...Өнгөрсөн 7 сарын 6 наас 16 ны өдрүүдэд АНУ-ын нийслэл Вашингтон ДС хотноо Дээрхийн гэгээн  14-р Далай лам

 морилж сүсэгтэн олноо Калачакра буюу Цогт -Очир хөлгөний дэлгэрэнгүй авшигийг 31 дэх удаагаа айлдлаа. Дэлхийд нэр хүндтэй Далай лам урьд өмнө нь АНУ- д хэдэнтээ морилж байсан авч энэ удаагийнх шиг ийм өргөн дэлгэр үйл ажиллагаа болон дэлгэрэнгүй айлдвар айлдаж байгаагүй болохоор энэ удаагийн арга хэмжээнд олон орноос төдийгүй Монголоос олон ч хүмүүс зорин ирж, АНУ-ын өөр муж болон хотуудад оршин суудаг олон монголчууд
 зориуд ирж оролцсон юм. Вашингтон ДС-ийн төв хэсэгт байрлах Verizon төвийн том танхимд бараг 10 өдөр үргэлжилсэн энэхүү арга хэмжээ болон айлдварт маш олон хүн оролцсон хийгээд энэ арга хэмжээнд оролцох хүсэлтэй хүмүүст боломж тэр болгон олдоогүй бөгөөд харин зориуд зорин ирж оролцсон хүмүүс их сэтгэл хангалуун байгаа нь мэдрэгдэж байлаа.

                                         Калачакра-Дүйнхэрийн хот мандал-Цогт цагийн хүрдэн

-Санскритээр Калачакра, түвдээр Дүйнхэрийн хот мандал, монголоор Цогт цагийн хүрдэн гэж нэрлэгддэг Буддын шашны энэхүү том ёслолын гол зорилго нь Даян дэлхийн энхтайван, амар амгалангийн төлөө олон бүгдээр нэгдэн, нэгэн сэтгэл үзүүр дор хамтдаа бясалган, гэгээрэхийн зам мөр дор үйлдэх ёсон аж.
-Калачакра буюу Цогт цагийн хүрдэний утга нь: 1.гадна цагийн хүрд болох сав шим ертөнц, нар сар одон гарих тэргүүтний эргэлдэх ёсон болон  2. дотор цагийн хүрдэн болох хүний биеийн хий судас, дусал тэргүүтэн махбодь  3.бусад цагийн хүрдэн болох бурханы орон хийгээд Ядам бурхан тэргүүтэн бүгдийг хослуулан барилдуулж үйлдсэнээр нууц тарнийн зам мөрийг бясалгах ёс, номлол аж.
-Дээрхийн гэгээн Далай ламыг Жанрайсэг бурханы хувилгаан гэж үздэг агаад энэхүү ёслолын үед өөрийн дүрдээ хувилан ёслолыг үйлддэг аж. Тэрээр энэ тухай айлдахдаа:
" Хүмүүс энэ үйлд оролцсоноор ирээдүйн болон хойчид бүх сэтгэл зүрхээ зориулан бясалгал нэгэн зүгт чиглэнэ. Үндсэндээ 4 өдөр үүнд зориулна. Энэ сургааль ном нь маш их үр өгөөжтэй. Эхний 4 өдөр анхан шатны мэдэгдэхүүн болох Буддын  шашны гол баримтлал, чиглэл, итгэл үнэмшил нь юу болох тухай айлдана. Буддын сургаалийн гол нь хүмүүс энгийн буюу дотоод сэтгэлээ олох нь чухал суурь юм. Эндээс урган гарч Wisdom confecion хэмжээнд туслах болоод хор хүргэхгүй үндэслэл болдог.  Энэ үзэгдэл бодол юунд аваачих вэ? гэвэл сэтгэлийн амар жаргалыг
 авчрах зэрэг болно. Энэ сургааль номын дараа гэгээрэл эхлээд дотоод болон гадаад түвшингээр өөр түвшинд хүрнэ. Эдгээр бүгд нь дэлхийн хүн бүгдийн амьдралын хүч чадлыг өөр тийш хүргэх юм. Mиний хувьд эхний 4 өдрийн сургаальд хамрагдах та бүхэнд талархаж байна. Яг үнэндээ бол энэ сургааль ном нь хамгийн их үзэж судлах ойлгох хэрэгтэй зүйл юм. Калачакра маш их түгээмэл. Уул нь эхний сургааль хичээл нь юмны үнэнийг олох гэгээрэхэд хэрэгтэй байдаг ч ихэнх хүмүүс зөвхөн Калачакра хийх ёслолд ирдэгийг би сайн ойлгодоггүй" хэмээн
 өгүүлжээ.Мөн тэрээр цааш өгүүлэхдээ " Калачакра бол нилээн их хэсэг хүмүүс хуран цуглаж нэгэн зүйлд төвлөрдөг нь хүнд үзэгдэхгүй маш их зөв сайн энергийг бүрдүүлдэг юм. Энэ нь оролцож буй хүмүүст эрүүл мэнд, сэтгэл санаагаа тайван байлгах зэрэг зөв сайн мэрдэмжийг төрүүлнэ" хэмээн айлджээ.
