Энэ тухай хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл, интернэт орчинд ч хангалттай бичиж, ярьж, бүр 5000 гаруй гишүүнтэй facebook.com-ийн группууд хүртэл байгуулагдаад буй. Тэгвэл түүнээс илүү сөрөг үр дагавар дагуулж ирэх аюул хүний хэрэгцээний салшгүй нэг хэсэг болох эмээр дамжиж манай улсад нэвтэрч магадгүй болоод байна.

“World Medicine” буюу “Дэлхийн Анагаах Ухаан” хэмээх сүржин нэртэй Их британи улсын гэх нэгэн компани саяхан Монгол Улсад өөрийн үйлдвэрлэдэг эмийг худалдаалах эрхийг ЭМЯ-ны харьяа Хүний эмийн салбар зөвлөлөөс авчээ.

Олон улсын компани манай улсын аль ч салбарт үйл ажиллагаа явуулах нь нээлттэй тул энэ ч гайхах явдалгүй л хэрэг мэт. Гэвч уг компанийн үүх түүх, үйл ажиллагааны зарчим зэргээс дүгнэвэл энэ компани яаж яваад Монгол Улсын Эрүүл мэндийн яамнаас эм худалдаалах зөвшөөрөл авчихсан юм бол гэж дуу алдахад хүрмээр.

Юутай ч энэхүү “Ворлд Медицин” компани гэгч хэн бэ гэдэг асуултад хариу эрцгээе. Юуны өмнө “Ворлд Медицин” гэгч компани нь Английн гэж бүртгүүлсэн ч тус улсын иргэд, хувь нийлүүлэгчид уг компанид огт байдаггүй, мөн тус улсад эмийн үйлдвэрлэл, үйлчилгээний ямар ч бизнес эрхэлдэггүй юм байна.

Харин Их Британи улсын хуулиар бол тодорхой хэмжээний хураамжийг төлсөн л бол “Азийн Чоно” ч өөрийгөө Английн компани хэмээн нэрийдэх эрхтэй болдог ажээ. Энэ л цоорхойг ашиглан өөрсдийгөө Их Британийн компани нэрийдэх эрхтэй болсон “Ворлд Медицин”-ы эзэд нь Азербайджен, Гүрж, Турк улсын нэр бүхийиргэд юм байна.

Дундад Ази голдуу эзэдтэй, тэгсэн атлаа өөрсдийгөө Их Британийн гэж овоглосон уг компани өөрсдийн бүтээгдэхүүнээ бас л өөр улсад тодруулбал Египет улсад захиалга өгөн үйлдвэрлүүлдэг аж. Учир нь Египет бол дэлхий дээрх хамгийн хямд зардлаар эм үйлдвэрлэдэг орнуудын нэг бөгөөд хууль тогтоомж нь ч энгийн, мэргэжлийн хяналт багатай байдаг.

Гагцхүү үйлдвэрлэж өгсөн эмээ өөрийн орондоо худалдаалахыг л хориглодог байна. Ер нь “Ворлд Медицип” гэх компанийн эмийг Киргиз, Армен, Беларус, Узбек, Гүрж, Тажик зэрэг улсаас өер дэлхийн ямар ч оронд худалдаалдаггүй ажээ. Тэдний үйл ажиллагаа явуулдаг цөөн орнууд нь хэдхэн олигархиуд засгийн эрхийг барьдаг, хээл хахуулиар бүхнийг шийдэх боломжтой, мэргэжлийн хяналт сул орнууд байгааг ч уншигч авгай та эрхгүй анзаарч буй биз ээ.

“Ворлд Медицин” үйл ажиллагаагаа эхлэхдээ тухайн улсад хамгийн их тархалттай өвчний эмийг сонгон үйлдвэрлэж, бүртгүүлэн зах зээлд оруулдаг. Эмийнхээ борлуулалтыг эмч төлөөлөгчдөөрөө дамжуулан хийдэг бөгөөд орчин үеийн аливаа эмийн пүүсийн сурталчилгаа, идэвхжүүлэлтийн аргаас эрс өөр зарчмаар ажилладаг.

Учир нь тэд л ямарваа шинэ эмийн давуу тал, эмчилгээний аргачлалын талаарх мэдээллийг эмч болон эрүүл мэндийн салбарын мэргэжлийг хүмүүст хүргэх учиртай. “Ворлд медицин” компани нь үйл ажиллагаа явуулж буй улс орнууддаа маш олноор нь эмч төлөөлөгчдийг сонгон шалгаруулж, ажиллуулдаг байна.

Зөвхөн Армен улсад гэхэд л 100 гаруй эмч төлөөлөгчтэй.

Гэхдээ энэ компанийн эмч төлөөлөгчийн гол ажил нь шинэ эмийн бүтээгдэхүүнээ сурталчлах бус, харин тухайн бүтээгдэхүүн дээр эмчийн жор бичүүлэх явдал юм. Эмч эмийн жор бүрийнхээ төлөө тодорхой хувь авдаг. Бүр жор дээрх эмийн үнийн дүнгийн гуравны нэгийг эмч хүртэнэ гэсэн тариф хүртэл тогтсон байдаг байна.

“Ворлд Медицин”-ий эмч төлөөлөгчийн үндсэн ажил нь ердөө л долоо хоног бүр эмч дээр очиж бичсэн жороо тоолж тооцоо бодох явдал юм.
Тэдний ажлын үндсэн зэвсэг нь гагцхүү тооны машин. Тэдэнд шинэ эмийн мэдээлэл, давуу тал, орчин үеийн эмийн эмчилгээний талаар сурталчлах ямар ч шаардлага байхгүй.

