Ш.Сайхансамбуу: Гишүүдийн тэрбум төгрөгийг хэрхэн зарцуулдагийг сайн мэдэхгүй

2011-08-17

УИХ-ын гишvvн Ш.Сайхансамбуутай ярилцлаа.

-Чуулган завсарласнаас хойш гишvvд тойрогтоо ажиллаж байна. Та ч мєн адил. Энэ нь, тэгш ой болж байгаатай холбоотой байх?
-Энэ жил аймаг сумын 70, 80, 90 жилийн ой гээд баяр наадам олонтой байна. Гэхдээ заавал ой тохиолоо гээд тойргоо зориод байгаа хэрэг биш байх л даа. Єнєєдєр улс тєрийн тєвшинд хэлэлцэн баталсан хууль журам хэрхэн хэрэгжиж байна, иргэд ойлгож байна уу, vгvй юv гэдгийг асуух, тэдэнд ямар зvйл шаардлагатай байна гэх мэт асуудлыг ярилцах гэж л тойргоо зорьдог. Бид чинь тэдний дуу хоолойг парламентад хvргэхийн тулд л сонгогдсон. Тэр ажлаа л хийж явна.

-Танд тойрогтоо хийнэ гэж амласан олон зvйл бий. Vvний биелэлт хэр байна вэ?
-Сонгуулийн vед єєрийнхєє мєрийн хєтєлбєрт оруулсан ажлынхаа 80 орчим хувийг хийж гvйцэтгээд байна. Тойргоороо явж, иргэдтэй уулзах vед мєрийн хєтєлбєрийн биелэлтийг огт асуусангvй. Учир нь, хєдєєгийнхєн маань болж байгаа зvйлийн талаар огт ярьдаггvй юм. Ганцхан болохгvй байгааг л асууж шалгаана шvv дээ. Тухайлбал, єнгєрсєн сонгуулиар намуудын амласан 1.5 сая тєгрєгєє хэзээ, хэрхэн яаж єгєх юм бэ гэж байна.

-Энэ асуудал хотынхонд ч бас сонин байгаа?
-Газар сайгvй л амлалтаа хэзээ биелvvлэх юм бол гэсэн хvлээлттэй байгаа нь vнэн. Ямар ч гэсэн ирэх сонгуулиас ємнє єгєх байх. Мєн орд газрын хэмжээ, нєєцєєрєє дэлхийд данслагдсан Таван толгойгоос иргэн бvртээ хувьцаа эзэмшvvлэх шийдвэр ч гарчихаад байгаа. Энэ асуудал удахгvй шийдэгдэнэ гэж бодож байна.

-Ер нь, орон нутаг болгон л улстєржсєн єнгє аястай байдаг. Тэр нам муу, нєгєє нь сайн гэх нь бий. Ийм хандлага хэр байв?
-Энэ жилийн хувьд бороо хур элбэгтэй сайхан зун болж байна. Малчид маань ч налгар, тайван сайхан байна билээ. Ерєнхийдєє гишvvдтэйгээ аяга хоол, цайгаа хуваан идээд энгийн сайхан яриа єрнvvлэх л сонирхолтой байгаа нь ажиглагдсан шvv. Тvvнээс тэр нам ёстой муу, энэ харин дажгvй гэсэн зvйл ярих сонирхолгvй байсан. Харин гvйцэтгэх засаглалыг нэлээн шvvмжилж байлаа. Учир нь, хяналт шалгалт гэсэн зvйл байхаа больж хэмээн таатай хандахгvй байгаагаа илэрхийлсэн. Эвсч ажиллана гэдэг буруу практик гэх мэт зvйл ярьж байсан юм.

Хvн, малаа идэх хоолтой болгох л зорилт тавьсан

-Завхан нутагт газар тариалан эрхэлж байгаа гэсэн. Тєрийн бодлогоор хийж байгаа хэрэг vv?
-Энэ ажлыг тєрєєс хєрєнгє мєнгє гаргаад хийж чадахгvй. Бvтэх ч vгvй. Тиймээс єєрийн хєрєнгєєр л хийсэн. Єнгєрсєн жил 250 га талбайд тариалалт хийсэн л дээ. Тvvнээсээ ч гайгvй сайн ургац авсан. Нэг га талбайгаас 30 орчим центнерийг хурааж байсан санагдаж байна. Яг тодорхой санахгvй байна. Энэ жилийн хувьд ємнєхтэй адил хэмжээний талбайд л тариалсан байгаа. Хоёр дахь жилдээ тариалж байгаа болохоор яг хэдэн тонныг авахаа хэлж мэдэхгvй юм. Ерєнхийдєє газрын шим, усалгаа гээд олон зvйлээс шалтгаална. Ирэх жилээс талбайн хэмжээгээ нэмэх бодолтой байгаа шvv.

-Яг хэдэн га болгох вэ?
-Нийтдээ хоёр мянга орчим га гэж тооцож байгаа. Завхан нутагт газар тариалан эрхлэхээр усалгаа гэж том асуудалтай тулгардаг. Тэгвэл vvнийг бид шийдчихсэн бєгєєд маш их єндєр зардлаар усалгааны системийг нь босгосон. Иймд санаа зовох зvйлгvй юм. Мєн энд нэг зvйл онцлоход, манай нутагт зуд турхан болоход євс тэжээл гэж санаа зовох асуудал ч гарахгvй. Тариалангийн талбайгаас євс, тэжээл, хивэг гарах тул байгалийн гамшгийг туулж чадна.

