Нийслэлд жил бvр 30-35 мянган оюутан ирж, дотуур байранд амьдардаг гэх судалгаа байдаг. Оюутны тоо олон, дотуур байрны хvрэлцээ бага учраас их, дээд сургуулиудын гадна єдєржин, шєнєжин урт дараалал vvсдгийг хvн бур л мэдэх байх. Єнгєрсєн жил тєрийн ємчийн их, дээд сургуулийн дотуур байрны тєлбєр 170-220, хувийн сургуулиудынх 170-300 мянган тєгрєг байсан.

Цахилгаан дулаан болон бараа материалын vнэ нэмэгдсэн гэх шалтгаанаар энэ тєлбєр хамгийн багадаа 20-50 мянгаар нэмэгддэг аж. Ингэж тєлбєрєє нэмсэн ч засвар хийдэг байр гэвэл єдрийн од шиг. Энэ нь мєн сvvлийн таван жилийн хугацаанд их, дээд сургуулийн сургалтын тєлбєр огцом нэмэгдэж байгаатай холбоотой байх. Гэхдээ оюутнуудад vнэтэй ч гэсэн толгой хоргодох юм олдож байгаа нь аз. Гадуур байр хєлсєлвєл vvнээс ч их зардал гарна.

Нэгдvгээр курсийн оюутнууд ногоон гэрлээр шууд л дотуур байранд ордог. Харин vлдсэн оюутнуудын хувьд азын сугалаа сугалахтай л адил. Гэвч сугалаанд аз таарсан нэгнийг тийм ч таатай орчин угтахгvй. Умгар, зэвхий даасан хvйтэн єрєє, хэдэн жилийн тэртээх тємєр ор, халцарч муудсан модон шал, салхи сийгсэн цонх. Уг нь vнээ дагаад чанар гээч зvйл баймаарсан. Хотыг чиглэсэн оюутан залуусын цуваа одоо л нэг татарч, суурин болж байх шиг байна. Оюутны амьдрал ид буцалж, хєсєгєє цуглуулж буй оготоно адил тєвхнєх гэж хэрэндээ л бэдэрч буй энэ цаг vед бид тэдний амьдралыг бодитоор харж сурвалжлахаар явсан юм.

Бидний очсон эхний газар 2010 оны шилдэг байр гэгдэх МУБИС-ийн оюутны дєрєвдvгээр байр. Vvдээр нь ормогц тохилог намуухан орчин угтлаа. Vvдний уулзалтын єрєєнд дєрвєн ширхэг хєргєгч эгнvvлсэн харагдав. Оюутнууд энд махаа хадгалдаг хэмээн байрны жижуур эгч ярьсан юм. Оюутны дотуур байранд хєргєгч байна гэдэг ховорхон л тохиолдол. Хєдєєнєєс ирсэн vмх махаа vнэр оруулахгvй иднэ гэдэг сайхан л зvйл. Гэхдээ нэг тасаг таван кг мах хийх эрхтэй аж. Бvтэн малын махтай нь яах юм бол бvv мэд. Таван кг-аа хадгалаад бусдыг нь ємхийрvvлэхгvйн тулд ямар нэгэн арга замыг сонгох л байх даа.

Ингээд vvдний жижvvр эгчийг гуйж байж цааш нэвтэрч оюутнуудын амьдардаг орон байрыг сонирхлоо. Эднийх дєрвєн давхар бєгєєд 400 гаруй оюутан энд аж тєрән сууна. Ингээд бид нэг давхрын тасагт ороход сэрvvхэн, vл ялиг харанхуй орчин хvлээж байсан юм. Энд дєрвєн оюутан амьдардаг аж. Ер нь бvх л тасагт ийм тооны хvн єдєр хоногийг єнгєрєєж буй гэнэ. Дээр vеийн тємєр ор давхарлан тулсан байгаа нь шинэ зууныг vл санагдуулна. Єрєєндєє ширээ маягийн юмтай ч энд хичээл биш хоолоо хийдэг болов уу гэх сэтгэгдэл тєрлєє. Учир нь тэнд цахилгаан тогоо, аяга таваг угсараатай байсан юм. Бvх тасаг л иймэрхvv хэв маягтай байдаг юм байна. Ганц нэг дажгvй єрєє байдаг ч тэнд нь байрны атаман, деканы танилууд тухалчихдаг гэж оюутнууд битvvхэн ховлож байлаа.

Шилдэг байрны тєлбєр нь 220 мянга гэнэ. Урьд ємнєхєє бодвол нэг их нэмэгдээгvй гэж оюутнууд олзуурхаж суув. Оюутан хамруулах хvрээ нь бас ч гэж гайгvй санагдаж байлаа. Шинээр ирсэн буюу нэгдvгээр курсын оюутнуудаа иймээ тиймээ юм ярилгvй шууд оруулж бусад курсынхнийг алалцуулж азтай нь орж , ар єврийн хаалгатай нь амьдараг гэдэг юм байх. Єнєєх мєнгє татах энэ тэр асуудлаар бусдаасюугаараадутахвэоюутныг байранд байх хугацаандаа байрны эд хогшил эвдэлвэл авна гэж барьцаа болгон 10 мянган тєгрєг авдаг байна. Мєн бvх л байрны бие засах газар нь адилхан эр, эм нь холиотой байдаг. Энд мєн адил. Зурвасхан дурьдахад, иймэрхvv л орчинд оюутнууд амьдарч байна. Мэдээж залуу хvмvус байгаа болохоор чимээ шуугиан, архи дарсхан байдаг л гэнэ.

