж" үг хаячихаад хэд хоног утсаа салгаад алга болов. Энэ хурал дээр халуухан юм болж, У.Хүрэлсүхийн үгэнд ичиж, уурласан Н.Энхбаяр "Би тэгвэл огцроод өгье л дөө" гэж тунирхжээ. УИХ-ын даргын асуудлаас болж битүүхэн юм санаж явсан Ө.Энхтүвшин "Тэгвэл та намын их хурлаа зарлачихгүй юу, тэгээд шийдчихье" гэж томорчээ. Энэ өсөрхөл их хол явсан даа. Үүнээс зургаан жилийн дараа 2007 онд Н.Энхбаяр У.Хүрэлсүхийг "Хадгаламж" банкны 14.2 тэрбумын хэргээр золтой л аавынх руу илгээчихээгүй гэдэг.

Мөрөөрөө үхэхгүй хүүхдийн малгай өмсөөд үхчихлээ...
Ийм нэг ёгт үг байдаг. Үнэхээр У.Хүрэлсүхийг зуусан Н.Энхбаярын шүдэнд нэг бус хүн орж хавчуулагдаж, бас арай л амь тавьчихаагүй мултарсан. Тэдний нэг нь С.Отгонбаяр. УИХ-ын гишүүн С.Отгонбаяр У.Хүрэлсүхээс Онцгой байдлын сайдын албыг хүлээж авсан. Гэвч түүнийг ажилдаа орж, албаныхаа ширээн дээр сууж амжаагүй шахам байхад Н.Энхбаярын зүгээс шахалт ирж эхэлжээ. “У.Хүрэлсүх энэ яаманд байхдаа юу идэж уусан байна. Мөнгө төгрөг ашиглаж уу? Баримт материал гаргаж өг” гэж шахаж эхэлжээ. Гэвч С.Отгонбаяр У.Хүрэлсүхийн тухай илүү, дутуу матаас юу ч гаргаж өгсөнгүй, нэг ёсондоо эрийн шийр зааж үлдэж. Онцгой байдлын газраас юм олж чадаагүй Н.Энхбаяр “Хадгаламж” банкны хэрэгт У.Хүрэлсүхийг хутгахыг санаархаж эхэллээ. Тухайн үед өөрөөс нь илт дөлж, М.Энхболдтой нийлдэг Т.Бадамжунай, У.Хүрэлсүхтэй ойр дотно гүйдэг Д.Занданшатар нарыг У.Хүрэлсүхтэй хамт “Хадгаламж”-ийн хэрэгт чихэж, хотын фракцийг айлгаж, залуучуудын бүлгийг гартаа атгах давхар тооцоотой байсан хэрэг. Түүний энэ ажлыг М.алтанхуяг прокурор гардан зохион байгуулж, дээрхи гурван гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхээр УИХ-д гурван удаа орж иржээ.

Н.Энхбаярын даалгаварыг өвөртөлчихсөн яваа М.Алтанхуяг прокурорын өөдөөс МАХН-ын бүлгийнхэн ч, АН-ын бүлгийнхэн ч юм дуугарч чадсангүй. Тухайн үед МАХН-ын бүлгийн хэдэн гишүүд Онцгой байдлын сайд С.Отгонбаяртай аминчлан уулзаж “Чи аль нэг бүлэгт хамаардаггүй хүн. Ганц л тус бол. М.Алтанхуягийг бид ил тод эсэргүүцэж чадахгүй байна. Н.Энхбаяраас айж байна” хэмээн гуйцгаасан гэдэг. Үнэндээ ч С.Отгонбаярт айгаад байх зүйл байсангүй. УИХ-ын чуулган дээр М.Алтанхуягаас “Гурван гишүүний эрхийг түдгэлзүүлэхэд нотлох баримт хэрэгтэй. Нотлох баримт байхгүй бол эрхийг нь түдгэлзүүлэх шаардлагагүй” хэмээн том дуугарч, “Та нар бусдын захиалгаар хүн хэлмэгдүүлэх гээд байна” гэж  хашгирч, М.Алтанхуяг чуулганы танхимыг тун ууртай орхиж байлаа. Энэ бичлэг өнөөдөр ч  олон газарт хадгалагдаж байгаа. Эндээс л С.Отгонбаярын хэрэг манджээ.