-7 сарын 6 наас 11 нийг хүртэл Калачакра буюу Цогт цагийн хүрдэний хот мандлыг бүтээх их ёслол хийгдлээ. Энэ завсар сүсэгтэн олонд сургааль ном айлдан, утга учрыг тайлбарлаж, бясалгал үйлдсэн аж.
 Бурхан багш 29 насандаа гэрээс гарч 6 жил хатуужил хийгээд 35 насандаа төгс гэгээрэн бурханы хутгийг олж, олон дэлгэр ном айлдсаны дотор Дүйнхорын үндэс уншлагыг Шамбалын хаан Даваасамбуу тэргүүтэнд айлдсан гэдэг.
 Цогт цагийн хүрдэний гол цэгийг Далай лам тавьж бүтээдэг аж. Харин үүний зүрхэн тарни нь УМАА ХУМ ХО ХАМ ЧА aж.
-7 сарын 12-14 ний өдрүүдэд Калачакра буюу Цогт цагийн хүрдэнийг бүтээсний дараа номын авшиг хүртээх их ёслол болжээ. Авшиг авсаны тус хэрэг нь энэ насанд үл зохилдох муу шалтгаан барцад зэтгэр нь амирлан арилах бөгөөд зохилдох шалтгаан санасан хэрэг бүгд сэтгэлчлэн бүтнэ. Басxүү хойд насандаа Шамбалын оронд төрөх болно. Бас зуд турхан, ган гачиг арилах болно. Даян дэлхийд энх амгалан болох юм. Товчдоо Далай лам өөрийн сэтгэлээ хэрхэн боловсруулж засах ёс ямар мэт болохыг үзүүлсэнчлэн хамаг амьтныг асархуй, нигүүлсэхүйгээр
 өдөөгдөж бурхан болохын тусад сэтгэлээ бодох хэрэгтэй.
 Энэ тухайд Далай лам айлдахдаа " Энэ номыг авах гэж байгаа хүн ажил төрөл бүтээх, алт мөнгө цуглуулах гэж бодож байгаа бол эндүүрэл шүү"хэмээн сануулан айлдсан байна. Мөн тэрээр цаг үргэлж, ном айлдвар бүртээ түмэн олонд "өөрийн сэтгэл хийгээд явдлаас засаж залруулж сайн нэгийг үйлдэх хэрэгтэй" хэмээн дахин дахин сануулан айлдлаа.
 Энэхүү ёслолын үеэр амин мод орхидог нь: 1.амирлуулах 2.дэлгэрүүлэх 3.эрхэд хурах 4.хатуу үйл, шид олноор бүтээхийг шинждэг гэнэ. Алганы хонхор ус нь: дэмий үг хараал, худал тэргүүтэн хэлэх гэмийг ариусгахын тухайд . Сахиус зүүлт нь: гадна дотны тотгорыг сахих тухайд  үйлдэх аж.
 Өдгөө дээдсийн номын рашааныг хүртэгч бидэн нугууд  урьдын хураасан сайн үйлийн үр цагтаа боловсорсоны хувь тохироо мөн тул үүнийг сайтар санаад буяны үйлд хучээх дуршлыг хатуу төрүүлэх хэрэгтэй.
 Авшиг хүртэнэ гэдэг аугаа их хувь заяа гэж үздэг. Хүн бүр өөр өөрийн савны хэмжээгээр хүртдэг. Зарим хүмүүс сураг сонссоны, харсаны, хүссэний, даган баяссаны хэрээр буян ерөөл хурдаг гэнэ.
