-Хаврын чуулган завсарлаж, гишүүд тойрогтоо ажиллахдаа тойрогт хуваарилсан нэг тэрбум төгрөгийг захиран зарцуулж байгаатай нь танилцаж байгаа гэсэн. Таны хувьд өнөө жилийн нэг тэрбум төгрөгөө хэрхэн зарцуулсан бэ?

-Энэ жил тойргийнхоо эрүүл мэнд болон боловсролын салбарт илүү анхаарал хандуулж ажиллахыг хичээсэн. Өнгөрсөн жил эрүүл мэндэд 700 сая, боловсролын салбарт 300 сая төгрөг зарцуулсан бол энэ жил боловсролын салбарт 300 сая, эрүүл мэндэд 200 сая, бусдыг тохижилтын ажилд хуваарилсан. Ирэх жил сонгуулийн жил гээд төсөвт энэ мөнгө суух л байх. Гэхдээ миний бодлоор гишүүдийн нэрээр төсөвт орж, гишүүд нь хаана юунд зарцуулахаа шийддэг байснаас орон нутагт нь хуваарилчихмаар байгаа юм. Иргэдийн хуралд захиран зарцуулах эрхийг нь өгчихвөл зүгээр байгаа юм. Хэдийгээр хэрэгцээ маш их байгаад, түүнийг хуваарилж хүрдэггүй ч гэсэн ирэх сонгууль болтол ямар нэгэн байдлаар гишүүн бүр тойрогтоо ямар нэг юм хийчихсэн байж таарна. Тэгэхээр тухайн гишүүн бусад нэр дэвшигчдээс өөрийн эрхгүй давуу эрхтэй болчихож байгаа юм. Энэ нь шууд бусаараа албан тушаалаа урвуулан ашиглаж байгаагийн нэг хэлбэр гэж хэлж болно. Ингэж мундаг ярьж байгаа хэрнээ мөнгөнөөсөө татгалзахгүй байна хэмээн хүмүүс намайг шүүмжилдэг. Нэгэнт л батлагдчихсан хойно тойрогтоо хөрөнгө оруулахгүй бол сонгогчид маань дургүйцэнэ.

-Өчигдөр тан руу утасдахад “Зориг сан” дээр байна гэж байсан. Сан дээр ажил их байна уу?

-Ордонд тэртээ тэргүй чуулган, хуралдаан байхгүй учир өдөртөө “Зориг сан”-д ажиллаж, хүмүүстэй уулзаж байна. Энэ сарын дунд үеэс манай сангаас оюутнуудад зориулсан хэд хэдэн тэтгэлгийн хөтөлбөрүүд зарлагдах гэж байна “Залуу лидер” хэмээх залуучуудад зориулсан хөтөлбөр өс дэх жилдээ хэрэгжинэ. Шилжин суурьшигчдад зориулсан төсөл хэрэгжүүлж байна. Энэ нь орон нутгаас шилжиж ирээд ямар нэг газарт харьяалалгүй, иргэний үнэмлэхгүй байгаа иргэдийн хаягийн бүртгэлийг хийж өгч байгаа юм. Хэдийгээр өнгөрсөн жил нэгдсэн бүртгэл явагдсан боловч цаана нь бүртгэлд хамрагдаагүй, иргэний үнэмлэхгүй маш олон иргэн байна.

-Энэ сарын дундуур ээлжит бус чуулган зарлах тухай мэдээлэл бий. Гишүүдэд энэ талаар чиглэл өгсөн үү?

-Албан ёсоор зарласан зүйл байхгүй байна. Гэхдээ би зайлшгүй хуралдах шаардлагатай гэж бодож байна. Наадам тарахаас өмнө ч гэсэн энэ саналаа Төсвийн байнгын хорооны хурал дээр илэрхийлж байсан. Гэхдээ зөвхөн Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлээр Төсвийн тодотгол хийх асуудлаар ээлжит бус чуулган хуралдах хэрэгтэй. Энэ жилийн улсын төсөвт агаарын бохирдолтой холбоотой тоймтой мөнгө суугаагүй. Ер нь бол эх үүсвэр бий л дээ. БО-ны сайд Л.Гансүхийн санаачилсан “Цэвэр агаар” сан энэ жил байгуулагдсан. Өнгөрсөн жил батлагдсан агаарын бохирдолтой холбоотой хуулиудад зориулагдсан тусгай төлбөрүүд энэ санд ордог. Төлөвлөгөөгөөр бол энэ жил дуустал 30 тэрбум төгрөг орох юм билээ. Түүнээс өөр энэ чиглэлд мөнгө суугаагүй.