У.Хүрэлсүхийг замаасаа зайлуулж, өш хонзонгоо авах гэж зүтгэж байсан Н.Энхбаяр С.Отгонбаяр гэдэг давхар дайсантай болж хувирав. С.Отгонбаяр 2006 онд эрх мэдэл, албан тушаалаа ашиглан улсын нөөцийн хөрөнгөөр гараа угааж, дур зоргоороо аашилж сурсан фракцыг дэлбэлж, тэдгээр хүмүүст хариуцлага тооцуулах талаар илтгэх хуудсыг  тэр үеийн төрийн гурван өндөрлөг болох Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр, Ерөнхий сайд М.Энхболд, УИХ-ын дарга Ц.Нямдорж нарт бичжээ. Үнэндээ шөнө дөлөөр хүртэл агуулах руугаа дайрч, бараа материал зөөж, хий хоосон зүйлд мөнгө төгрөг зарцуулж, дундаас нь ашиг хонжоо олдог байсан нөхдүүдийг тэр зүгээр хараад сууж чадаагүй хэрэг. 

Түүний илтгэлийг хүлээж авсан Төрийн гурван өндөрлөг  “Улсын нөөцийн хөрөнгөөр гараа угаагчдын асуудлыг Авилгатай тэмцэх газар, болон хууль хяналтын байгууллагад  өгч шалгуул” гэсэн үүргийг тухайн үед  С.Отгонбаярт өгч байсан аж. Гэвч хууль хяналтын машин гомдол гаргагчийн эсрэг ажиллаж, бусдыг шалгуулахаар өргөдөл гаргасан С.Отгонбаярыг шалгаж эхэлжээ. Гэхдээ Н.Энхбаяр тун нарийн тооцоо ажиллаж байлаа.  Учир нь У.Хүрэлсүхийн  УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлж чадалгүйгээр ял сонсгож, том алдаа гаргав.  “Хадгаламж” банкны Чимэдцэрэн мөнгө хандивласан. Энэ мөнгөөр нь машин авч, УИХ-ын нөхөн сонгуульд хэрэглэчихсэн гэдэг нь тодорхой болж, Н.Энхбаяр намынхаа хандивлагч нарыг ялласан зэмд унахаас айж хэсэг чимээгүй боллоо.
Гэвч У.Хүрэлсүхийг хорьж чадаагүй дээ тэсч ядаж байсан Н.Энхбаяр С.Отгонбаярыг ч гэсэн замаасаа зайлуулах бүхий л ажлыг мөн л Улсын Ерөнхий прокурор М.Алтанхуягт өгчээ. Тагнуул, Авлигатай тэмцэх газрынхан  хуурамч бичиг баримт бүрдүүлж, С.Отгонбаярыг ганц ч удаа хавтаст хэрэгтэй нь танилцуулалгүйгээр дөрвөн жилийн ял сонсгож, Ганц худагт хоригдож байсан С.Отгонбаярын бие өнөөдөр ч базаахгүй байгаа. Хамгийн сонирхолтой нь С.Отгонбаярыг эмчилж байсан Солонгос эмч нар “элгэнд хүчтэй нөлөөлөх хор”-ноос болж бие нь муудсан гэж оншилж байгаа юм.

