"иргэд хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байх" заалтыг өөрсдөө тун ч бүдүүлгээр зөрчиж байх юм. Тэд улаан цагаан "гардуулчаагүй" л бол Д.Одбаярын ивээлд багтах аж. Одоо Д.Одбаярын тогтоосон жишээгээр бол, Их хурлын гишүүд луйвар хийж, авлига авч гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө мөнгөө сонгуулийн сурталчилгаанд тарааж болно, харин хамгийн гол нь гардуулчихгүй л байх хэрэгтэй болж байгаа юм байна. Түүнийг тэд харин ч сайн чадах байх шүү.

Хуулийг гууль болгодог Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Одбаярын ажиллагааг харж болно.

Эрхэм гишүүн Д.Дондогийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхийг хүссэн Ерөнхий прокурорын шаардлагыг Д.Дэмбэрэл дарга хүлээж аваад Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Одбаярт шилжүүлжээ. Д.Одбаяр дарга Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.9.1 дэх хэсэгт "Улсын Их Хурлын гишүүдийг гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт эд мөрийн баримттай нь баривчилж, улмаар бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх тухай саналыг Улсын Ерөнхий прокурор Улсын Их Хуралд оруулсан бол бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэхээр" заасан учир уг санал хууль зүйн үндэслэлгүй тул хүлээн авах боломжгүй гэсэн хариу өгчээ.

Ерөнхий прокурорын газар, Монгол Улсын Үндсэн хуульд "Улсын Их Хурлын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдсон тухай асуудлыг Улсын Их Хурлын чуулганаар хэлэлцэж бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх эсэхийг шийдвэрлэнэ" гэж заасан байхад Байнгын хорооны дарга Улсын Ерөнхий прокурорын саналыг хууль зүйн үндэслэлгүй гэж хариу өгсөн нь Үндсэн хуулийн дээрх заалт болон Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн заалттай нийцээгүй тул саналыг Улсын Их Хурлын чуулганаар хэлэлцэж, шийдвэр гаргахыг учирлан хүсэлтээ хоёр дахь удаагаа дахин хүргүүлжээ. Гэтэл Д.Одбаяр дарга өөрийн эрх мэдлээ хэтрүүлж, Их хурлын 76 гишүүний нэрийн өмнөөс ганцаараа шийдвэр гарган албан бичгээр хариу өгч Үндсэн хуулийг хоёр дахь удаагаа зөрчжээ. Тэрээр өөрийгөө хуулиас дээгүүр гэж бүрэн итгэсэн бололтой. Одоо түүнд "дорбинк буу" л хэрэгтэй байна. Тэгвэл том ахын жишгээр бор шувуунуудыг сайхан намнана даа.

Хууль зөрчсөн энэ ажиллагаандаа эрхэм дарга Д.Одбаяр, Улсын Их Хурлын гишүүний Халдашгүй байдлын дэд хорооны дарга гишүүн Ч.Улааныг татан оруулаад амжжээ. Учир нь Ч.Улаан дарга, "Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.9 дэх хэсэгт "зөвхөн гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт эд мөрийн баримттай нь баривчилж улмаар бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх саналыг Улсын Ерөнхий прокурор Улсын Их Хуралд оруулсан тохиолдолд Улсын Их хурлын гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх асуудлыг хэлэлцэхрэр хуульчлагдан баталгаажсан, дээрх зохицуулалтын хүрээнд хамаарахгүй байгаа учир Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хороогоор хэлэлцэх үндэслэлгүй" гэж их мэдэмхийрэн лүндэн буулгасан гэнэ. Үүнийг нь дарга Д.Одбаяр таалан хүлээн авч, "саналыг хэлэлцэх хууль зүйн үндэслэлгүй тул хүлээн авах боломжгүй" байгааг мэдэгджээ. Хөөрхий муу Улаан хожим нь кинонд гардаг адил "би чинь юу хийчихэв дээ" гэж харамсах юм гарах бий вий.