-Тариалалт хийж байгаа юм хойно гурилын vйлдвэрч байдаг биз?
-Тийм. Ургацаа ч хураана, гурилаа ч vйлдвэрлэнэ. Єнгєрсєн оны арваннэгдvгээр сард анхныхаа борлуулалтыг хийсэн. Одоохондоо брэнд болж чадаагvй болохоор аймаг даяараа хэрэглэхгvй байгаа. Ямар ч гэсэн Улиастай хотынхон маань “Єгєємєр” гурилаа байнга хэрэглэж заншсан гэж хэлж болно. Цаашид сум болгонд борлуулалтын цэгтэй болгохоор зорьж байна. Манай гурилын vйлдвэр хоногт 24 тонн гурил хийх хvчин чадалтай. Тиймээс аймгаа бvрэн хангаж чадна гэсэн vг. Завхан аймгийг гурилаар хангахын тулд жилдээ 10 гаруй мянган тонн улаан буудай хураахад л болно. Ер нь, хvн, малаа идэх хоолтой, эрvvл хvнсээр хангах л зорилт тавьсан даа. Энэ зорилтоо ч биелvvллээ. Ямар ч гэсэн хvнсний хомсдол vvсэхэд гурилаар лав айх аюулгvй.

-Одоогоор хэчнээн суманд єєрийн цэгээ нээгээд байна?
-Сая тойрогтоо ажиллах хугацаандаа Отгон, Их уул, Идэр, Тэлмэнд борлуулалтын цэг нээлээ. Удахгvй хойд сум, тvvний дараа урд буюу говийн сумдад байнгын ажиллагаатай борлуулах цэгээ нээчихвэл Завхан аймаг маань гурилаар хомсдохгvй. Мєн заавал аймаг руу явж хvнсний гол хэрэглээ болсон гурилаа худалдаж авах шаардлагагvй болно. Ийм зvйл хийснээр нааш цааш явах зардлаа ч хэмнэнэ. Хоёрдугаарт, цэвэр, ямар ч элдэв тєрлийн химийн хольцгvй бvтээгдэхvvн хэрэглэх юм. Хамгийн гол нь сурталчилгаа хийж таниулах л хэрэгтэй болж байна.

Завхан нутаг 24 цагийн цахилгаантай болно

-Танай тойргийн хувьд гэрэл цахилгааны асуудал маш их хvндрэлтэй байдаг. Сумдууд нь бараг л дундад зууны vеэрээ байгаа гэсэн шvvмжлэлд єртдєг. Энэ талаар?
-Ийм яриа бий. Шинжлэх ухаан, техник хєгжсєн єнєє vед сурагчид дэнгийн гэрэлд хичээлээ хийнэ гэдэг гутамшиг. Би ч энэ асуудлыг нэлээн олон удаа ярьж байсан. Энэ оны тєсєвт Завхан аймгийг цахилгаантай болгох хєрєнгє мєнгє суучихсан. Ажил нь ч хийгдээд эхэлчихлээ. Ер нь, нэлээн олон сум цахилгаантай болоход бэлэн болчихож. Мєн жилийн жилд хэл амны бай болж байдаг усан цахилгаан станцынх нь усны тєвшин шаардлагатай хэмжээндээ хvрсэн болохоор санаа зовох зvйлгvй болжээ. Бас Богдын голын усан цахилгаан станц ч ажиллаж байгаа учир намраас 24 цагийн цахилгаантай болчихно.

-Гишvvдийн гэж нэрлэж заншсан тэрбум тєгрєгєє хэрхэн зарцуулж байна даа?
-Энэ мєнгєний учрыг олохгvй л байна. Гишvvдийн л гэж яриад байгаа юм. Тэр мєнгийг яаж авдаг, хаагуураа хэн нь зарцуулдаг талаар мэдэх зvйл алга. Яахав зарим гишvvдийн зарцуулж байгааг хэвлэл мэдээллээс хардаг л даа. Тэд багц зvйл хийхгvй жижиглэж хуваагаад л олон зvйл хийсэн болж харагдах гээд байх шиг санагддаг. Магадгvй дараагийн сонгуульд ялалт байгуулах санаатай нь холбоотой биз. Миний хувьд нэг том бvтээн байгуулалтад л оруулахаар боловсролын яам руу саналаа явуулсан байгаа.

-Чухам ямар зvйл хийхээр санал илгээсэн бол?
-Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сум Улиастайгийн дараа ордог томоохон газар. Хvн амын хувьд ч тэр. Хуучин хот байсан шvv дээ. Мєн залуучууд ч олонтой. Гэтэл тэдний чєлєєт цагаа єнгєрvvлэх, vзвэр vйлчилгээний газар огт байхгvй. Тиймээс тус газарт Соёлын тєв байгуулах ёстой гэж vзсэн юм.

-Барилгын ажил нь эхэлсэн vv?
-Хараахан эхлээгvй байна. Учир нь, яамнаас саяхан тендерээ зарлаж. Нэг их удахгvй ямар компани ялсан нь тодорхой болонгуут ажил нь эхлэх биз.

“Ардчилал” сонин