Аймшиг дагуулсан элэгний өвчин
Нэг хэсэг олны анхаарал татаж байсан “Авлигалын загалмайлсан эцэг” нийтлэлийг эргэж харцаая. Энд тун сонирхолтой бас айдас дагуулсан зүйлүүд бий. Энэ нийтлэлд “Н.ЭНХБАЯРЫГ ШҮҮМЖИЛСЭН ХҮМҮҮС АЛГА БОЛДОГ” гэсэн гарчигтай дэд хэсэг бий.
2000-2004 онд Н.Энхбаяр Ерөнхий сайд болоод юу хийсэн бэ?
Намбарын Энхбаярт бол түүхэн боломж олдсон. Харамсалтай нь энэ боломжийг ашиглаагүй. Африкийн харанхуй дарангуйлагчид шиг улс орноо биш зөвхөн хувиа баяжуулахад л энэ боломжоо ашигласан нь харамсалтай. Тэрээр Ерөнхий сайд болоод эдийн засгийг өсгөх, ард түмний амьдралыг сайжруулах юу ч хийгээгүй. Харин хээл хахууль, авилгалыг цэцэглэн хөгжүүлсэн. Татвар төлөгчдийн мөнгийг тал тал тийш нь цацсан. УИХ-ын гишүүдэд арав арван сая төгрөг, орон сууц байр авч өгч байсан. Энэ хэрэгтээ авгайгаа татан оролцуулсан. Н.Энхбаярын авгай МАХН-ын удирдах зөвлөлийг ч УИХ-ын гишүүдийг ч дарамталж дохио зангаагаараа хөдөлгөж байсан. Үүнд дургүйцэж УИХ-ын гишүүн У.Хүрэлсүх "Төрийн ажлыг та явуулдаг юм уу, танай авгай явуулдаг юм уу?" гэж хэлээд сүүлд нь нам болсон.

Хэнийг ямар албан тушаалд тавихыг, хэнээс хэдэн төгрөг авах, хэнийг яллаж хэнийг шагнахыг авгай нь л мэддэг болсон. УИХ-ын гишүүдийг О.Цолмон үе үе дуудаж нэг биш удаа үүрэг өгсөн. Хэнд ямар объект өмчилж хувьчлахыг ямар сонинд хэдэн төгрөг өгөхийг бас ямар сониныг хааж боохыг авгай үүрэгддэг болсон. Н.Энхбаярын авгайн дохио зангаагаар улсын ажил явагдах болсон. Мэдээж үүнийг Н.Энхбаяртай ярихгүйгээр хийнэ гэж байхгүй шүү дээ. Тэр нэг биш удаа "Манай авгай ч бас ухаантай шүү. Би ч гэсэн авгайнхаа үгийг сонсдог юм. Чи миний авгайд яаж хандаж байгаа нь надад яаж хандаж байгаагийн чинь илэрхийлэл юм" гэж У.Хүрэлсүхийг өрөөндөө дуудаж дарамталсан байдаг. УИХ-ын чуулган дээр өөртөө шүүмжлэлтэй хандсан гишүүдийг өрөөндөө дуудаж загнахын аяст таны амьдрал ямар байна, Таны хүүхдийн сургалтын төлбөр юу болсон, танд орон сууц хэрэгтэй гэж асууж амлалтаар хүмүүсийг худалдаж авдаг. Иймэрхүү ажилд Н.Энхбаяр маш их гаршсан. Өөрөөс нь чадалтай, өөртэй нь тэрсэлсэн хүмүүсийг үзэн яддаг. Н.Энхбаярыг шүүмжилсэн хүмүүс алга болдог.

Н.Энхбаяртай тэрсэлдсэн Л.Энэбиш хаачив?
Нөхөр Л.Энэбиш бол Н.Энхбаярын хүчтэй өрсөлдөгч байсан юм. Хэн нь хэнийгээ гэж дотроо бодоцгоож явсан. Л.Энэбиш гэнэн цагаан, юмыг өөдрөгөөр төсөөлж явсан. Н.Энхбаяртай өрсөлдөхөөсөө илүү хамтран ажиллаж байсан. Л.Энэбиш зуурдаар таалал төгссөн гэдэг нь тодорхой болж байна. МАХН-ын учрыг мэдэх өндөр албан тушаалын хүн ярьж байна. Тэр хэлэхдээ, "Энэбиш даргын үхэл бол санамсаргүй үхэл бишээ. Тэр сүүлийн гурав хоног унтаагүй юм гэнэ билээ. Тэр өндөр даралттай байсан. Түүнийг гурав хоног унтуулалгүй нааш цааш авч явцгаасан байдаг. Хамгийн сүүлд шөнө 02 цагт виски тулгаад л гэртээ очсон. Тэгээд гэртээ таалал төгссөн. Түүнийг нь хүүхэд нь хэвлэлээр мэдэгдэж байсан. Нас барсан хүнийг хоёрдугаар эмнэлэгт аваачин сэхээнд оруулан гучин минут хий амьсгалуулаад УИХ-ын дарга Л.Энэбиш өвчний учир таалал төгссөн гэж зарласан. Л.Энэбиш удахгүй нээгдэх чуулган дээр шүүмжлэлтэй үг хэлэх гэж байсан. Энхбаяр О.Чулуунбат болон бусад нөхдийг будаа хийж шинэ засгийн газар байгуулан ерөнхий сайд болохыг мөрөөдөж байсан.