Хуульч, хуульч бус эдгээр мэдэн будилсан дураараа нөхдүүдийг одоо яана даа гээд гайхаад харж суутал Монголын хууль бас ч хоосонгүй байна гээч. Эрүүгийн хуулийн 245 дугаар зүйлд "хэрэг бүртгэлт мөрдөн байцаалт, шүүн таслах ажиллагаанд санаатайгаар саад учруулсан бол торгоно, гурван сар баривчлах ял шийтгэнэ" гэж байна. Мөрдөн шалгах эрх бүхий прокурорын өөдөөс "Улсын Ерөнхий прокурорын саналыг хууль зүйн үндэслэлгүй" гэж хариу өгч байгаа Д.Одбаярын энэ үйлдэл, таван тэрбум орчим төгрөгийн хохиролтой Д.Дондогт холбогдох гэмт хэргийн мөрдөн байцаалт, шүүн таслах ажиллагаанд санаатайгаар саад учруулж байна гэж ойлгогдож байна. Хэрэв тийм биш байсансан бол, Ерөнхий прокурорын саналын дагуу Их хурлын чуулганаар хэлэлцүүлэн тогтоол шийдвэр гаргуулаад шийдвэрлэх нь хэл амгүй амар байсан биш үү. Харин Д.Одбаяр тэгээгүй байна л даа. Ерөнхий прокурор хэлсээр гуйсаар байгааг үл тоомсорлон, Үндсэн хуулиа зөрчин байж, Хууль зүйн байнгын хорооны даргын эрх мэдлийг хэтрүүлэн, Их хурлын дарга, бусад 75 гишүүнийхээ бүрэн эрхийг зөрчин бүр зориуд санаатай ийм үйл ажиллагаа явуулжээ. Д.Одбаярын хариу хар үгээр бол, "хуц, прокурорын тогтоол хууль бус, Д.Дондог гэмт хэрэг үйлдсэн, гэхдээ та нарт "гэмт үйлдлийнх нь явцад" газар дээрээ гардуулаагүй" гэсэнтэй агаар нэг сонсогдоно.

Мөн Эрүүгийн хуулийн 264 дүгээр зүйлийн 3-т "Төрийн албан тушаалтан албан үүргийн хувьд хуулиар олгогдсон эрх мэдлээ хэтрүүлснээс байгууллага, иргэдийн эрх ашиг сонирхолд онц их хэмжээний хохирол учирсан бол торгоно, таван жил хорих ял шийтгэнэ" гэжээ. Прокурорын бичигт "Бусдад онц их хэмжээний (таван тэрбум орчим төгрөгийн) хохирол учруулсан олон яллагдагчтай энэ хэргийн мөрдөн байцаалтын ажиллагаа зогсож, яллагдагч нар ял завших байдал үүсч байгааг анхааралдаа авна уу" гэж дурдсанаас харахад Д.Одбаяр Ч.Улаан нар албан тушаалаа хэтрүүлсэн гэж үзвэл тэдний үйлдлийн хохирлын хэмжээ онц их хэмжээнээс хол давах бололтой. Ингээд харахаар Эрхэм гишүүн, байнгын хорооны дарга Д.Одбаяр яах аргагүй л 245, 264-ийг зөрчсөн бололтой.

Ерөнхий прокурор Д.Дорлигжаваа, энэ бүгдийг юу гэж ойлгох вэ, ямар дүгнэлт өгөх вэ, гэмт хэрэг биш юм гэж үү? Энэ хоёр товарищ чинь гэмт хэрэг үйлдээд суугаад байгаа юм биш үү. Одоо харин өөрсдийн нь үгээр, Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.9.1 дэх хэсэгт заасан Улсын Их Хурлын гишүүдийг гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт эд мөрийн баримттай нь баривчлах" цаг болсон биш үү?

Д.Одбаяр хуулийн сургууль төгсөөд, Энэтхэгт мастер хийсэн гэх. Харин нэг ч хэрэг мөрдөж, шүүн тасалж үзээгүй шүүх прокурорын ажлыг үнэндээ яаж мэдэх вээ хөөрхий. Тэрээр, өөрийн найз АТГ-ын дарга нарын араас дээлээ нөмрөх асуудалд ороход тун ойрхон болоод байгаагаа мэдэхгүй л тууж яваа бололтой.

