-МУИС-иар юу болоод байна вэ. Таныг С.Төмөр-Очирыг эсэргүүцэн ажлаа өглөө ч гэх шиг янз бүрийн яриа гараад байна?

-МУИС бол манай улсын дээд боловсрол, шинжлэх ухаан соёлын ууган гал голомт. Ирэх онд 70 жилийн ой нь болно. Энэ сургуульд бидний бахархал болсон үе үеийн том эрдэмтэд, сурган хүмүүжүүлэгчид, төр засгийн нэрт зүтгэлтнүүд ажиллаж ирсэн. Монголын нийгмийн амьдралд оюуны талаасаа ч, шинжлэх ухааны үүднээс ч их нөлөөтэй газар. Саяхан буюу УИХ-ын намрын чуулган нээгдэх өдөр оюутан залуус жагслаа. Энэ жагсаал хэн нэгэн хүний турхиралт биш байсан. МУИС-д нөхцөл байдал хэвийн бус болсонтой холбоотой.

-МУИС хэвийн байдлаа юунаас болж алдах болов. Шалтгаан нь юу вэ?

-Юуны өмнө МУИС-ийн захирал С.Төмөр-Очир оюутны сургалтын төлбөрөөс 90 хувь нь бүрддэг төсвийг хувийн хөрөнгө мэт зарцуулснаас болсон. Сургуульд компьютер, автомашин шахаж, хувьдаа мөнгө олдог. Бүр сүүлдээ сургуулийнхаа засварын ажлыг хувийн бизнес болгож, хичээлийн том корпусыг нутгийнхаа нэгэн компанийг авчирч засвар хийлгэхчээн болсон. Засварын энэ ажил нь бүтэлгүйтэж МУИС-ийн харьяа зарим сургуулиудын сургалтын хэвийн ажиллагаа тасалдсан. Олон хоногоор хичээл завсарласан. Олон зуун оюутан багш нарыг тоос шороо бужигнасан газар ажиллуулж, эрүүл мэндэд нь хор хохирол учруулах хэмжээнд хүргэсэн. Үүнийг нь МУИС-ийн нийт багш, ажилтан, оюутнууд мэдэж байгаа. Мөн сүүлийн үед багш нарын дунд айдас хүйдэс бий болж эхэлсэн. Шударга үг хэлснийхээ төлөө "Хэзээ халагдах бол" гэж С.Төмөр-Очироос эмээдэг. Энэ хүнээс болж олон хүн ажил амьдралгүй болсон. Зарим нэг нь одоо ч түүнтэй шүүхдэлцээд явж байгаа.

-Таны ажлаа өгөх болсон шалтгаан юу юм бэ?

-Энэ сургуулийн удирдлагад багтдагийн хувьд ийм эрүүл бус нөхцөл байдлыг хараад би дуугүй явж чадахаа байсан. МУИС-ийн захирлын зөвлөлд 20 гаруй хүн байдаг. Тэд гол, гол шийдвэрийг гаргахад захиралдаа мэргэжлийн арга зүйн туслалцаа үзүүлдэг. Тухайн үеийн шийдвэрүүдэд оролцож ганцаараа дуугарч хэлж, ярьсаар байгаад сүүлдээ өөрийгөө ч ойлгохоо больсон. Нэг баг болчихоод нэгийгээ ойлгохгүй байх нь бас зүй зохисгүй. Ийм нөхцөл байдал миний ажлаа өгсөн нэг гол шалтгаан нь энэ. Тийм учраас албан тушаалын гинжнээсээ салчихвал бусармаг явдлыг зогсооход түлхэц болно гэж бодсон. Нөгөө нэг шалтгаан нь МУИС-ийн харьяа Хууль зүйн сургуулийг би 10 гаруй жил удирдсан. Энэ хугацаанд сургалт, эрдэм судлалын ажлыг дээшлүүлэх, гадаад харилцааг хөгжүүлэх, сургалтын орчныг сайжруулах, багш, оюутанд хуулийн ёс зүйг төлөвшүүлэх, сургалтыг амьдралтай холбох талаар санаа тавьж ажилласан. Тийм учир дараа үеийн багш нараар сургуулиа удирдуулж, тэднийг дадлагажуулъя гэж бодсон юм.

-С.Төмөр-Очир та хоёрын дунд үл ойлголцлын зөрчилдөөн байдаг юм биш үү. Уг нь нэг намын хүмүүс, бас УИХ-д ч хамт сууж байсан санагдах юм?