Тэр 2005 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшинэ гэдгээ мэдэгдэж байсан. Харамсалтай нь тэр зуурдаар ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн юм. Тэр бас л Н.Багабанди шиг алдаж Н.Энхбаярыг намын даргад дэвшүүлж УИХ-ын гишүүн болгож Завханы 21-р тойрогт ажиллаж тэр хоёр нэг тохиролцоо хийсэн. Н.Энхбаяр хэлэхдээ: "Таныг ингэж ажиллана гэж бодсонгүй. Би танд маш их баярлалаа. Хоюулаа нэг команд болж ажиллана. Намаа сонгуульд ялуулна. 2000 онд нам сонгуульд ялбал би УИХ-ын даргаа хийнэ, Та Ерөнхий сайдаа аваарай" гэж тохиролцон гар барьжээ. МАХН-ын генсекээр сонгогдсон Л.Энэбиш Завханы хөдөө талаар аялж наранд борлож агаарт гандаж Н.Энхбаяртай гар барьж их л баяр хөөртэй ирсэн юм. 1996 оны сонгуульд ялагдсаны дараа тэрээр бүхий л албан тушаалаа өгч элэгний Хатанбаатарын эмнэлэгт даралтаа эмчлүүлэн төрсөн өдрөө эмнэлгийн орон дээр ганцаараа тэмдэглэж гуниглан суусан билээ. М.Энхсайхан Ерөнхий сайд болсон шөнөө Л.Энэбишийг дуудаж ерөнхий сайдын зөвлөх болохыг хүссэн билээ. Тэр зөвшөөрсөн.

Гэтэл МАХН-ын нөхдүүд очиж айлгаж болиулсан юм. Н.Багабандиас болж намын дотор томоохон хэрүүл болоход П.Жасрайн засгийн газрын гишүүдээс ганцхан Л.Энэбиш л Н.Багабандийг дэмжиж, Н.Энхбаяр тэргүүтэй залуучуудын туйлын дургүйг хүргэсэн билээ. Гэвч энэ бүхэн бол Завханы 21-р тойргийн сонгуулиар нэг тийшээ шийдэгдлээ гэж Л.Энэбиш дотроо бодсон. Гэвч 2000 онд МАХн ялалт байгуулсан боловч Л.Энэбиш Ерөнхий сайд болсонгүй. Тэр хууртагджээ. Тэр шударга үнэнд итгэж явсан. Тэр бусдыг өөр шигээ гэнэн цагаан шиг бодож явсан. Тэр бас хор найруулж дайсныхаа дайсанг зайлуулж устгаж явсан. Гэвч юу боллоо Энэ тухай яривал хэдэн боть ном ч бичиж болно. Солонгосын олон ангит киноноос ч илүү олон ангит кино хийж болно. Оросын сэтгүүлч Л.Шинкаревийн бичсэнээр хайр дурлал, эрх мэдэл, албан тушаалын эмгэнэлт томоохон түүх аймшигтай трагеди бий. Саяхан "Дуран" сонинд хязгааргүй эрх мэдэлд хүрсэн арга гэсэн өгүүлэлд маш тодорхой өгүүлжээ. Ер нь энэ сэдвийг дурсахад нэн аймшигтай байдаг гэж өнөөгийн МАХН-ын нүдтэй нүдгүй, шүдтэй шүдгүй бүх л лидерүүд битүүхэндээ хэлдэг.