Учир нь тус компаний бүтээгдэхүүнүүд бол шинэ бус аль хэдийнэ эмч, өвчтөний хэрэглэж сурсан, нэн хэрэгцээт эмүүд байдаг.
Тэгсэн атлаа “Ворлд медицин”- ий эмийн бүтээгдэхүүн нь ижил төстэй бүтээгдэхүүнээс эрс үнэтэй. Жишээлбэл Тажикистанд цефазолин 1,0 граммын тарилгын нунтаг 6 доллар байдаг. Гэтэл ОХУ-ын Красфарма эмийн үйлдвэрийн цефазолин манайд 800 төгрөг буюу 0.70 доллар, дотоодын эмийн үйлдвэрийн цефазолин 600 төгрөг буюу 0.50 долларын үнэтэй.

Тажикистанд сонирхолтой нь хамгийн үнэтэй 6 долларын цефазолин маш ихээр зарагддаг байна. Учир нь Тажикийн ерөнхийлөгчийн хүүгийн харьяаны компани “Ворлд медицин”-ий эмийг импортлодог аж.

Цефазолин бичсэн эмч нэг флаконоос 2 долларын урамшуулал хүртдэг. Монголд цефазолиныг эмч санал болгохдоо 10-20 флаконыг тариулсан байх ёстой гэдэг болохоор төсвийн цалинтай эмчийн халаасанд нэг евчтөнөөс 20-40 доллар өдөртөө орох боломжтой гэсэн үг. “Ворлд Медицин”-ы луйврын бизнес мэргэшлийн түвшинд очсон агаад эмч төлөөлөгчид нь гурвалсан жорын систем ашигладаг байна.
Тодруулбал эмч нарт гурван давхар жорын цаас өгнө. Нэг хувийг эмч өөрөө аваад нөгөө 2 хувийг өвчтөнд өгч явуулна. Эмийн сан нэг хувийг нь авч үлдээд өвчтөн өөртөө нэг хувиа авна. “Ворлд Медицин”-ий төлөөлөгч эмийн сангуудаас жороо цуглуулаад эмч дээр очиж тулгалт хийнэ. Тулсан жорын тоогоор мөнөөх жор бичсэн эмчдээ бэлэн мөнгө өгнө.

Мөн эмнэлэг дээр тарианы флакон тоолох гэх аргыг ашигладаг. Өвчтөнийг тарьж дууссан хоосон флаконоо цуглуулах ба эмч төлөөлөгч хэрэглэсэн флаконы тоогоор бэлэн мөнгө өгдөг байна. Тэр бүү хэл, тодорхой хугацаанд тодорхой үнийн дүн бүхий жор бичсэн эмчийн өрөөг мебельжүүлж, гадаадад амраах зэргээр том шагнадаг аж.

Тэр бүү зарим оронд “Ворлд медицин”- ээс өдөртөө 100 хүртэл долларын хувь, урамшуулал хүртдэг эмч хүртэл байдаг байна. Ийнхүү хөгжиж буй орны бага цалинтай эмч нар ийм хялбар замаар их хэмжээний “бохир мөнгө”, ашиг олдог болохоор өвчтөнүүддээ зөвхөн “Ворлд Медицин”-ы эм бүхий жор бичдэг, яагаад бусад эмээс үнэтэй байгааг асуухад “Маш чанартай учраас” гэсэн хариулт өгдөг аж.

Нэгэнт эмч хэлсэн болохоор хөөрхий өвчтөн итгээд л халаасаа гөвж, Египэтэд үйлдвэрлэсэн хямд үнэтэй эм гэгчийг тэнгэрт тулсан үнээр авдаг байна.

“Ворлд медицин” аливаа жижиг орны зах зээл дээр 4-5 жилээс илүүгүй ажилладаг. Учир нь хэрэглэгчдийн гомдол, эмийн чанар, үйлчилгээ, баталгаатай холбоотой маш их тэмцэлтэй учирдаг, мөн мэдээж олон жил чанаргүй бүтээгдэхүүнийг борлуулахын тулд хахуулийн системээр ажиллах хэцүү билээ.

“Ворлд медицин” компани зах зээлд орж ирсэн цагаасаа борлуулалт маш хурдан өсдөг. Жишээ нь Казахстанд эхний жилдээ 300 мянган долларын бүтээгдэхүүн зарж байсан бол хоёр дахь жилдээ 4 сая доллар болон өссөн байх жишээтэй.

Маш хурдан өсөлтийн үндсэн шалтгаан нь жор бичсэн эмч нарт мөнөөх хувь өгөх гэгч луйврын ажлын арга барил юм. Үр дүн нь чанар муутай, баталгаагүй эм гэгчийг хэтийдсэн өндөр үнээс авсан хөөрхий евчтөнүүд. Монголчууд биднийг ч Киргиз, Армен, Беларус, Узбек, Гүрж, Тажикийн тэдгээр хөөрхий хүмүүсийн адил хувь тавилан хүлээж буй юм биш биз?

Эм хор болж болно, хор эм болж болно ч гэдэг. Тэгвэл баталгаагүй, чанаргүй эм ямар ч тохиолдолд гагцхүү хор л болдог ажгуу.

Б.Саруул
Эх сурвалж: “Нийслэл таймс”