-Бид хоёр олон жилийн өмнөөс бие биенээ сайн мэднэ. Би 1975 оноос хойш энэ сургуульд багшилж байна. 10 дугаар анги төгсөх жилээ МУИС-ийн төв байрны урдуур өнгөрөхдөө энэ сургуульд элсэн суралцах хувь тавилан надад заяах болов уу гэж бодож явснаа огтхон ч мартдаггүй. С.Төмөр-Очир бид хоёрын хооронд хувийн ямар нэгэн өс хонзон элдэв зүйл байхгүй ээ. Харин ажлын арга барил, үзэл бодлын зөрүү байж болохыг үгүйсгэх аргагүй юм. Бид 1992 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажилласан. 1995 онд С.Төмөр-Очирыг Боловсролын сайдаар томилуулах саналыг өгч байсан хүний нэг. Үүнээс улбаалаад төрийн өндөр албан тушаал хашиж явсан хэн ч гэсэн нэр хүндээ сэвтүүлэхгүй явах, ёс суртахууны журамтай, үүрэгтэй гэдгийг хэлэх нь зүйтэй. Хэн нэгэн улстөрчийн захиалгаар энэ албан тушаалаас намайг зайлуулахаар С.Төмөр-Очир чармайн ажилласан гэдгийг би үгүйсгэхгүй.

-Тэр айхтар улстөрч чинь хэн бэ. Нэг их нууц биш бол нэрийг нь хэлж болох уу?

-Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдорж МУИС-ийн өмнөх удирдлагад намайг халуулах ажлыг удаа дараа тавьж байсан юм билээ.

-Таныг яагаад ингэж хавчиж шахаад байдаг юм бэ. Хууль зүйн сургуулийн захирлын албан тушаалаас зайлуулах оролдлого ч ганц удаагийнх биш байх?

-Яагаад гэдгийг нь би мэдэхгүй юм. Анх Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын зөвлөлийн гишүүнээс хасагдсан. 2002 онд Монголын Өмгөөлөгчдийн холбооны ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа албан тушаалаа өгөхөөс аргагүй байдалд орсон 2001, 2005 онд хоёр удаа Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүнээр нэр дэвшихэд УИХ-аар хэлэлцэх үед намайг унагасан юм. Бүр сүүлдээ хэрэгжүүлж байсан дотоодын эрдэм шинжилгээний ажил төслийн санхүүжилтийн хугацааг дуусахаас нь гурван жилийн өмнө зогсоосон. Тэр ч байтугай төрийн албанд ажиллаж байсан дүү нарыг минь ажилгүй болгож байсан гээд бодоод үз.

-Насаараа хуульч явсан хүн. Хуулийн байгууллага болон зарим хуулийн тухай шүүмжлэлтэй хандах үе гарна биз?

-Хууль гэдэг бол аливаа хүнийг хүн төрхөнд нь барьж тогтоодог. Үүссэн маргаантай, зөрчилдөөнтэй амьдралын хурц асуудлыг шударгаар шийдвэрлэдэг нийгмийн хүчирхэг институт. Хууль бол бичмэл ба амьд гэсэн хоёр үндсэн хэлбэртэй. Бичмэл хууль нийгмийн амьдралд нийцэж тохирсон, хүмүүст нэн ойлгомжтой байх ёстой. Амьд хууль нь хуульчид, тэдний өдөр тутмын хянан шийдвэрлэж буй хэргүүд юм. Манай улсын хувьд энэ шаардлагатай зөрчилдөх явдал амьдралд олонтаа гарч байгаа. Намайг бас эрх баригчид, мэргэжил нэгтнүүдтэйгээ хааяа зөрчилдөөнд оруулахад хүргэдэг.

-Энэ тал дээр тодорхой жишээгээр тайлбарлах боломж байна уу?

-1999 оны сүүлээр УИХ гэнэт Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Долоон нэмэлт өөрчлөлт. Судалж үзэхэд энэ өөрчлөлтүүд цаашдаа Монголын нийгмийн амьдралд олон сөрөг үр дагаврыг бий болгох прогноз гарсан. Иймд би Үндсэн хуулийн Цэцэд хандсан. Цэц бага, их суудлаараа хэлэлцээд тэдгээр нэмэлт, өөрчлөлтийг хүчингүй болгосон. Харамсалтай нь Цэцийн дүгнэлтийг УИХ өнөөдрийг хүртэл дагаж биелүүлээгүй. Үүнээс болж өнгөрсөн арван жилийн хугацаанд УИХ нь Засгийн газартаа хяналт тавьж ажиллаж чадахаа байсан. Энэ тухай байн байн ярьж, хэвлэлийн хурал зохион байгуулдаг 20 гаруй гишүүн бий шүү дээ.