Н.Энхбаярыг үхэн хатан дэмжиж явсан О.Дашбалбар хаачив?
Яруу найрагч, зохиолч О.Дашбалбар бол Н.Энхбаярыг улс төрийн тавцанд гаргах гэж үхэн хатан тэмцэж явсан хүний нэг юм. О.Дашбалбар Н.Энхбаярыг хөтөлж элэгний эмч Хатанбаатар дээр аваачиж шавь оруулсан. Хатанбаатар бол Дашбалбар, Энхбаяр нарын номын багш. 2000 оны сонгуулийн өмнөхөн багш дээрээ үзэсгэлэнт гэргий О.Цолмонгийнхоо хамт багшийнхаа бясалгалд сууж олон мянган хүний сайхан сэтгэл энергийг өөртөө хуримтлууулж магадгүй энэ нь ч намыг нь ялуулж өөрийг нь өндөрлөгт хүргэсэн байж магадгүй. Тэгээд ч багшийгаа Л.Энэбиштэй нийлж эрүүл мэндийн сайдаар тавина гэж амлажээ. Гэвч нөгөө л төрх зангаараа хуурсан байна. Нөгөө талаас О.Дашбалбар, Хатанбаатар нар нь "бурхан багшийн сургаал"-ийг орчуулж Энхбаярын нэрээр гаргасан гэдэг. Түүнийхээ хариуд дөрвөн жил зөвлөх болгосон нэрийдлээр чимээгүй байлгаж байгаад хаясан. Их хүн ноён хутагт Д.Равжаагийн "Сэтгэлийн амраагч" номонд өгүүлсэнчлэн "янаг болбол эвтэй явах хэрэгтэй, өшөөтэй бол дуугүй л суух хэрэгтэй" гэсэн нийтлэл санаж яваа болов уу.?

Энхбаярыг ийнхүү шүүмжилсэн нь үнэнийг нь хэлсэн хүн нэг бол ажил амьдралгүй болж, нэг бол нөгөө ертөнцөд одож байна. Харин түүнийг магтан дуулсан хүн түүнд мөнгө өгсөн хүн, түүнд маш их бялдуучлан долигоносон хүн албан тушаалд очиж Арабын Шейхууд шиг сэтгэл хангалуун амьдарч байна. Нэг удаа Санжийн Баярт "Чи Багабандийг дагаж далдаганах юм бол юу ч олж долоохгүй. Харин чи намайг дагах юм бол юмтай үлдэнэ шүү" гэж хэлсэн гэдэг. Тэр замаар С.Баяр явж байна. Ингээд Н.Энхбаяр Ерөнхий сайд болонгуут улсын сан хөмрөгөд ханцуй шамлан орсон. Худалдаа Хөгжлийн Банк, ХААН банк, АПУ, НИК, Говийн хувьчлалаас их өрийн асуудлаас ихээхэн мөнгө цохисон. ХХБанкны хувьчлалын үеэр ирсэн Тайваньчуудад 25%-ийг нь өг тэгвэл та нарт ХХБ-ыг өглөө гэхэд энэ бол арай дэндэж байна яахуу олон улсын жишгээр 10% байхад яах юм бэ гэж буцаж байсан гэдэг.

Н.Энхбаярыг шүүмжилсэн М.Зэнээ хаачив?
М.Зэнээ бол Н.Энхбаярын хувьд зэвүүн хүмүүсийн нэг байсан. О.Дашбалбартай цуг Н.Энхбаярыг дарга болгох гэж ёстой үнэхээр зүтгэж явсан. Хүн бүхэнтэй уулзаж улаан хамгаалагч шиг явсан. Хөгшчүүл тонил, зайл. Энхбаяр шиг залууг манай нам гаргах болсон гэж ярьж явсан түүнийг хүссэн албан тушаалдаа оччихоод, Зэнээ, Дашбалбар хоёрын хүчээр эрх мэдэлдээ хүрчихээд, Зэнээ мэтийн коммунистууд манай намаас зайл гэж хэлсэн нь монгол хүний жудаг мөн үү. Зэнээ бол 2000 оны сонгуульд их бардам байсан боловч Энхбаярын томилгоонд дургүй байсан. Нэг үгээр хэлбэл хамгийн түрүүнд задгай төрөлх зангаараа үг хэлсэн. Тэр нэг биш удаа манай намын боловсон хүчний бодлого алдагдсан. Үүнээс болж манай намын нэр хүнд навс унана шүү гэж мэдэгдэж байсан. Тэр нэг биш удаа яг л Л.Энэбиш шиг гэнэн цагаанаар бодож явсан.