-7 сарын 15, 16 ны өдрүүдэд Насны авшиг хүртээх Далай ламд даншиг өргөх ёслол боллоо.
Энэ нь урт удаан наслах, бурханы оронд удаан оршихын ерөөл тавих утгатай аж.
Түүнчлэн Буддын шашинд багшийг хүндэтгэх их ёсон буй. Багшийг хүндэтгэж байж түүнээс ном эрдэм авах учиртай. Сүүлийн өдөр энэ үйлээр Далай ламд хүндэтгэл үзүүлэн, түүнийг урт удаан наслахын ерөөл айлдсан аж.
 Харин хамгийн сүүлд Калачакра буюу Цогт цагийн хүрдэнийг хураах их ёслол боллоо. Бурханы орныг хураахдаа маш их дэг ёсны дагуу хурааж алтан бумбанд савлана. Энэхүү савласан орноо тухайн газрын лусын орон буюу голын усанд өргөх аж. Буддын шашинд байгаль дэлхийн уул ус бүхэн өөрийн эзэнтэй гэж үздэг. Уул хангайн эзэн нь "савдаг" гэж үздэг бол ус мөрний эзэн нь "лус" гэж үздэг. Яг энэ заншлаар монголчууд эрт дээр үеэс уул усаа ямагт аргадан тахиж ирсэн уламжлалтай. Ус бол дэлхийг тэтгэдэг. Лусын орноо, хураасан бурханы орноо
 өргөх дор лус хэмжээгүй ихээр баярлан тайтгардаг гэнэ. Энэ нь даян дэлхийн энх тайван, амар амгалан байлгах нэгэн үндэс болох ажгуу.

                                           Энэхүү ёслолын эргэн тойронд

-7 сарын 6 ны өдөр буюу Дээрхийн гэгээн 14-р Далай ламын 76 насны сүүдэр тохиосон өдрөөр түүнд хүндэтгэл үзүүлэх ёслол болон Калачакрагийн нээлт болжээ. Энэ ёслолд дэлхийн 40 гаруй орноос 20 000 орчим хүн цугласан байна. Далай ламын төрсөн өдөр болон нээлтийн ажиллагааны хүндэт зочноор Америкийн хар арьст хүмүүсийн эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч Maртин Лютэр Кинг-ийн хүү Мартин Лютэр Кинг -3 болон Энэтхэгийн алдарт удирдагч Гандийн зээ хүү Арум Ганди нар хүрэлцэн ирсэн байв. Нээлтийн эхэнд гэгээнтэн айлдахдаа:
"Дэлхий нийтээр хүчирхийллийн эсрэг тэмцэх хэрэгтэй гээд түмэн олонд төрсөн өдрийг нь сануулан тэмдэглэж байгаад" талархал илэрхийллээ. "Одоо цагт бурханы шашин дэлхий нийтэд ихэд түгээмэл болсон бөгөөд ном үүний дотор их бага хөлгөн болон тарнийн нууц ёсон гээд бүгд байгаа. Тиймээс үүнийг сэтгэлдээ сайтар санаад энэ олдсон насаа үр бүтээлтэй, өдөр шөнийг урт гэж хойш тавилгүй, үр дүнгүй өнгөрөөлгүй, өнөөдрөөс эхлэн амьтны амь таслах, хулгай хийх, буруу хурьцал үйлдэх, худал хэлэх, дэмий чалчих хэрүүл үг, бусдад хорлох
 сэтгэл тэргүүтэн хилэнцийн үйлийг тэвчих"-ийг уриалан сануулав. Түүнчлэн "эцэст хэлэхэд бусдад тус хүргэж чадахгүй бол хорлол хэзээ ч хүргэхгүй сэтгэлийг сайн сана" хэмээн айлдлаа.
 Үүний дараа Мартин Лютер Кинг-3 болон Арума Ганди нар Далай ламд төрсөн өдрийн мэнд хүргэн хүндэтгэл үзүүлэхдээ, Далай ламыг "олон сая хүнд их амгалан жаргалыг бүтээгч, төрүүлэгч " хэмээн хэмээн үнэлсэн байна.