Ингээд бид цааш ШУТИС-ийн хоёрдугаар байраар зочиллоо. Энэ байранд 350-иад оюутан дєрвєн давхарт хуваагдан байрладаг юм байна. Нэг єрєєнд тавуулаа амьдардаг аж. Vvдний жижvvрт жаал биеийн байцаалт єгсний эцэст дотогш нэвтэрлээ. Тийм сайхан тохилог орчин биднийг хvлээсэнгvй.

Харанхуй, хаа нэг хvний хєлийн чимээ сонсогдож цаанаа л нэг хєндий санагдаж байсан юм. Нэг оюутантай уулзаж, тэдний єрєєнд тvр саатахаар боллоо. Хажууд нь барилга барьж харанхуй дарсан тvvний єрєєнд жижиг шар гэрэл сvvмийн харагдана. Мєн л урьдийн адил тємєр ор давхарласан таван хvний тасаг байв. Тvvнийг М.Шижирбат гэх бєгєєд энэ байранд дєрвєн жил толгой хоргодож байгаа аж. Тvvнтэй хэсэг ярилцлаа. Тэрбээр "Энд дєрвєн жил амьдарлаа, болж л байна. Оюутан бидэнд vvнээс єєр сонголт байдаггvй болохоор тэгж ингээд болгоод л амьдрах хэрэгтэй. Намайг энд амьдарч байх хугацаанд энэ байранд засвар огт хийгээгvй. Євєлдєє хvйтэн. Бид нар єєрсдєє дулаалдаг юм. Тэгээд ч нэмэр болохгvй дээ" хэмээн ярьсан юм. Эдний тєлбєр анх 150 мянга байснаа жил бvр 10,20-иор єссєєр байгаад энэ жил 180 мянга болсон байна. Бусад сургуулийг бодвол харьцангуй хямдхан л санагдаж байлаа. Байрны амьдрал гэхээрээ хоол ундны асуудал ордог нь нууц биш. Эдний хувьд туе тусдаа хоол хийж иддэг гэнэ. Vvнээс гадна дєнгєж ороод гарах тэр хугацаанд нойлын эхvvн vнэр хамар цоргиж дотор муухай оргиж байлаа. Тvр ороод гарах миний хувьд хэцvvхэн байхад яаж бvтән жил энд амьдарна даа гэх бодол тєрж байлаа.
Тэндээс гараад МУИС-ийн хоёрдугаар дотуур байрыг зорилоо. Бас шал1уулдагаараа шалгуулж арай гэж нэг юм орлоо. Энэ байр багш, оюутаных аж. Мєн л дєрвєн давхар бєгєєд 420 гаруй оюутан амьдарч байгаа гэнэ. Бид хоёр давхарын нэгэн єрєєнд зочилсон юм. Тэнд мєн л єнєєх тємєр цагаан ор харагдаж байсан.

Жижигхэн телевиз, нєгєє л нэг байдаг тогоо, шанага гээд л оюутны ахуйн хэрэглээнvуд. Харанхуй оргисон хонгилын ханаар дvvрэн зарлал хадсан байлаа. Орифлеймын бараа зарна. 50 хувийн хєнгєлєлттэй, цагийн ажилд оюутан авна гээд л энэ тэндгvй байх нь тэр. Уг нь нэг давхартаа зарлалын самбартай л юм билээ. Энэ байр бас ч гэж эрин зуунд алхаж яваа бололтой. Интернэтийн єрєє, уншлагын танхим гэх мэт ганц нэг тусгай єрєєтэй байсан. Байрны тєлбор нь мєн л жил ирэх тусам 20 мянгаар нэмэгдсэн. Энэ жил бvр 50 мянгаар єесєн байна. Уг нь одоогоос дєрвєн жилийн ємнє 160 байсан бол єдгєє 250 болон чангарсан гэнэ. Оюутнууд иймэрхvv орчинд амь зууж байна. Энэ талаар зарим нэг зvйлийг асуухаар байрны декантай уулзах гэсэн боловч эзгvй, байгаа нэг нь уулзахыг хvссэнгvй.

Vнэндээ манай улсад оюутны дотуур байр хангалтгvй байгаа нь нууц биш. Хvн нэмэхийн хирээр хvнс нэмэгддэг хойно сургуульд сурах оюутны тоо нэмэгдэх бvр оюутны байруудыг нэмэх шаардлага зайлшгvй тулгарсан нь нэг єрєєнд дєрєв, таваараа овоорсон энэ мэт байдлаас харагдаж байна. Гэтэл vvнийг хэрэгжvvлж, хийжбайгаа сургууль гэвэл нэг ч алга. "Сургалтын тєлбєрєє нэммээр байна" гэж орилохоос биш "Оюутнууд ийм орчинд амьдарч байна, ингэж нєхцєлийг нь сайжруулмаар байна" гэж дуугардаг удирдлага ч байхгvй. Оюутны байранд багтаж шингэхгvйгээсээ болоод зарим нэг нь чийг ханхалсан цонхтой, цонхгvй харанхуй татсан подваль, гэр хороололд гэр, байшин, айлын хажуу єрєє гээд хаана л амьдарч болох газар хаана байна тэр болгоныг л онгичоно.

Хєєрхий оюутнууд єнгєрсєн зууны тєрхтэй, ємхий vнэртсэн жорлонтой, vглэж дарамталсан жижvvртэй зутруу л амьдарч байна. Улсын тэргvvний дотуур байр нь л хvн амьдрахад хэцvv байгаа юм чинь бусад нь ямар байх нь ойлгомжтой биз дээ. Тєлбєрєє нэмсэн шигээ байраа засаач, сургуулийн захиралууд аа. Дээрээс нь оюутнуудын эрх ашгийг хамгаалах vvрэгтэй МОХ-ны нєхдvvд юу хийгээд байна вэ. Ядаж л тємєр орноос нь салгаад єгєєч.

Р.Эрдэнэболд

''Монголын мэдээ"