Уг нь Тавантолгойн шийдэлтэй холбоотойгоор Тесвийн тодотгол хийнэ гэж ярьж байсан ч тэр нь удаашраад арав, арваннэгдүгээр сар хүргэх юм шиг байна. Тиймээс үүнийг хүлээлгүйгээр зөвхөн энэ асуудлаар ээлжит бус чуулган хийгээч гэсэн юм.

-Хэрэв ээлжит бус чуулган хийвэл Таван толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэнэ гэж яригдаад байгаа…

-Сонгуулийн хуулиар хуралдах нь зөв байх л даа. Бид Сонгуулийн хуулиа шинэчилнэ гэж олон жил ярьсан. Энэ шинэчлэлийг хийж чадвал цаашид монгол улсад л хэрэгтэй. Энэ асуудлаар ээлжилт бус чуулган хийвэл би бас дэмжинэ, Гэхдээ наадмын өмнөх байдлыг харж байхад аравдугаар сараас наашгүй л юм шиг харагдаж байсан. Хоёрын хооронд шинэчлэл хийсэн царайлаад 24:52 гэсэн МАН-ын хувилбарыг сонговол энэ нь олигтой шинэчлэл болохгүй. Ёс төдий л хийсэн царайлна.

-Чуулган завсарлахаас өмнө хоёр тал тохиролцож чадаагүй. Ээлжит бус чуулган, эсвэл намрын чуулган эхлээд ч тохиролцооны асуудалд ямар нэг ахиц гарах болов уу?

-Гараасай л гэж бодож байна. Энэ бол ялангуяа МАН-аас хамгийн их хамаарч байгаа. МАН л зөвхөн манай намд ямар ашигтай, надад ямар ашигтай вэ гэж бодохоос илүүтэйгээр улс орны хөгжил, улс төрд шинэ шийдвэр, стандарт гарахад ямар нэмэртэй вэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй л гэж хэлмээр байна.

-Хоёр тал тохиролцоонд хүрэхгүй байгаа нь МАН-ын Удирдах зөвлөлийн шийдвэрээс үүдэлтэй гэх нь бий. Ер нь сүүлийн үед нам төвтэй төртэй болчихлоо гэх хүмүүс нэлээд байх болж. Таны хувьд юу гэж үзэж байна вэ?

-Нам төвтэй бус намчирхсан төртэй болсон гэдэгтэй би санал нийлнэ. Өнөөдөр ямар нэгэн албан тушаалд намын гишүүнчлэлээр томилохоос авахуулаад түлээ нүүрс тараахдаа хүртэл намын харьяаллыг харж байна. Энэ байдал дэндүү олон жил явсан нь үнэн.

Нам төвтэй буюу намаараа дамжуулж зөв бодлого гаргах, намууд бодлогоороо уралдаж, өрсөлдөх нь олон намын оролцоотой парламентын тогтолцоо. Ямар ч ардчилсан орныг харахад дуртай ч, дургүй ч намаараа дамжуулан улс төрийн тогтолцоо нь явж байдаг. Тэгэхээр намууд өөрсдийгөө төлөвшүүлэх, бодлогоо сайжруулан, боловсон хүчнийг бэлдэж, намаар, дамжуулан албан тушаалаа ашигладаг, авлига хээл хахуулийг цэцэглүүлдэг, нам нь өөрөө авлигын гол хэрэгсэл болдог байдлыг л болиулах хэрэгтэй.

Нам нь өөрөө зөв эрүүл саруул явах юм бол улсад л ашигтай. Тиймээс пропорциональ тогтолцоо нь өөрөө намуудыг арай дэвшилттэй түвшинд гаргах болов уу л гэж бодож байна.

Тэгэхгүй бол 76 тойрогт хуваадаг. Тойргоос хамгийн их мөнгө зарцуулсан, амласан, тараасан хүмүүс нь л ялж байна.

Үүнээс гадна пропорциональ тогтолцоо байснаар хоёр бус арай олон намын тогтолцоо гарч ирэх болов уу. “Сант-Марал”-ын хамгийн сүүлийн судалгаанаас харахад хоёр намыг нийт сонгогчдың 50 хүрэхгүй хувь нь дэмжсэн байна лээ. Би энд заавал Иргэний зориг-Ногоон нам бусад орон зайг эзэлнэ гэхээсээ илүүтэйгээр эрүүл тогтолцоотой гурав, дөрвөн нам байгаасай гэж бодож байна.

-МАН олонхиороо дэмжээд мажоритар давамгайлсан хувилбараа хэвээр үлдээх бол яах вэ. АН болон бусад намууд хамтраад пропорциональ хувилбарыг сонгох тал дээр ямар нэгэн зүйл хийх үү?