 Далайн  ламд төрсөн өдрөөр нь хүндэтгэн, олон орны хүмүүс бэлэг гардуулсны дотор Вашингтон ДС-д бизнесийн үйл ажиллагаа явуулдаг "Пирамид" чулууны үйлдвэрийн эзэн М.Дэлгэрцогт Монголчуудынхаа өмнөөс "Отгон тэнгэр" хайрханы зураг бүхий бэлэг гардуулан өгчээ.
-Энэхүү арга хэмжээг Вашингтон ДС дэхь Түвдийн Холбоо голчлон зохион байгуулжээ. Тэд энэ тухайгаа " Далай ламын маш их хайр энэрэл, нигүүлслэл нь хүмүүст хүртээмжтэй чухал ач холбогдолтой" гэдгийг мэдсэний үндсэн дээр энэ арга хэмжээг зохион байгуулж байгаа юм  гэж тайлбарласан байна. Нөгөө талаар тэд Түвдийн их соёл уламжлалыг дэлхийн бусад хүмүүст ойлгуулан мэдрүүлэх тухай ч бас бодолцсон нь лавтай. Тийм болохоор нээлтийн айлтгал дээр Далай лам, түвдийн өнөөгийн залуусын тухай, тэднийг эх хэл, ёс заншлаасаа холдохгүй
 байж зөв сайнаар нөлөөлж байх тухай нилээд уртаар айлдсан байдаг.
-Энэхүү үйл ажиллагаа нь олон сарын өмнөөс зарлагдан бэлтгэгдсэн бөгөөд нийтдээ 200 орчим хувь хүмүүс байгууллага ивээн тэтгэсэн байна. Мөн нэр алдартай олон ч хүмүүс зохион байгуулахад болон үйл ажиллагаанд оролцлаа. Cardinal Donald Wues, Archbisor of DC, Robert Thurman, Richard Gir гэх мэт.
 Энэхүү үйл ажиллагаанд нийтдээ 5.6 сая $ цугласнаас 4.1 сая $-ыг нь ёслолын үйл ажиллагаа /байрны түрээс ажилчид болон хамгаалалтын зардал, лам нарын хоол унд, хэвлэл мэдээллийн гэх мэт/-нд зарцуулж, үлдсэн 1.5 сая $-оос 500 000$ -ыг нь энэ жил цунамигийн гамшигт нэрвэгдсэн Японы хохирогчдод, 500 000 $-ыг нь Африкт болж буй их өлсгөлөнд нэрвэгдэн ядарч байгаа хүмүүст, 500 000$ -ыг нь Түвдийн хүүхэд залуусын боловсрол хөгжлийн асуудалд хандив болгон өгсөн гэнэ. Энэ тухай хамгийн сүүлийн өдөр олон нийтэд албан ёсоор тайлагнажээ.
-Энэ жилийн энэ үйл ажиллагаа болон ёслолд Буддын шашны маш олон ренбүүчи нар оролцон өөрсдийн сургааль номоо айлдаж, нэгэн дор бүх үйл ажиллагаанд оролцсон нь  энд цугларсан  хүмүүст ховор олдох том боломж болсон байна. Үүн дотор монголчуудын сайн мэдэх Jado renbuchi, Samdong renbuchi, 17-r Garmaba renbuchi нар болон Ажаа гэгээнтэн оролцжээ.
-Монголоос Гандан хийдийн дэд хамба тэргүүтэй 50 орчим лам нар ирж оролцжээ. Бас монголоос зөвхөн энэ арга хэмжээнд оролцох гэж аав ээж, ах дүү болон хамаатан саднаараа олон ч хүмүүс ирж оролцсон байна. Энд оролцсон монголчууд энэ үйл ажиллагаанд чин сэтгэлээрээ даган баясч, Бурханы шашны утга учир, дэг жаяг болон номлолтой гүнзгий танилцан өөрсдөө сэтгэлийн ариусал болон ухаарлыг авсан тухайгаа өгүүлж байсан.
-Далай лам энэ дэлхийн аль ч шашинд хүндэтгэлтэй ханддаг тухайгаа өгүүлж байсан төдийгүй, энэ арга хэмжээний үеэр Далай ламд хүндэтгэл үзүүлэхээр Ромын пап ламын Америк дахь төлөөлөгч ирж уулзжээ. Далай ламд төлөөлөгчид чин сэтгэлээсээ хариу талархал илэрхийлж өөрийн гарын бэлэг гардуулж өгсөн байна.