-76 гишүүн гадныханд худалдагдах нь амар хялбар юм байна гээд УИХ-ын гишүүдийн тоог 99 болгох төсөл бэлтгэгдээд өргөн баригдах бололтой. Яагаад ийм байдалд хүрэв?

-Яагаад гэвэл Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр УИХ-аар шийдвэр гаргах ирцийг үлэмж хэмжээгээр дордуулсан. Уг нь УИХ-ын нийт гишүүдийн 60 хувь нь хуралдаан хийснээр шийдвэр гаргадаг байсныг "тал хувиас илүү" нь ирсэн хэмээн өөрчилсөн. Урьд нь 51 гишүүн хүрэлцэн ирснээр УИХ шийдвэр гаргах хүчинтэй байсан бол дараа нь 39 гишүүн болгосон. Тийм учраас хамгийн оновчтой зөв гарц нь 1999 оны нэмэлт өөрчлөлтийг УИХ хүчингүй болгох явдал. Энэ асуудлыг Үндсэн хуулийн Цэцэд өгснөөс хойших хугацаанд улс төрийн элдэв дарамт шахалтад өртсөнийг ойр дотнынхон маань мэднэ.

-Тухайлбал?

-Дээр дүү нарыг маань хүртэл ажлаас нь халсан тухай ярьсан шүү дээ.

-Захирлынхаа албан тушаалыг өгснийхөө дараа УИХ-ын гишүүн Х.Наранхүүгийн өмгөөлөгчөөр ажиллах болсон гэсэн?

-Тэгсэн, захирлынхаа ажлыг өгсний дараа өмгөөлөгчөөрөө ажиллаач гэсэн санал их ирж байна. Тэр болгонд ажиллаад байх цаг зав байхгүй шүү дээ. Оюутнуудад хичээл заахынхаа хажуугаар өмгөөллийн ажлаа хийнэ. Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын гишүүн Х.Наранхүү надтай уулзсан. Хэргийн материалтай танилцаж амжаагүй болохоор одоохондоо энэ тухай ярих боломж алга.

-УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин та хоёрын дунд нэг айхтар маргаан дэгдэж билээ. Энэ явдлаас хойш шавь тань тантай уулзсан уу?

-Шүүх хурлаас хойш шавьтайгаа нүүр тулан уулзаж амжаагүй явна. Шавь маань шүүхийн шийдвэрийг давж заалдаагүй учраас энэ утгаараа багшаасаа уучлалт хүссэн гэж ойлгож байгаа.

-Саяхан нэг сайтад таныг УИХ-ын гишүүн Ш.Сайхансамбуугийн хүүг Хууль зүйн сургуулийг олон сая төгрөгийн хахуулиар төгсгөж өгсөн гэсэн мэдээлэл гарсан байсан?

-Ш.Сайхансамбуугийн хүү манай сургуулийг төгсөөгүй. Тагнуулын дээд сургуулийг төгссөн гэж би дуулсан. Харин энд нэг зүйлийг тэмдэглэхэд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн захирлын аливаа бичиг баримтанд зурж буй гарын үсэг дотоодод төдийгүй гадаадад ч нэн хариуцлагатай байдаг. Учир нь гадаадын улс орнууд манай сургуулийг төгссөн хүмүүсийн дипломыг хүлээн зөвшөөрч магистр, докторант зэргээр мэргэжил дээшлүүлэн сургах сонирхолтой байдаг. Тийм болохоор сүүлийн үед манай сургуулийн дипломыг хуурамчаар үйлдэж гадаадад суралцах оролдлого цөөнгүй гардаг болсон. Иймд өнгөрсөн жил нийт төгсөгчдийнхөө овог нэрээр лавлагаа гаргаж, ном болгон хэвлүүлсэн.

mglnews

С.Нарангэрэл: Хэн нэгэн улстөрчийн захиалгаар намайг зайлуулахын тулд С.Төмөр-Очир чармайн ажилласныг үгүйсгэхгүй
Tweet
Bolod.mn