Д.Одбаяр ганц Д.Дондогийн асуудлаар бус ба өмнө нь, "АТГ-ыг эзэнгүйдүүлэх гэж шүүх дарга нарыг нь шийттэлээ" гэж шүүгч нар руу дайрч үзсэн. Харин хөөрхий нөгөөх хэдэн шүүгч нар нь дээд даргын үг хууль гэдэг сэтгэлгээгээр хүмүүжсэн болохоор гомдсон ч үгүй, ганц гав гэлгүй таг чимээгүй өнгөрсөн, одоо яахав номхон тэмээ ноолоход амархан. Уг нь шинэхэн ерөнхий шүүгч Ц.Зориг, шүүх засаглалын бие даасан байдлыг алдагдуулж, шүүн таслах ажилд хөндлөнгөөс оролцоод байгаа энэ дарга Д.Одбаярт хариуг нь өгөх ёстой л байсан байх л даа.

Улсын Ерөнхий прокурор, хуульч хүний хувьд бас ч гэж учирлан тайлбарлахыг оролдсон байна. Тэрээр, "Улсын Их Хурлын Дэд хорооны болон Байнгын хорооны дарга нар хууль тайлбарлах эрхгүй атлаа хууль тайлбарлаж Улсын Их Хурлын чуулганаар хэлэлцүүлэхгүй байгаа нь үндэслэлгүй байна" гэж дурдаж, Их хурлын дарга Д.Дэмбэрэлийг ухааруулахыг оролджээ. Харин тэр нь дүлий дүмбэ, таг чиг. Их хурлын даргын эрх мэдлийг булааж аваад, Д.Одбаяр дарга, өөрийн нь өмнөөс албан тоотоор шийдвэр гаргаад байгааг ойлгож байгаа ч юм алга. Нөгөөх мундаг хуульч Ц.Шаравцорж, Их хурлын хуулийн зөвлөх олон хүүхэн залуус нь юу хийдэг юм бол, "энэ чинь ийм юм байна" гээд Д.Дэмбэрэл аргадан хэлээд өгдөг хүнгүй, тэр нь учраа олохгүй Д.Одбаярын амыг харсаар л сууна. Үндсэн хуульд "Дээд шүүх нь, Үндсэн хуулиас бусад хуулийн талаар тайлбар гаргана" гэжээ. Энд "Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Одбаяр тайлбар гаргана" гэсэн юм лав алга. Тэгэхээр эрхэм дарга Үндсэн хуулийг дур зоргоороо өөрөө тайлбарлаад байгаа нь Үндсэн хуулиа зөрчөөд эрх мэдлээ хэтрүүлээд байх бололтой. Тиймээс, Улсын Ерөнхий прокурорын хэлээд байгаа нь бас ч ортой л байх даа.

Гишүүний эрхийг түдгэлзүүлдэггүй гүрийдэг хуучин аргаараа аваад гарна гэж найдаж байгаа бололтой. Ерөнхий прокурор саналаа нэхэл хатуутай шургуу шаардаж, гурав дахин тавьж байгааг харахад энэ удаагийн санал тэдний тогтоосон тоглоомын хуучин дүрмээр явахгүй бололтой. Харин ч тэд өөрсдөө Д.Дондогийнхоо хамт "Цагаан ордон"-д суух болж мэдэх нь дээ. Ерөнхий прокурор одоо, айлын тогооны хусам горьдож, хойд эхийн гар харсан хүүхэд шиг Д.Дэмбэрэл даргыг ингээд гурав дахин гуйгаад, өмнөх прокурор Алтанхуягийн адил хуйвалдаад хүлээгээд суухгүй нэг шийдвэртэй арга хэмжээ тун удахгүй авах бололтой дог шүү.

Д.СҮРЭН

medee