Тэр хоёрдугаар эмнэлэгт үе үе хэвтэж бие нь сайжрах биш улам муудсаар байлаа. Оросын нэгэн нэрт эмч Оросын хэвлэлээр ил мэдэгдэхдээ: "Хүний өвчнийг эдгээх биш улам дордуулна гэдэг бол тэр бол эмнэлэг биш үхлийн морг" гэж хэлсэн. Түүний биеийг Н.Энхбаяр нэг биш удаа асууж БНХАУ-д очиж эмчлүүлэхийг зөвлөж нэг биш удаа тавь гаруй сая төгрөгийг гаргаж өгч байсан. Зэнээ бол коррупци гэдэг үгийг авилгал гэдэг үгээр өөрчилсөн. Тэр авилгалын эсрэг тэмцэгч байсан. Сүүлдээ бас амьдрахын эрхээр авилгалд ч орсон байж магадгүй. Тэр газар шорооныхоо төлөө шударга бус зүйлийн төлөө тэмцэж байсан. Тэр сүүлийн удаа Бээжинд мэс засал хийлгэхээр явах гэж байхад нь МАХН-ын элч төлөөлөгчид тойрогт нь очиж М.Зэнээ нас барах нь тодорхой болсон. Одоо дараагийн хүнээ сонгох хэрэгтэй байна гэж ярьж байсан нь сэжиг төрүүлдэг. Тэр Бээжин яваад эргэж ирээд л таалал төгссөн.

Н.Энхбаяртай зөрчилдсөн Ш.Отгонбилэг бас хаачив?
Саяхан Монголын шүүх олон жил удааширсан МИ-8 онгоцны хэргийг авч үзэв. Олон удаа буцсан олон жил болсон энэ хэрэгт гадаадын хохирогчдын өмгөөлөгчид хохирогчид маш их сэтгэл дундуур байгаагаа илэрхийлсэн. Энэ хэрэг тийм ноцтой биш мөртлөө бас ноцтой гайхал төрүүлж байна гэж хэлсэн. МИ-8 онгоцонд УИХ-ын гишүүн монголын тэрбумтан Шагдарын Отгонбилэг зуурдаар нас нөгчсөн билээ. Тэр бол Л.Энэбиш, Н.Энхбаяр нарын маш хүчтэй өрсөлдөгч нь байсан. Түүнийг Н.Багабандитай нийлж төрийн эргэлт хийх гэж байна гэж сэрдэж их айж байсан. Ер айдас бол аюултай. Айж байгаа хүнд аргал хүртэл хөдөлж харагддаг, айсан хүн хүн алдаг гэж монголчууд эртнээс үр хүүхэддээ захиж ирсэн. Яагаад гэвэл тэр Завханд нэг удаа очоод буцахдаа "Дүү хүү нь удахгүй Ерөнхий сайд болчихоод нутагтаа ирнэ" гэж хэлж байсан.

Түүний үхлийг одоо хүртэл сэжигтэйд тооцсон байна. Сонгуулийн дараа УИХ, Засгийн газрын удирдлагын асуудлаар Энхбаяр зарим шадруудынхаа хамт Ш.Отгонбилэгтэй уулзсан байдаг юм. Тэр санал зөрөлдөж түр тар хийжээ. Угаас долгинох, нялганах гэдгийг мэддэггүй Ш.Отгонбилэг "Та нар ёстой бааснууд байна даа" гэж оросоор хэлсэн гэдэг. Тэднийг бараадан очсон УИХ-ын дэд дарга асан Үндсэн хуулийн цэцийн дарга Ж.Бямбадоржийг "Чи муу гөлөг гарч бай" гэж хэлэх хүртэл тэр хүнийг юу бухимдуулав аа” гэх мэт ноцтой баримтууд уг нийтлэлд бий. Тэгэхээр шинэ цагийн До яамны толгойлогч Н.Энхбаярт зуугдаж ял сонссон нөхдүүд амьд үлдсэндээ баярлах хэрэгтэй ч байж мэддэх л юм.

"Шударга мн"