-Далай багш олон айлдвар дундаа өнөөгийн хүн төрөлхтөний амьдрал дунд ихээр мэдрэгдэх болсон өнгө мөнгөний төлөөх шунал болон байгаль дэлхийг сүйтгэж байгаа тухайг олонтаа буруушаан дурдаж, гол нь хүний дотоод сэтгэлийн ариуслыг чухалчлан дурдаж байлаа. Энэ тухайгаа "Хүн хичнээн баян боллоо ч нэг л орон дээр унтдаг" хэмээн айлдсан байна.
-Энэ бүх ёслол арга хэмжээний дараа Дээрхийн гэгээн 14-р Далай ламыг АНУ-ын ерөнхийлэгч Б.Обама хүлээн авч уулзан чин сэтгэлээсээ ярилцжээ.

                                                    Учирлал:

Үүнийг бичигч би бээр ямар ч шашныг тэгтлээ гүнзгийрэн шүтддэггүй бөгөөд аль ч шашинд хүндэтгэлтэй ханддаг. Харин АНУ-д ажиллаж амьдарч байгаагийн хувьд яг бидний дэргэд ийм хүндтэй ёслол, үйл ажиллагаа болж байгааг анзаарч, бурханы шашинд хүндэтгэлтэй хандаж сүсэлж дээдэлж байдаг монголчууддаа мэдээлэл болгон хүргэхийг хичээсэн болно.
 Ажил ихтэй байсан болохоор ямар ч үйл ажиллагаанд оролцож амжаагүй боловч 7 сарын 16 ны өдөр М.Дэлгэрцогт анд минь надад тусалснаар сүүлийн арга хэмжээг нүдээр үзэн сэтгэлээр мэдрэх завшаан тохиолдсон. Тэр өдөр тэнд хуран цугласан олон хүмүүсийн сэтгэлийн их сүсэг бишрэл, Далай ламд хүндэтгэлтэй хандах хандлага болон бие биедээ чин сэтгэлээсээ талархан хандах хүндэтгэлийг мэдэрч байхдаа шашин гэгч хүмүүсийн итгэл үнэмшил, сүсэг бишрэлийг нэгтгэн нэгэн зүгт хандуулан, зөв сайнаар нөлөөлөх чадвар болон хүчийг бахархаж
 байлаа.
 Энэ тухай мэдээлэл бичихээр зориглосон надад энэ талаар дэлгэрүүлэн хүүрнэж, бас олон ч мэдээлэл бэлтгэж өгсөн Отгоо болон Пүүжээ нартаа талархал  илэрхийлье. Мэдээж би гүнзгий шүтэгч, бас шашин номын хүн биш болохоор үг хэллэг болон утга авцалдааны хувьд алдаа байваас өршөөгтүн. Гол нь "Вашингтон ДС-д их гоё юм болсон гэнээ" гэх хэлцээнд тань бага ч атугай бодит мэдээлэл өгөхийг хичээсэн хэрэг.
 Нөгөө талаас монголчууд бидний дийлэнх нь бурханы шашныг хэлбрийн төдийд авч үзэн, хаа нэгтээ хол явахдаа "хийморийн сан"тавиулж, баяжихыг хүсэн алт мөнгө цулгуулахыг хичээхдээ "баян Намсрай" тахиулж, амьдралаа өөд нь татах гэж "Алтангэрэлийн даллага" авахуулж, ажил үйлс бүтээх, сургуульд орох болохоороо элдэв тарни уншиж, элс шороо цацаж байгааг харах бүрдээ эмзэглэж явдагаа нуух юун. Хүний дотоод сэтгэлийн ариуслыг голчлон номлодог бурханы шашныг бид яг л хичээж мэдрэх нь хэрэгтэй мэт. Бузрыг үйлдчихээд бурханаар
 "аргалуулан, араа даалгах", буян санаж элдэв мууг үйлдэхгүйг хичээж явах хоёрын хооронд дэндүү зайтай мэт. Үгүйдээ л "сүжиглэхгүй ч сэжиглэхгүй яв" гэдэг үгийг хааяа ч болов санаж байвал хэрэгтэй мэт.
      Монголчууд бидний сэтгэл санаа ариун байж буян заяа нь өөдлөн дэвжих болтугай.

                                                Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
 e-mail: gala_mn@yahoo.com                                                                               2011-08-06