-Бид өнгөрсөн хавраас эхлээд хэд хэдэн хэвлэлийн хурал хийлгэлээ. Чуулган дээр ч үгээ хэллээ. Зургадугаар сарын дундуур Сүхбаатарын талбай дээр цуглаан зохион байгуулж, иргэдээс гарын үсэг цуглуулсан. Энэ асуудал яригдаж эхлэх юм бол өөр тодорхой арга хэмжээ авахаар төлөвлөөд байгаа л даа.

-”Иргэний зориг-Ногоон нам”-ыг Дээд шүүх гурван ч удаа бүртгэхээс татгалзаад байгаа. Энэ асуудал юу болж байна вэ?

-Тодорхой бичиг баримтуудыг дахин бүрдүүл гэж буцаасан. Цэг, таслалыг нягтлах шаардлага байж болно. Хоёр нам тус тусдаа их хурлаа хийгээд олонхиороо нэгдэх шийдвэр гаргасан. Ингээд хамтарч их хурлаа хийн, мөрийн хөтөлбөр, удирдлагаа сонгочихоод Улс төрийн намуудын хуулинд заасан зүйл заалтын дагуу баримт бичгүүдээ Дээд шүүхэд хүргүүлсэн.

Дээд шүүх биднээс хоёр нам нийлэхээс өмнөх тус тусдаа байсан үеийн шат шатын хурлын материалыг шаардаад байгаа юм билээ.

-Яагаад?

-Ногоон намд нэгдэхийг зөвшөөрөөгүй цөөнхийн өргөдөл Дээд шүүхэд ирчихээд байгаа юм билээ. Тийм болохоор бидний ойлгож байгаагаар Ногоон нам талдаа шат шатны хурлынх нь материал хэрэгтэй гээд байгаа юм билээ.

Бид хүлээцтэй, тэвчээртэй хандаж байгаа. Гагцхүү улс төр битгий ороосой л гэж бодож байна. Иргэний зориг нам өмнө нь хэд хэдэн намтай нэгдэж байсан. Хамгийн сүүлд 2008 оны сонгуулийн өмнө Үндэсний эв нэгдлийн намтай нэгдэж байлаа. Тэр бол Улс төрийн ңамуудын тухай хууль гарсны дараа нэгдсэн нэгдэл. Тухайн үед хамтарч их хурлаа хийгээд бичиг баримтаа хүргүүлж байхад ямар ч асуудал үүсч байгаагүй. Гэтэл энэ удаад яагаад ингэж удаагаад байгаад гайхаж байна. Есдүгээр сараас Дээд шүүхийнхэн ажилдаа орохоор асуудал шийдэгдэх байх аа.

-Ирэх сонгуульд Иргэний Зориг-Ногоон нам бусад намуудтай эвсэх үү?

-Сонгуулийн тухай хуулиас хамаарах болчихоод байгаа юм. Сонгуулийн тогтолцоо нь сая болтол мажоритар байсаар байсан учраас бүгд эвсэн нэгдэхээс өөр аргагүй байсан. Ардчилсан нам 1990-2000 оны хооронд арав гаруй намын нэгдэл байсан байгаа юм. Бид буруу ажиллаж байгаадаа бус мажоритар тогтолцоо нь өөрөө ямагт хоёр нам руу түлхсээр ирсэн. Тэгэхээр өөрийн эрхгүй нэгдэхээс өөр арга байгаагүй. Яагаад гэвэл санал хуваагдаад л ялагдчихна шүү дээ.

Ер нь мажоритар тогтолцоо нь жаахан илүү санал авсан нь л бүгдийг ялдаг тогтолцоо. Бид өнгөрсөн сонгуульд нийт сонгогчдын 11 хувийн санал авсан. Хэрэв пропорциональ тогтолцоотой байсан бол парламентад Ногоон нам манай нам хоёр нийлээд 11 суудал авах байсан байжээ гэсэн судалгаа гарсан байна лээ. Түүнчлэн өнөөгийн эрх баригч хоёр намын аль нь 1 ч олонхи болохооргүй байсан гэсэн дүн ч гарсан байна лээ. Тэгэхээр ирэх сонгуульд манай нам өөр намтай нэгдэх эсэх нь Сонгуулийн тухай хуулиас л хамаарна.

Т.ГЭРЭЛМАА

С.Оюун: Хэрэв пропорциональ тогтолцоогоор сонгууль явуулсан бол манай нам 11 суудал авах байсан
Tweet
Bolod.mn